Chuyện tình của anh Kpuih Bố (SN 1987, huyện Oyadav, tỉnh Ratanakiri, Campuchia) và chị Siu H’Găng (SN 1988, xã Ia Nan, Gia Lai) là một minh chứng cho những chuyện tình “xuyên biên giới” này.
Anh Bố kể, năm 2007, chị H’Găng sang huyện Oyadav thăm họ hàng, tình cờ gặp anh. Sau lần gặp gỡ, hai người kết bạn và giữ liên lạc với nhau. Tình yêu của đôi bạn trẻ dần nảy nở. Họ từng ra dòng sông Pô Cô (giáp ranh Việt Nam – Campuchia) thề nguyền, chứng minh tình yêu.
Cuối năm 2008, anh Bố sang Việt Nam hỏi cưới và nên duyên vợ chồng cùng chị H’Găng. Đến nay, gia đình đã có hai con, cuộc sống ổn định tại làng Sơn, xã Ia Nan, Gia Lai.
“Mỗi dịp Tết cổ truyền Campuchia (14-16/4), gia đình lại về thăm họ hàng, tưởng nhớ tổ tiên”, chị H’Găng chia sẻ.
Trong căn nhà nhỏ ở làng Bi (xã Ia O, Gia Lai), anh Siu Lăn (SN 1980, xã Sê San, huyện Oyadav, Campuchia) bồi hồi nhớ lại quãng thời gian kiên trì theo đuổi chị Ksor Ven (SN 1982, trú tại làng Bi).
Anh Lăn cho hay từ năm 2005, anh thường qua xã Ia O phụ người thân làm rẫy. Tại đây, anh đã quen chị Ven. Giữa nắng gió đại ngàn, chàng trai Campuchia lặng lẽ “trồng cây si” hàng tháng trời để chinh phục trái tim cô gái người Việt Nam.
Sau nhiều tháng vun đắp, tình yêu của đôi bạn trẻ dần lớn lên theo từng mùa rẫy. Năm 2006, chị Ven theo anh Lăn về Campuchia ra mắt gia đình. Đám cưới diễn ra giản dị theo phong tục hai nước.
“Sau cưới, tôi theo vợ về Việt Nam sinh sống, được hỗ trợ làm quốc tịch, hoàn thiện giấy tờ để các con được đến trường. Giờ vợ chồng có 4 người con, vài sào ruộng và hơn 1ha điều. Cuộc sống không dư dả nhưng ổn định. Mỗi dịp lễ, Tết, gia đình lại về Campuchia thăm người thân”, anh Lăn chia sẻ.
Tại làng Triêl, xã biên giới Ia Pnôn, Gia Lai là nơi có nhiều thế hệ “đơm quả ngọt” từ những mối tình xuyên biên giới. Theo ông Ksor Bíu, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn làng Triêl, gần 50 năm trước, trong cuộc chạy trốn chế độ diệt chủng Pol Pot, nhiều gia đình Campuchia được bộ đội và người dân Việt Nam cưu mang, rồi chọn nơi đây làm quê hương thứ hai.
“Đến nay, hàng trăm người đã ổn định cuộc sống, riêng làng Triêl có khoảng 20 cặp vợ chồng Việt Nam – Campuchia, các thế hệ sau đều mang quốc tịch Việt Nam. Nhờ sự hỗ trợ của chính quyền và lực lượng biên phòng, việc đi lại thuận tiện, đúng quy định”, ông Bíu cho hay.
Ông Phan Đình Thắm, Chủ tịch UBND xã Ia O, cho biết, xã có hơn 10 cặp vợ chồng Việt Nam – Campuchia sinh sống ổn định trên địa bàn. Dù khác biệt về ngôn ngữ, phong tục, họ vẫn từng bước hòa nhập, nỗ lực làm ăn để vun vén cuộc sống.
Theo ông Thắm, bên cạnh thuận lợi, các gia đình này còn gặp khó khăn do thiếu giấy tờ tùy thân hợp pháp, ảnh hưởng đến đời sống và công tác quản lý cư trú.
