Mục Lục
ToggleTinh thần đổi mới ấy đã được thể hiện rõ nét tại Hội nghị Toàn quốc Khoa học Xã hội và Ngôn ngữ 2026, do Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) phối hợp cùng Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF) tổ chức.
Ghi nhận 145 bài báo toàn văn đến từ 35 cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong nước cùng nhiều trường đại học quốc tế như Đại học Quốc lập Thanh Hoa, Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh và Học viện Công nghệ Bắc Kinh (Trung Quốc), sự kiện trở thành ‘điểm hẹn’ nghiên cứu, thu hút đông đảo nhà khoa học, học giả tham gia.
GS.TS. Lê Văn Cảnh – Phó hiệu trưởng HUTECH – cho rằng: “Các nhà nghiên cứu cần chủ động thích ứng, khai thác hiệu quả công nghệ mới, đồng thời bảo tồn các giá trị nhân văn và cảm xúc con người.
Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để khoa học xã hội khẳng định vị thế trong hệ sinh thái tri thức hiện đại”.
GS.TS. Lê Văn Cảnh phát biểu khai mạc chương trình – Ảnh: NTCC
Mở đầu phiên toàn thể, 4 tham luận tiêu biểu đến từ các báo cáo viên thuộc nhiều trường đại học uy tín đã tập trung vào các vấn đề trọng tâm của khoa học xã hội và ngôn ngữ trong bối cảnh chuyển đổi số.
Nội dung các báo cáo bao quát nhiều hướng tiếp cận như hệ giá trị văn hóa, giáo dục ngôn ngữ, nghiên cứu liên ngành và các xu hướng quản lý trong lĩnh vực mới, thể hiện bức tranh đa chiều của hoạt động nghiên cứu hiện nay.
Các tham luận gắn với thực tiễn, thu hút nhiều ý kiến trao đổi đa chiều – Ảnh: NTCC
Bên cạnh phiên toàn thể, hội nghị tổ chức 06 tiểu ban chuyên môn gồm: Khoa học xã hội; Khoa học giáo dục; Luật học và Quan hệ quốc tế; Du lịch bền vững; Khoa học chính trị và các ngành ngôn ngữ (Trung Quốc học, Hàn Quốc học, Nhật Bản học, Ngôn ngữ Anh).
Tại đây, hơn 40 báo cáo viên đã trình bày, trao đổi và phản biện các kết quả nghiên cứu trong môi trường học thuật, tăng cường kết nối chuyên môn và thúc đẩy hợp tác liên ngành.
Hơn 40 báo cáo viên trình bày tại các phiên tiểu ban – Ảnh: NTCC
Góp phần khuyến khích các hình thức truyền đạt và tiếp cận tri thức sáng tạo, hội nghị đã trưng bày hơn 20 poster nghiên cứu về đa dạng các vấn đề khoa học xã hội và ngôn ngữ.
Hoạt động không chỉ ghi nhận nỗ lực của các tác giả mà còn tạo nên không gian học thuật năng động, thúc đẩy các ý tưởng mới đến cộng đồng nghiên cứu trẻ.
Chia sẻ về điểm đặc biệt của hội nghị năm nay, PGS.TS. Phạm Văn Việt – Trưởng phòng Khoa học Công nghệ HUTECH cho biết, lần đầu tiên hội nghị áp dụng hệ thống quản lý bài nộp trực tuyến thực hiện hoàn toàn trên nền tảng số.
Các bản thảo đều được kiểm tra trùng lặp, phân công biên tập viên chuyên môn phụ trách và đánh giá bởi hai phản biện độc lập theo mô hình ‘mù đôi’. Qua đó nâng cao chất lượng học thuật và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong xuất bản khoa học.
Nguồn: https://tuoitre.vn/hutech-to-chuc-hoi-nghi-toan-quoc-20260404125910143.htm
Từ 6h30, nhiều thí sinh có mặt tại điểm thi trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM, phường Thủ Đức.
