Đây là thông tin được chia sẻ tại hội thảo khoa học với chủ đề “Kỷ nguyên mới trong điều trị lupus ban đỏ hệ thống”, do Hội Thấp khớp học Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 11 và 12-4 tại Hà Nội và TP.HCM.
Sự kiện có sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế cập nhật các thông tin về nhận thức, chẩn đoán và điều trị căn bệnh tự miễn phức tạp này.
Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, có thể gây viêm và tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể, từ da, khớp đến thận, thần kinh, tim mạch… với nguy cơ đe dọa tính mạng.
Tỉ lệ mắc bệnh ở phụ nữ cao gấp 9 lần nam giới, đặc biệt trong độ tuổi từ 15 – 45. Bác sĩ Hùng cho hay trong vài thập niên qua, điều trị lupus đã có nhiều tiến bộ, giúp giảm tỉ lệ tử vong và cải thiện thời gian sống. Tuy nhiên, việc quản lý và điều trị bệnh vẫn còn không ít khó khăn.
Một trong những rào cản lớn nhất là triệu chứng của lupus rất đa dạng, không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Người bệnh có thể khởi phát với những biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi, đau khớp, nổi ban da… nên thường đi khám ở nhiều chuyên khoa khác nhau trước khi được chẩn đoán chính xác.
Hành trình của một bệnh nhân lupus thường kéo dài, đi qua nhiều tuyến khám chữa bệnh trước khi đến được cơ sở chuyên sâu. Trong giai đoạn đầu, bệnh nhân có thể gặp bác sĩ nội khoa, da liễu, thần kinh, tim mạch, hô hấp… và chỉ một tỉ lệ nhỏ (dưới 10%) được chẩn đoán sớm ngay từ đầu.
“Có những trường hợp mất vài tháng, thậm chí vài năm mới được xác định bệnh. Trong khi đó, chỉ cần chậm trễ khoảng 6 tháng, lupus đã có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng, khó hồi phục”, bác sĩ Hùng cho biết.
Bác sĩ Hùng cũng cho hay hiện có tình trạng lạm dụng xét nghiệm miễn dịch trong chẩn đoán lupus. Thực tế, xét nghiệm đóng vai trò quan trọng nhưng không thể là yếu tố duy nhất để kết luận bệnh. Việc chỉ định tràn lan các xét nghiệm kháng thể tự miễn không chỉ gây tốn kém cho người bệnh mà còn tạo áp lực lên hệ thống bảo hiểm y tế.
“Để kiểm soát tốt lupus ban đỏ hệ thống, cần một chiến lược toàn diện, bao gồm chẩn đoán sớm, điều trị hiệu quả, quản lý lâu dài và phối hợp đa chuyên khoa”, bác sĩ Hùng nhận định.
Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Lan, Chủ tịch Hội Thấp khớp học Việt Nam, cho biết lupus là bệnh lý có thể ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được kiểm soát tốt.
Trước đây, điều trị lupus chủ yếu dựa vào các thuốc ức chế miễn dịch, trong khi lựa chọn điều trị mới còn hạn chế.
“Tuy nhiên mới đây đã có thuốc sinh học đầu tiên được Bộ Y tế Việt Nam phê duyệt trong điều trị lupus ban đỏ hệ thống. Việc bổ sung liệu pháp mới này mở ra cơ hội điều trị theo hướng cá thể hóa, giúp kiểm soát hoạt động bệnh tốt hơn, giảm tổn thương cơ quan và hướng tới mục tiêu lui bệnh.
Điều quan trọng là chúng ta cần cập nhật kiến thức, áp dụng các tiến bộ mới và đặt người bệnh ở trung tâm của quá trình điều trị”, PGS.TS Lan nhấn mạnh.
Tình trạng này bắt nguồn từ ba năm trước, khi một cơ sở thẩm mỹ của người quen tư vấn cô tiêm loại filler "cao cấp từ Thụy Sĩ" nhằm duy trì 7-8 năm. Vài ngày sau tiêm, cô chịu những cơn đau nhức và tấy đỏ vùng mông.
Khi đó, bác sĩ Bệnh viện Bỏng quốc gia chẩn đoán viêm và khuyên hút toàn bộ filler ra ngoài. Vì sợ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, cô từ chối hút, chỉ đồng ý cho bác sĩ xử lý các điểm viêm.
Ba năm sau, vòng ba bất ngờ sưng đau trở lại, viêm nhiễm bùng phát nặng nề khiến cô phải quay lại viện cấp cứu.
Ngày 6/4, TS.BS Tống Hải, Phó giám đốc Trung tâm Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Tái tạo, Bệnh viện Bỏng quốc gia, cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nặng. Bác sĩ đánh giá hai bên đùi và hông người bệnh xuất hiện nhiều ổ áp xe, viêm đỏ lan rộng, dịch mủ chảy liên tục và đã chớm nhiễm khuẩn huyết - biến chứng nguy hiểm nhất khi vi khuẩn xâm nhập vào máu.
Để cứu bệnh nhân, ê kíp y tế sử dụng phác đồ kháng sinh phổ rộng mạnh nhất, đồng thời phẫu thuật 5 lần nhằm nạo vét, đặt ống dẫn lưu và loại bỏ tối đa chất làm đầy. Sau hơn ba tuần điều trị tích cực, sức khỏe toàn thân của người phụ nữ dần cải thiện, vết thương sạch dịch nhưng bác sĩ vẫn phải theo dõi sát để tránh tái phát.
