Cậu bé 9 tuổi nhường thịt cho ông lay động triệu người

Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.

Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.

Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.

Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).

"Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói", ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.

Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.

Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.

Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.

Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.

"Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ", ông Yau nói.

Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.

Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.

Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.

"Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng", ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.

Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.

Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,...

Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho "lý thuyết vạn vật" có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.

Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.

"Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm", Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.

Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.

Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).

Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.

Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.

"Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học", ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.

Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.

Tin Gốc: Vnexpress

Chiều 23-4, Quốc hội thảo luận về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV.

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Gia Lai) nói hiện nay nhiều cử tri phản ánh quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy thêm, học thêm còn nhiều bất cập. Ông cho rằng đầu tư tốt cho hạ tầng số của ngành giáo dục thì vấn đề dạy thêm, học thêm có thể giải quyết được.

Ông nhìn nhận sự quan tâm của thầy cô với học sinh, sự kính trọng của học sinh với thầy cô đã dần thay đổi, trong đó có nguyên nhân liên quan đến việc một số thầy cô không khách quan về điểm số giữa học sinh học thêm và học sinh không học thêm.

"Tôi đã đọc hàng trăm góp ý trên báo, trên mạng của các thầy cô, cha mẹ, học sinh học tốt, học yếu, học ở trường, trung tâm, nơi khác để biết thêm về thực trạng học thêm như các phụ huynh có con đang học thêm đã biết.

Học sinh yếu cần được củng cố kiến thức cơ bản để đạt yêu cầu, học sinh giỏi cần được bồi dưỡng nâng cao để tham gia các kỳ thi học sinh giỏi, học sinh trung bình, khá cần được ôn, luyện để vào các trường tốt.

Như vậy, phần lớn việc học thêm đều là tốt", ông Cảnh nói.

Theo ông, truyền thống tôn sư trọng đạo qua bao nhiêu thế hệ được gìn giữ khi thầy cô không chỉ dạy kiến thức mà còn rèn luyện nhân cách, lối sống.

Thầy cô được coi là chuẩn mực đạo đức, người dạy học sinh biết lao động và yêu lao động, dạy kỹ năng sống, cùng gia đình giúp học sinh trở thành con ngoan, trò giỏi, người có ích.

Ông nhìn nhận việc giáo viên dạy thêm cho chính học sinh của mình mang lại một số mặt tích cực. Như hiểu rõ năng lực học sinh, từ đó hệ thống kiến thức tốt hơn kịp thời bù đắp những phần chưa hiểu vững tại lớp, chọn chương trình, phương pháp để bồi dưỡng phù hợp với các học sinh giỏi.

Quan tâm hơn đến tâm trạng học sinh khi không còn thời gian trao đổi với các em trên lớp. Giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và cũng an toàn hơn cho học sinh so với học ngoài nhà trường.

Ông chỉ rõ nếu cho phép phụ huynh và học sinh được tự chọn người dạy mình, thầy cô được dạy học sinh mà phụ huynh tin yêu gửi gắm không vì thiên vị điểm, đây là điều kiện rất tốt để các em vừa học lễ vừa học văn.

Đồng thời, tạo điều kiện học thêm ở trung tâm nếu phụ huynh thấy thầy cô ở đó phù hợp với năng lực của con, điều kiện của gia đình.

Để thực hiện được việc này, ông Cảnh đề xuất cách đánh giá năng lực đúng với năng lực thực sự của học sinh, đó là tổ chức làm bài kiểm tra thường xuyên và định kỳ bằng hình thức ra đề trực tuyến.

Đề kiểm tra được tạo ngẫu nhiên theo ma trận từ hàng ngàn câu hỏi cho mỗi độ khó từ ngân hàng câu hỏi do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Đề được chọn trực tuyến ngay trước khi bắt đầu làm bài kiểm tra, đáp án được gửi lại trực tuyến ngay sau khi hết giờ kiểm tra.

Đề và đáp án cũng được gửi ngay đến các thầy cô liên quan, ban đại diện cha mẹ học sinh. Bài tự luận hay trắc nghiệm được làm bằng bút mực không tẩy xóa, khi nộp bài, các bạn đầu bàn sẽ ghi tên mình vào góc các bài kiểm tra của các học sinh.

"Nếu đề xuất được tiếp thu, tôi tin chắc là học sinh sẽ học thực, có năng lực thực và kết quả đúng với năng lực", ông nhấn mạnh.