“Thời gian tới, địa phương sẽ đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, rà soát các trường hợp có yếu tố nước ngoài để hỗ trợ hoàn thiện thủ tục hộ tịch, cư trú, giúp người dân tiếp cận đầy đủ chính sách. Đồng thời, xã cũng sẽ xây dựng các mô hình sinh kế, hỗ trợ “cần câu cơm” để các hộ gia đình từng bước ổn định và vươn lên”, ông Thắm cho hay.
Kiếm tiền bằng cách nào có quan trọng bằng việc mình đang cố gắng sống tử tế và không bỏ cuộc. Chấp nhận làm mọi nghề để trang trải, trước khi tìm được hướng đi lâu dài, chẳng xấu hổ!
Bước sang ngưỡng 30, Hoài Bảo (30 tuổi, TP.HCM) kể đã có bằng đại học, nhưng hiện vẫn loay hoay, làm thêm công việc phục vụ tại một quán ăn để trang trải.
Đến độ tuổi mặc định phải “ổn định sự nghiệp”, thế mà đôi lúc anh cảm nhận được sự coi thường từ chủ quán, với suy nghĩ chủ quan rằng ở độ tuổi này, có trình độ đại học nhưng vẫn làm công việc phục vụ.
Tuy nhiên, anh thừa nhận bản thân không quá bận tâm. Bảo vẫn luôn cố gắng hoàn thành tốt công việc, phục vụ khách hàng chu đáo và chuyên nghiệp. Bởi đây chỉ là công việc tạm thời trong giai đoạn cần trang trải tài chính.
“Mỗi công việc đều mang lại những trải nghiệm quý giá riêng. Vì vậy, không có gì phải xấu hổ khi kiếm tiền bằng sức lao động chân chính. Quan trọng là khi mình làm gì, mình cũng sẽ tập trung vào câu hỏi “mình học được gì ở đây”, mỗi trải nghiệm là mỗi bài học, còn nếu không có mục tiêu thì làm gì cũng thấy vô nghĩa”, Bảo tâm sự.
Tương tự, Thành Trung (30 tuổi, TP.HCM) kể sau 8 năm làm công việc văn phòng với tấm bằng đại học trong tay, anh quyết định rẽ hướng và bắt đầu lại từ đầu.
Anh từng làm phụ bếp tại căng tin của một phòng gym, sau đó theo đuổi nghề huấn luyện viên cá nhân (PT) để xây dựng nguồn thu nhập ổn định. Song song đó, Trung tiếp tục học hỏi và thử sức với lĩnh vực tiếp thị liên kết để thêm trang trải.
“Điều quan trọng không nằm ở việc làm công việc gì, mà là hiểu rõ mình đang làm gì và ý nghĩa của công việc đó đối với bản thân. Chậm một chút cũng không sao, miễn không bỏ cuộc”, Trung nói.
Ngọc Ánh (30 tuổi, Huế) kể sau khi tốt nghiệp nhưng chưa tìm được việc đúng chuyên môn, cô đã xin làm pha chế tại một quán gần nhà. Mỗi ngày Ánh làm việc từ 12 đến 16 tiếng khá vất vả. Đôi khi gặp bạn bè, cô cũng có chút chạnh lòng.
Tuy nhiên chồng luôn động viên rằng chỉ cần kiếm tiền bằng lao động chân chính thì không có gì phải xấu hổ hay dừng lại. Nhờ sự kiên trì và nỗ lực, hiện tại Ánh đã trở thành kế toán công nợ, làm việc theo giờ hành chính.
Dù công việc mới đi kèm nhiều áp lực và căng thẳng, cô cho biết động lực lớn nhất là có thể lo cho gia đình và người mình yêu, từ đó tiếp tục cố gắng mỗi ngày.
Châu Giang (32 tuổi, TP.HCM) cho rằng thất nghiệp không phải điều đáng sợ. Điều đáng lo là sau khi mất việc nhưng không nỗ lực tìm kiếm cơ hội mới.