Năm nay, hơn 137.000 thí sinh dự thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia TP HCM, là kỷ lục với một kỳ thi riêng trong cả nước. So với năm ngoái, số dự thi đợt một tăng hơn 11.000.
Điều này trong bối cảnh 8 trường thành viên Đại học Quốc gia TP HCM và nhiều trường khác chuyển sang xét tuyển kết hợp nhiều loại điểm. Kết quả thi đánh giá năng lực chiếm tỷ trọng lớn.
Từ 6h30, nhiều thí sinh có mặt tại điểm thi trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM, phường Thủ Đức.
Năm nay, hơn 137.000 thí sinh dự thi đánh giá năng lực Đại học Quốc gia TP HCM, là kỷ lục với một kỳ thi riêng trong cả nước. So với năm ngoái, số dự thi đợt một tăng hơn 11.000.
Điều này trong bối cảnh 8 trường thành viên Đại học Quốc gia TP HCM và nhiều trường khác chuyển sang xét tuyển kết hợp nhiều loại điểm. Kết quả thi đánh giá năng lực chiếm tỷ trọng lớn.
Các tuyến đường quanh các điểm thi đông đúc thí sinh, phụ huynh. Lực lượng dân quân, sinh viên tình nguyện... thường xuyên túc trực điều tiết giao thông, hướng dẫn chỗ đỗ xe, chỉ đường.
Nhà cách trường 500 m nhưng ông Đào Minh Vinh, 52 tuổi vẫn chạy xe chở con gái Đào Nguyễn Như Quỳnh tới điểm thi.
"Tôi muốn đi cùng để tiếp thêm động lực cho con, luôn dặn cháu cứ cố gắng hết mình là được, không cần áp lực nhiều", ông nói.
Các tuyến đường quanh các điểm thi đông đúc thí sinh, phụ huynh. Lực lượng dân quân, sinh viên tình nguyện... thường xuyên túc trực điều tiết giao thông, hướng dẫn chỗ đỗ xe, chỉ đường.
Nhà cách trường 500 m nhưng ông Đào Minh Vinh, 52 tuổi vẫn chạy xe chở con gái Đào Nguyễn Như Quỳnh tới điểm thi.
"Tôi muốn đi cùng để tiếp thêm động lực cho con, luôn dặn cháu cứ cố gắng hết mình là được, không cần áp lực nhiều", ông nói.
Điểm thi Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM có hơn 3.200 thí sinh, chủ yếu từ TP HCM. Nhiều em thoải mái trước giờ vào phòng thi.
Châu Gia Linh (THPT Linh Trung) chụp ảnh cùng bạn. Cả nhóm dự thi đánh giá năng lực để đăng ký xét vào các trường thuộc Đại học Quốc gia TP HCM. Gia Linh cho hay đã đầu tư khóa luyện thi 3 triệu đồng để mong đạt hơn 900 điểm, nguyện vọng vào ngành Ngôn ngữ Anh, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
Tay trái của Nguyễn Phạm Phương Thảo (THPT Hiệp Bình) phải bó bột sau khi bị trật khớp cách đây một tuần. Thảo thấy vẫn may mắn vì còn làm bài được.
Nữ sinh đặt mục tiêu đạt từ 800/1200 điểm trở lên, đặt nguyện vọng vào ngành Luật của trường Đại học Luật TP HCM, Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP HCM). Để chuẩn bị cho kỳ thi, Thảo đăng ký 2 khóa ôn luyện song song từ đầu năm học.
“Năm nay điểm đánh giá năng lực là một phần quan trọng để tuyển sinh đại học nên em cũng hơi căng thẳng, mong đạt điểm tốt ngay đợt đầu để dành thời gian ôn tập thi tốt nghiệp THPT”. Thảo nói.
Tay trái của Nguyễn Phạm Phương Thảo (THPT Hiệp Bình) phải bó bột sau khi bị trật khớp cách đây một tuần. Thảo thấy vẫn may mắn vì còn làm bài được.