Để cách đánh giá này sớm được áp dụng, có lộ trình, ông đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có hướng dẫn trường nào đủ điều kiện áp dụng hình thức ra đề kiểm tra trực tuyến từ ngân hàng câu hỏi đề kiểm tra do bộ quản lý thì giáo viên trường đó được phép dạy thêm cho học sinh mà mình đang trực tiếp giảng dạy chính khóa.

Đồng thời, mong thời gian tới hạ tầng số của ngành giáo dục sẽ được đầu tư đồng bộ, giúp chất lượng giảng dạy được nâng lên, có điều kiện thực hiện việc đánh giá năng lực học sinh trực tuyến.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Tinh thần đổi mới ấy đã được thể hiện rõ nét tại Hội nghị Toàn quốc Khoa học Xã hội và Ngôn ngữ 2026, do Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) phối hợp cùng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF) tổ chức.

Ghi nhận 145 bài báo toàn văn đến từ 35 cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong nước cùng nhiều trường đại học quốc tế như Đại học Quốc lập Thanh Hoa, Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh và Học viện Công nghệ Bắc Kinh (Trung Quốc), sự kiện trở thành ‘điểm hẹn’ nghiên cứu, thu hút đông đảo nhà khoa học, học giả tham gia.

GS.TS. Lê Văn Cảnh - Phó hiệu trưởng HUTECH - cho rằng: "Các nhà nghiên cứu cần chủ động thích ứng, khai thác hiệu quả công nghệ mới, đồng thời bảo tồn các giá trị nhân văn và cảm xúc con người.

Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để khoa học xã hội khẳng định vị thế trong hệ sinh thái tri thức hiện đại".

GS.TS. Lê Văn Cảnh phát biểu khai mạc chương trình - Ảnh: NTCC

Mở đầu phiên toàn thể, 4 tham luận tiêu biểu đến từ các báo cáo viên thuộc nhiều trường đại học uy tín đã tập trung vào các vấn đề trọng tâm của khoa học xã hội và ngôn ngữ trong bối cảnh chuyển đổi số.

Nội dung các báo cáo bao quát nhiều hướng tiếp cận như hệ giá trị văn hóa, giáo dục ngôn ngữ, nghiên cứu liên ngành và các xu hướng quản lý trong lĩnh vực mới, thể hiện bức tranh đa chiều của hoạt động nghiên cứu hiện nay.

Các tham luận gắn với thực tiễn, thu hút nhiều ý kiến trao đổi đa chiều - Ảnh: NTCC

Bên cạnh phiên toàn thể, hội nghị tổ chức 06 tiểu ban chuyên môn gồm: Khoa học xã hội; Khoa học giáo dục; Luật học và Quan hệ quốc tế; Du lịch bền vững; Khoa học chính trị và các ngành ngôn ngữ (Trung Quốc học, Hàn Quốc học, Nhật Bản học, Ngôn ngữ Anh).

Tại đây, hơn 40 báo cáo viên đã trình bày, trao đổi và phản biện các kết quả nghiên cứu trong môi trường học thuật, tăng cường kết nối chuyên môn và thúc đẩy hợp tác liên ngành.

Hơn 40 báo cáo viên trình bày tại các phiên tiểu ban - Ảnh: NTCC

Góp phần khuyến khích các hình thức truyền đạt và tiếp cận tri thức sáng tạo, hội nghị đã trưng bày hơn 20 poster nghiên cứu về đa dạng các vấn đề khoa học xã hội và ngôn ngữ.

Hoạt động không chỉ ghi nhận nỗ lực của các tác giả mà còn tạo nên không gian học thuật năng động, thúc đẩy các ý tưởng mới đến cộng đồng nghiên cứu trẻ.

Chia sẻ về điểm đặc biệt của hội nghị năm nay, PGS.TS. Phạm Văn Việt - Trưởng phòng Khoa học Công nghệ HUTECH cho biết, lần đầu tiên hội nghị áp dụng hệ thống quản lý bài nộp trực tuyến thực hiện hoàn toàn trên nền tảng số.

Các bản thảo đều được kiểm tra trùng lặp, phân công biên tập viên chuyên môn phụ trách và đánh giá bởi hai phản biện độc lập theo mô hình ‘mù đôi’. Qua đó nâng cao chất lượng học thuật và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong xuất bản khoa học.

Nguồn: https://tuoitre.vn/hutech-to-chuc-hoi-nghi-toan-quoc-20260404125910143.htm