Giang kể trước đây từng làm công việc chăm sóc vườn tại một homestay 4 sao. Khi nhân viên lễ tân đột ngột nghỉ việc, anh được đề nghị thay thế dù chưa có kinh nghiệm và khá lo lắng khi phải trực tiếp tiếp xúc với khách.
Giang đã chủ động tự học cách sử dụng các ứng dụng đặt phòng, đồng thời trau dồi kiến thức và kỹ năng cần thiết. Chỉ sau ba tháng, cô được tin tưởng giao vị trí quản lý tại cơ sở này.
"Ai cũng có giai đoạn long đong, tự ti với gia đình, bạn bè hay chính bản thân vì thất nghiệp. Nhưng đừng bỏ cuộc, miễn còn cố gắng, cứ dám thử vì tuổi trẻ có đặc ân được thất bại. Còn trẻ hãy cứ làm những gì mình cho là đúng sau khi nghiêm túc rồi chúng ta sẽ đi đúng đường", Giang bày tỏ.
Giữa tháng 3, Sadlu, 21 tuổi, công nhân ở thành phố Surat, bang Gujarat bị giảm giờ làm khi nhà máy dệt may thu hẹp sản xuất do thiếu nhiên liệu. Nguồn cung từ Vùng Vịnh gián đoạn khiến giá gas leo thang. Những công nhân nhập cư như Sadlu buộc phải mua gas trên thị trường chợ đen với giá tăng từ 1.000 rupee lên tới 4.000 - 5.000 rupee một bình. Không kham nổi chi phí sinh hoạt, Sadlu cùng anh trai quyết định trở về quê nhà ở huyện Prayagraj, bang Uttar Pradesh, cách 1.400 km, chấp nhận bỏ mức thu nhập 500 rupee (7 USD) một ngày.
Câu chuyện của Sadlu là bức tranh chung tại nhiều trung tâm công nghiệp của Ấn Độ hiện nay. Tại các nhà ga, hàng dài công nhân mang theo lỉnh kỉnh đồ đạc xếp hàng chờ lên tàu rời đô thị.
Tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, cửa ngõ lưu thông 1/5 lượng dầu khí toàn cầu, tạo hiệu ứng dây chuyền, tác động tiêu cực đến kinh tế Ấn Độ. Tại Surat - nơi thu hút lượng lớn lao động nhập cư, gas phục vụ sản xuất không được trợ giá khiến chi phí đội lên gấp nhiều lần. Ông Ashok Jirawala, Chủ tịch Hiệp hội Phúc lợi Thợ dệt Gujarat, tính toán các doanh nghiệp có thể lỗ tới 10 triệu rupee mỗi ngày. Hệ quả là các xưởng phải giảm ngày làm việc từ 7 xuống còn 5 ngày mỗi tuần. Khoảng 150.000 công nhân (chiếm 30% lao động nhập cư ở Surat) đã trả phòng trọ, rời thành phố vì thu nhập giảm sút.
Người dân tại nhiều đô thị cũng bị ảnh hưởng. Tại Bengaluru, hàng dài xe ba gác đỗ chờ tại các trạm nạp gas hóa lỏng. Người dân mất nhiều giờ xếp hàng mua bình gas sinh hoạt, nhu cầu mua bếp điện tăng vọt, trong khi nhiều hộ dân nghèo phải quay lại đun bếp củi.
Dù trở về quê, người lao động vẫn mang theo nỗi lo cơm áo. Các bang nông thôn như Uttar Pradesh, Odisha hay Bihar vốn ít cơ hội việc làm, khó có thể gánh đỡ lượng người di cư đổ về.
Trở về quê, Sadlu tạm thời cảm thấy an toàn nhưng vẫn lo bất ổn tài chính. Anh có đủ tiền cho chi phí ăn uống trước mắt nhưng không đủ cho các khoản khác, trong khi cơ hội việc làm tại quê nhà rất hạn chế. "Tôi sẽ phải quay lại thành phố nhưng chưa xác định được thời điểm", anh nói.
Tại xưởng may ở Surat, giám đốc Naseem Khan cho biết một nửa công nhân của ông đã rời đi. Nếu xưởng đóng cửa hoàn toàn, bản thân ông cũng không trụ lại được đô thị.