Nữ sinh đặt mục tiêu đạt từ 800/1200 điểm trở lên, đặt nguyện vọng vào ngành Luật của trường Đại học Luật TP HCM, Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP HCM). Để chuẩn bị cho kỳ thi, Thảo đăng ký 2 khóa ôn luyện song song từ đầu năm học.
“Năm nay điểm đánh giá năng lực là một phần quan trọng để tuyển sinh đại học nên em cũng hơi căng thẳng, mong đạt điểm tốt ngay đợt đầu để dành thời gian ôn tập thi tốt nghiệp THPT”. Thảo nói.
Năm nay, điểm thi Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM có 97 phòng thi. Từ hành lang tới các phòng thi đều đông nghịt thí sinh.
Năm nay, điểm thi Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM có 97 phòng thi. Từ hành lang tới các phòng thi đều đông nghịt thí sinh.
Khoảng 7h30, giám thị gọi thí sinh vào phòng thi ở trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM. Các em phải mang theo giấy báo dự thi kèm căn cước công dân hoặc hộ chiếu. Nếu không, thí sinh được dùng VNEID nhưng phải làm cam kết. Những năm trước, nhóm này sẽ không được dự thi.
Mỗi phòng thi có từ 30 đến 40 thí sinh với 2-3 giám thị. Thí sinh bắt đầu làm bài từ 8h30, trong 150 phút với hình thức trắc nghiệm trên giấy.
Khoảng 7h30, giám thị gọi thí sinh vào phòng thi ở trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM. Các em phải mang theo giấy báo dự thi kèm căn cước công dân hoặc hộ chiếu. Nếu không, thí sinh được dùng VNEID nhưng phải làm cam kết. Những năm trước, nhóm này sẽ không được dự thi.
Mỗi phòng thi có từ 30 đến 40 thí sinh với 2-3 giám thị. Thí sinh bắt đầu làm bài từ 8h30, trong 150 phút với hình thức trắc nghiệm trên giấy.
Trước giờ phát đề, một số em tỏ ra khá căng thẳng.
Đề gồm 120 câu. Phần Logic - Phân tích số liệu và Giải quyết vấn đề có 30 câu. Câu hỏi được xây dựng theo hướng cung cấp thông tin, số liệu, dữ kiện, từ đó yêu cầu thí sinh vận dụng, xác định kết quả thực nghiệm, dự đoán quy luật...
Phần Sử dụng ngôn ngữ gồm Tiếng Việt và Tiếng Anh với 60 câu. Cuối cùng là phần Toán học với 30 câu.
Trước giờ phát đề, một số em tỏ ra khá căng thẳng.
Đề gồm 120 câu. Phần Logic - Phân tích số liệu và Giải quyết vấn đề có 30 câu. Câu hỏi được xây dựng theo hướng cung cấp thông tin, số liệu, dữ kiện, từ đó yêu cầu thí sinh vận dụng, xác định kết quả thực nghiệm, dự đoán quy luật...
Phần Sử dụng ngôn ngữ gồm Tiếng Việt và Tiếng Anh với 60 câu. Cuối cùng là phần Toán học với 30 câu.
Một thí sinh vội vàng chạy vào điểm thi trước giờ làm bài khoảng 40 phút.
Ngoài TP HCM, kỳ thi diễn ra đồng thời tại 14 tỉnh, thành phố khác, gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau.
Điểm sẽ được công bố sau 12 ngày. Kết quả này hiện được 118 trường đại học, cao đẳng sử dụng để tuyển sinh đầu vào.
Một thí sinh vội vàng chạy vào điểm thi trước giờ làm bài khoảng 40 phút.
Ngoài TP HCM, kỳ thi diễn ra đồng thời tại 14 tỉnh, thành phố khác, gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau.
Điểm sẽ được công bố sau 12 ngày. Kết quả này hiện được 118 trường đại học, cao đẳng sử dụng để tuyển sinh đầu vào.
Quỳnh Trần - Nhật Lệ
Giáo Dục
Đề xuất tăng lương giáo viên mầm non, kéo dài nghỉ thai sản lên 12 tháng
Hàng triệu lao động nữ phụ thuộc vào dịch vụ chăm sóc trẻ
Ngày 3/4, tại hội thảo “Hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phối hợp với Vụ Giáo dục Mầm non và Ngân hàng Thế giới tổ chức, các chuyên gia đã đưa ra loạt khuyến nghị đáng chú ý.
Trình bày báo cáo tại hội thảo, bà Helle Buchhave, Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới, cho biết Việt Nam hiện có khoảng 4,8 triệu lao động nữ trong lĩnh vực sản xuất tại các khu công nghiệp, tương đương 19% số lao động nữ. Đây là nhóm chịu tác động trực tiếp từ sự thiếu hụt dịch vụ chăm sóc trẻ.
Dữ liệu cho thấy nhu cầu gửi trẻ, đặc biệt dưới 3 tuổi, đang rất lớn nhưng chưa được đáp ứng. Có tới 75% bà mẹ có con dưới 2 tuổi chưa sử dụng dịch vụ chăm sóc trẻ, dù sẵn sàng sử dụng nếu có dịch vụ phù hợp với chi phí hợp lý.
Trong khi đó, hệ thống công lập còn hạn chế, chỉ 23% cơ sở nhận trẻ dưới 2 tuổi. Ở khu vực ngoài công lập, nhiều cơ sở gặp khó khăn về nhân lực đạt chuẩn, nguồn lực tài chính và tiếp cận chính sách hỗ trợ.
Các chuyên gia nhấn mạnh, đầu tư vào giáo dục mầm non không chỉ là chính sách xã hội mà còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Ước tính, việc phổ cập dịch vụ chăm sóc trẻ có thể mang lại tổng lợi ích kinh tế lên tới 3,02 tỷ USD, thông qua việc tăng tỷ lệ tham gia lao động của phụ nữ và nâng cao năng suất.
Bàn giải pháp nâng chất giáo dục mầm non ở địa bàn có khu công nghiệp
Trưởng nhóm toàn cầu về giới của Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh Việt Nam cần những điều chỉnh chính sách mạnh mẽ để giải quyết “điểm nghẽn” trong hệ thống chăm sóc trẻ nhỏ, đặc biệt tại khu đô thị và khu công nghiệp.
Báo cáo của Ngân hàng Thế giới đưa ra 3 nhóm giải pháp lớn. Một trong những giải pháp quan trọng là cải thiện chế độ cho đội ngũ giáo viên mầm non. Mức hỗ trợ hiện nay còn thấp, khiến thu nhập của giáo viên, đặc biệt ở khu vực ngoài công lập còn hạn chế.
Vì vậy, cần xây dựng chính sách tiền lương ở tầm quốc gia, đồng thời tăng lương theo lộ trình gắn với trình độ chuyên môn.
Đồng thời, cần tăng nguồn cung dịch vụ với chi phí hợp lý, trong đó nhấn mạnh mở rộng hệ thống mầm non công lập, đặc biệt cho trẻ dưới 3 tuổi; đồng thời cải cách mô hình hợp tác công – tư (PPP), giảm rào cản để thu hút các nhà đầu tư.
Đáng chú ý, chuyên gia Ngân hàng Thế giới cũng đề xuất điều chỉnh chính sách lao động theo hướng thân thiện hơn với gia đình, trong đó có việc kéo dài thời gian nghỉ thai sản lên 12 tháng. Phương án được đưa ra là mỗi phụ huynh nghỉ 6 tháng, nhằm san sẻ trách nhiệm chăm sóc con nhỏ.
Bà Buchhave chỉ ra khoảng trống lớn hiện nay: sau 6 tháng nghỉ thai sản, nhiều gia đình không có nơi gửi trẻ do phần lớn cơ sở mầm non công lập chưa nhận trẻ dưới 12 tháng tuổi. Điều này khiến không ít phụ nữ buộc phải rời bỏ thị trường lao động hoặc chấp nhận những lựa chọn không bền vững.