"Tôi có vợ và 5 đứa con, ở lại làm sao nuôi nổi? Có lẽ tôi sẽ về quê làm nông", ông nói.
Những ý tưởng, đề xuất được đánh giá không chỉ phản ánh tư duy đổi mới mà còn cho thấy tiếng nói, vai trò của thiếu nhi thành phố ngày càng rõ nét, góp phần nhiều hơn vào việc chung sức cùng thành phố phát triển.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc tận dụng công nghệ để nâng cao chất lượng học tập và xây dựng năng lực công dân số rất được học sinh quan tâm. Từ thực tiễn tiếp cận công nghệ trong học tập và đời sống, các bạn nhỏ đưa ra nhiều đề xuất sao cho phát huy hiệu quả các nền tảng số, góp phần xây dựng môi trường học tập hiện đại, an toàn và toàn diện.
Các bạn cho rằng việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy các môn khoa học, lịch sử và địa lý là hướng đi cần thiết. Điều này giúp nâng cao trải nghiệm học tập, thay vì chỉ học qua sách vở. Học sinh có thể quan sát mô hình 3D hoặc tiếp cận các sự kiện lịch sử một cách trực quan, sinh động hơn. Các bạn kiến nghị nên làm thí điểm trước khi nhân rộng.
Cạnh đó, học sinh đề xuất xây dựng ứng dụng học tập kết nối, tích hợp nội dung về kiến thức, kỹ năng và đạo đức. Đồng thời tạo cầu nối giữa học sinh giỏi cùng các khu vực còn gặp khó khăn. Bạn Nguyễn Hoàng Phương Trinh (Trường THCS Lê Văn Hưu, xã Nhà Bè) nói về mô hình lớp học không biên giới với các "trạm học tập thông minh".
Ở đó, học sinh giỏi trường chuyên có thể hướng dẫn học tập trực tuyến cho các bạn vùng sâu vùng xa qua nền tảng video call.
"Có thể sử dụng chatbot AI để tự động hóa việc tóm tắt bài giảng và tạo bài tập cá nhân hóa cho từng bạn dựa trên học lực, giúp việc tự học trở nên dễ dàng hơn", Phương Trinh nêu ý kiến.
TP thông minh qua góc nhìn trẻ em không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành mà còn xây dựng môi trường sống hiện đại, bền vững. Trên cơ sở đó, các học sinh đề xuất ba trụ cột chính gồm: giao thông - hạ tầng và dịch vụ công; năng lượng xanh; giáo dục đa dạng trải nghiệm. Từ đó góp phần hoàn thiện diện mạo đô thị tại thành phố.
Bạn Tô Nhã Kỳ (Trường THCS Láng Dài, xã Đất Đỏ) đề xuất xây dựng hệ thống bản đồ không gian mát của thành phố sử dụng dữ liệu nhiệt độ, cây xanh, mặt nước. Nhờ đó người dân và du khách chủ động lựa chọn lộ trình, cũng giúp thành phố có cơ sở khoa học quy hoạch tạo không gian xanh.
Các bạn nhỏ đề xuất triển khai hệ thống giao thông thông minh với camera giám sát và tín hiệu điều khiển linh hoạt, đặc biệt tại khu vực trường học nhằm giảm ùn tắc. Về năng lượng cần áp dụng hệ thống quản lý điện thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo nhằm điều tiết nhu cầu sử dụng. Cùng với đó là việc lắp đặt các cảm biến để phát hiện sớm sự cố điện, nước.
Phó bí thư Thành Đoàn - Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM Trịnh Thị Hiền Trân - cho rằng các hiến kế tại kỳ họp chứng minh đại biểu trẻ em nghiên cứu tài liệu và tìm hiểu, quan sát cũng như lắng nghe ý kiến bạn bè tại trường, lớp khá toàn diện.
"Việc tham quan thực tế tại các cơ quan, đơn vị quản lý đô thị cũng giúp đại biểu có cái nhìn trực quan hơn về hoạt động điều hành của thành phố, từ đó có nhiều đề xuất sát thực tiễn", chị Trân đánh giá.