“Khung chính sách của Việt Nam đã có đủ các cam kết cần thiết để hành động”, bà nhấn mạnh.
Tuy nhiên, chuyên gia của Ngân hàng Thế giới cũng cho biết đây là những chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra một số hành động cần thực hiện trong ngắn hạn như: Tăng số lượng chỗ học cho trẻ dưới 3 tuổi tại cơ sở mầm non công lập, nới lỏng trần biên chế, kéo dài giờ hoạt động ở trường, loại bỏ rào cản hành chính đối với người di cư, đồng bộ chính sách chăm sóc trẻ em với chính sách nghỉ phép của cha mẹ và làm việc linh hoạt…
Áp lực lớn tại các đô thị, khu công nghiệp
Tại hội thảo, bà Lê Thuỵ Mỵ Châu, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, cho biết thành phố hiện có hơn 1.800 cơ sở mầm non với trên 520.000 trẻ, hơn 47.000 giáo viên, cán bộ quản lý - quy mô lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, áp lực về chỗ học, đặc biệt cho con em công nhân và lao động nhập cư, vẫn rất lớn.
Nhiều mô hình linh hoạt đã được triển khai như giữ trẻ ngoài giờ, trường do doanh nghiệp đầu tư hay cơ sở mầm non tại khu lưu trú công nhân, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động, quản lý. Dù vậy, bài toán về nguồn lực, quy hoạch và chất lượng vẫn còn nhiều thách thức.
Ở góc độ quản lý, bà Hoàng Thị Dinh, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ GD&ĐT, nhấn mạnh sự cần thiết của việc triển khai đồng bộ chương trình quốc gia, đặc biệt tại các địa phương có khu công nghiệp lớn.
Bà cho rằng cần tăng cường phân cấp, trao quyền cho địa phương trong việc tham mưu và triển khai giải pháp phù hợp với thực tiễn.
Đồng thời, các địa phương cần chú trọng mở rộng quy mô, tăng tỷ lệ trẻ đến trường, nhất là nhóm trẻ nhà trẻ, vốn còn nhiều hạn chế so với bậc mẫu giáo.
Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết đang triển khai chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp, với mục tiêu đến năm 2035, 100% trẻ từ 6 đến 36 tháng tuổi là con công nhân, người lao động có nhu cầu sẽ được đến trường.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, giáo dục mầm non cần được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực giáo dục mà còn là câu chuyện chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ trẻ trong những năm đầu đời.
Theo ông Vinh, đây là giai đoạn nền tảng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của mỗi con người. Những gì trẻ được tiếp cận trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến kết quả học tập, khả năng học tập suốt đời và năng suất lao động khi trưởng thành.
"Giáo dục mầm non phải là câu chuyện của tiếp cận sớm, cơ hội sớm và đầu tư sớm, không chỉ trong ngành giáo dục mà trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội", ông Vinh nhấn mạnh.
Kết quả môn ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021–2025 cho thấy Hải Phòng và Hà Nội duy trì điểm khá cao, Huế tăng rõ rệt, TP.HCM và Cần Thơ biến động mạnh, trong khi Đà Nẵng thuộc nhóm cuối.
Kết quả đối sánh môn ngữ văn 6 thành phố trước sáp nhập
Trong nhiều năm, đánh giá chất lượng giáo dục Việt Nam chủ yếu dựa vào đối sánh kết quả thi THPT giữa các địa phương với so sánh chung toàn quốc. Cách làm này thiếu công bằng vì điều kiện kinh tế – xã hội, đầu vào học sinh rất khác nhau. Trong bối cảnh đó, đối sánh nhóm trở thành cách tiếp cận phù hợp. Đối sánh nhóm là so sánh kết quả học tập, thi cử giữa các đơn vị tương đồng về điều kiện. Chẳng hạn, với 6 thành phố trực thuộc T.Ư trước và sau khi sáp nhập.
Xét điểm trung bình môn ngữ văn giai đoạn 2021–2025, Hải Phòng dẫn đầu với hơn 7,44 điểm, tiếp đến là Hà Nội trên 7,14 điểm, đều cao hơn mức trung bình của nhóm khoảng 6,75 điểm. Hai địa phương này duy trì chất lượng khá ổn định. Huế đạt mức trung bình, có xu hướng cải thiện trong các năm 2024–2025 gần đây rõ rệt hơn.
Ngược lại, TP.HCM và Cần Thơ thuộc nhóm trung bình thấp, điểm số không quá yếu nhưng thứ hạng biến động mạnh. Đáng chú ý, Sóc Trăng có điểm ngữ văn cao hơn Cần Thơ và Hậu Giang. Điều này phản ánh đặc trưng đô thị lớn, nơi thí sinh đông, phân hóa cao và nhiều học sinh không đặt nặng kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Riêng Đà Nẵng (cũ), điểm trung bình 5 năm chỉ hơn 6 điểm, thấp nhất; thứ hạng hầu như luôn nằm ở nhóm cuối của cả nước, và năm 2025 rơi xuống vị trí 63/63.
Để đảm bảo tính so sánh tương đồng, giá trị trung bình của nhóm được xác định bằng trung bình cộng điểm trung bình môn ngữ văn của 12 địa phương theo từng năm; trong khi đó, trung bình cả nước được tính bằng trung bình cộng điểm trung bình của 63 tỉnh, thành. Dữ liệu điểm thi và thứ hạng môn ngữ văn 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Bức tranh điểm trung bình và xếp hạng môn ngữ văn năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư sau sáp nhập cho thấy sự phân hóa khá rõ.
Hà Nội giữ vị trí cao với 7,62 điểm, xếp 3/34, nhờ không thay đổi địa giới, bảo đảm sự ổn định về đội ngũ và cách đánh giá. Cần Thơ sau khi sáp nhập Hậu Giang và Sóc Trăng đạt 7,23 điểm, xếp 5/34; Huế với điểm trung bình 7,18 điểm, xếp 7/34, vẫn phát huy truyền thống dạy – học ngữ văn.
TP.HCM sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đạt 7,07 điểm, xếp 9/34; Hải Phòng sáp nhập Hải Dương đạt 7,03 điểm, xếp 10/34.
Riêng Đà Nẵng sau khi sáp nhập với Quảng Nam chỉ đạt 6,26 điểm, xếp 33/34. Kết quả này vừa phản ánh sự chênh lệch vùng miền, vừa gợi lại tranh luận về cách chấm ngữ văn ở Đà Nẵng vốn được cho là nghiêm và chặt.
Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến chất lượng ngữ văn ở các thành phố không cao nằm ở sự thay đổi trong việc ưu tiên trong học tập. Trong nhiều năm, các đô thị lớn tập trung mạnh vào ngành nghề STEM, công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng số và hội nhập quốc tế. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số nhưng hệ quả không mong muốn là ngữ văn dần bị đẩy xuống vị trí thứ yếu.
Với không ít học sinh thành phố, ngữ văn trở thành môn chỉ cần "đủ điểm tốt nghiệp", không phải môn quyết định tương lai. Khi động lực học tập không cao, kết quả trung bình khó có thể bứt phá, đặc biệt trong một kỳ thi ngày càng coi trọng năng lực đọc hiểu và nghị luận xã hội, thể hiện ý kiến cá nhân về một vấn đề nào đó.
Với trường hợp Đà Nẵng, thành phố này không chỉ được biết đến với sự quan tâm cho giáo dục mà còn nổi bật bởi văn hóa thi cử nghiêm túc, kỷ cương. Tuy nhiên, điểm thi môn ngữ văn thấp gần đây làm dấy lên nhiều tranh luận. Một số ý kiến cho rằng cách chấm thi còn chặt, thiên về "ý chuẩn", ít linh hoạt với bài viết sáng tạo. Ý kiến khác lại nhìn nhận học sinh chưa đầu tư đúng mức cho môn văn khi xu hướng lựa chọn các ngành STEM ngày càng mạnh.
Những nhận định này cần được nhìn nhận thận trọng nhưng có cơ sở. Đà Nẵng vốn đề cao sự chuẩn mực, rõ ràng trong quản lý – điều phù hợp với các lĩnh vực khoa học, công nghệ. Nhưng với ngữ văn, môn học đòi hỏi tư duy mở và cá tính, cách chấm quá khuôn mẫu có thể khiến những bài viết sáng tạo bị đánh giá thấp.
Từ năm 2025, khi đề thi ngữ văn không còn bám sách giáo khoa, tăng yêu cầu đọc hiểu và bày tỏ chính kiến, hạn chế này càng bộc lộ rõ. Chấm mở không đồng nghĩa với chấm dễ, mà đòi hỏi bản lĩnh nghề nghiệp và sự đổi mới tư duy của giáo viên.
Cũng cần nhấn mạnh rằng điểm thi thấp không đồng nghĩa học sinh Đà Nẵng yếu. Đây là địa phương có tỷ lệ học sinh theo học chương trình chất lượng cao, quốc tế khá lớn, nên ít tập trung vào bài thi ngữ văn theo chuẩn quốc gia. Dù vậy, trong bối cảnh hội nhập, năng lực ngôn ngữ và viết vẫn là nền tảng quan trọng cho học tập và phát triển lâu dài.
Trong khi đó, Hà Nội và Hải Phòng, cũng là những đô thị lớn, nhưng vẫn duy trì được chất lượng ngữ văn khá ổn định.
Huế là ví dụ điển hình cho sự trở lại của "văn hóa học văn". Khi đề thi chuyển sang đánh giá năng lực đọc hiểu, Huế – với truyền thống nhân văn và chiều sâu văn hóa – đã cải thiện thứ hạng rõ rệt năm 2024, 2025. Điều này cho thấy đề thi mới không bất lợi cho đô thị, mà bất lợi cho nơi chưa coi trọng năng lực ngôn ngữ đúng mức.
Để nâng cao chất lượng môn ngữ văn, các thành phố cần thay đổi từ gốc, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật ôn thi hay chấm thi.
Trước hết, cần khẳng định ngữ văn là môn học công cụ, nền tảng cho tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và sáng tạo – những năng lực cốt lõi của công dân toàn cầu. Ngữ văn không đối lập với STEM mà là môi trường để STEM vận hành hiệu quả. Ngữ văn cùng với toán là 2 trụ cột chính trong các tổ hợp tuyển sinh ĐH.
Thứ hai, cần đổi mới cách dạy theo hướng phát triển năng lực đọc – viết – nói – nghe, gắn với các vấn đề đương đại, liên ngành, toàn cầu. Học sinh phải được tranh luận, phản biện, trình bày chính kiến, thay vì chỉ học thuộc văn mẫu và phân tích tác phẩm.
Thứ ba, đổi mới cách chấm và đánh giá. Chấp nhận sự khác biệt có lý lẽ, khuyến khích lập luận độc lập, coi trọng cách diễn đạt sáng tạo. Đây là khâu khó nhất nhưng quyết định thành công của đề thi mở. Riêng Đà Nẵng, giải pháp then chốt là chuyển từ kỷ cương cứng sang kỷ cương mềm trong môn ngữ văn. Nghiêm túc không đồng nghĩa với khép chặt. Thành phố cần đầu tư bồi dưỡng giáo viên ngữ văn theo hướng giáo dục ngôn ngữ hiện đại, giúp họ tự tin đánh giá bài viết sáng tạo mà vẫn công bằng.
Cùng đó, đưa ngữ văn trở lại đúng vị thế trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực: coi năng lực diễn đạt, thuyết phục, phản biện là kỹ năng sống còn của công dân toàn cầu và trái tim bản sắc dân tộc Việt Nam.