Theo bác sĩ Hải, các cơ sở thường tiêm những loại filler không đồng nhất, tồn tại lâu như "mỡ nhân tạo" gây khó khăn cho quá trình nạo vét. Bác sĩ khuyến cáo người dân chỉ dùng chất làm đầy cho các vùng nhỏ như mũi, cằm, má, môi. Với các vùng diện tích lớn như ngực hay mông, việc tiêm filler tiềm ẩn nguy cơ biến chứng rất cao.
Để đảm bảo an toàn, khách hàng cần lựa chọn cơ sở y tế do cơ quan chức năng cấp phép, bác sĩ chuyên khoa tạo hình thẩm mỹ trực tiếp thực hiện và sử dụng sản phẩm rõ nguồn gốc. Khi vùng tiêm xuất hiện dấu hiệu đau, sưng, đỏ hoặc tụ dịch, người dân cần đến ngay bệnh viện uy tín để bác sĩ can thiệp kịp thời, ngăn chặn nguy cơ hoại tử, nhiễm trùng máu hoặc tử vong.
Từ năm ba tuổi, anh có biểu hiện vàng da, được chẩn đoán viêm gan do nhiễm Cytomegalovirus (CMV) - loại virus thuộc họ Herpes, có khả năng lây nhiễm ở mọi lứa tuổi qua dịch cơ thể như nước bọt, nước tiểu, máu, sữa mẹ. Dù tuân thủ điều trị, tình trạng vàng da chỉ thuyên giảm tạm thời rồi tái diễn. Suốt 12 năm tuổi thơ, anh phải điều trị liên tục cả nội lẫn ngoại trú tại bệnh viện nhi.
Sang tuổi trưởng thành, chàng trai tiếp tục đến nhiều bệnh viện đầu ngành có chuyên khoa gan mật tại TP HCM, nhận chẩn đoán "viêm gan tắc mật chưa rõ nguyên nhân". Từ năm 2020, anh liên tục nhập viện vì vàng da, suy gan cấp và thiếu máu nặng đến mức phải truyền máu nhiều lần.
Ngày 8/4, TS.BS Lê Hữu Phước, Phó Khoa Viêm gan, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết hồ sơ ghi nhận khi điều trị tại bệnh viện nhi, các chuyên gia đã nghi ngờ khả năng bệnh nhân mắc Wilson - căn bệnh di truyền hiếm gặp về rối loạn chuyển hóa đồng. Tuy nhiên, lúc bấy giờ, tất cả kết quả cận lâm sàng như phân tích gene, xét nghiệm máu đều không đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán. Rào cản lớn nhất là bệnh nhân không có đột biến gen ATP7B - "tiêu chuẩn vàng" để xác định bệnh, mọi hướng điều trị sau đó rẽ sang ngả khác.
Bước ngoặt đến vào tháng 5/2023, quá trình điều trị tại Khoa Viêm gan, các bác sĩ đặc biệt chú ý đến chi tiết bệnh nhân từng có một người anh và một người chị ruột qua đời năm 6 tuổi và 8 tuổi vì chứng vàng da kéo dài. Dựa trên y văn thế giới ghi nhận vẫn có dưới 1% bệnh nhân Wilson không mang đột biến gene ATP7B, cộng với yếu tố tiền sử gia đình, các bác sĩ mạnh dạn đưa ra nghi ngờ bệnh Wilson thể hiếm và quyết định điều trị thử.
Quá trình theo dõi hai năm cho thấy các bất thường như vàng da hay thiếu máu đều cải thiện rõ. Tái khám ngày 7/4, sức khỏe bệnh nhân đã ổn định, trở lại sinh hoạt bình thường. Vì Wilson là một bệnh lý di truyền nên bệnh nhân vẫn tiếp tục được theo dõi, kiểm soát các triệu chứng và điều trị suốt đời.
BS.CK2 Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, nhận định sự kiên trì không nản lòng trước ca khó, liên tục đặt lại vấn đề để xâu chuỗi thông tin toàn diện đã giúp tìm ra "lời giải" cho căn bệnh ẩn nấp suốt nhiều năm. Đây là ca thứ 2 mắc Wilson thể hiếm (không phát hiện đột biến gene ATP7B) được Khoa Viêm gan điều trị thành công, trong tổng số hơn 500 bệnh nhân Wilson mà đơn vị tiếp nhận tron 10 năm qua.
Wilson (phát hiện năm 1912) là bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, do đột biến gene ATP7B gây ra rối loạn chuyển hóa đồng. Nếu cả cha và mẹ mang gene bệnh, tỷ lệ con sinh ra mắc bệnh là 25%. Đây là căn bệnh hiếm và khó chẩn đoán, nhưng nếu được phát hiện kịp thời, quá trình điều trị sẽ nhẹ nhàng, ít tốn kém. Ngược lại, nếu bỏ sót, hầu hết bệnh nhân sẽ tử vong ở tuổi đời rất trẻ.
Người dân, đặc biệt là người trẻ tuổi, cần đi khám ngay nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tăng men gan kéo dài, vàng da không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc các triệu chứng thần kinh, tâm thần không rõ nguyên nhân.
Ngày 13/4, bác sĩ Nguyễn Mạnh Thưởng, Trưởng khoa Ngoại - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Hữu nghị Quảng Bình, cho biết bệnh nhân nhập viện với tâm lý hoảng sợ, một lưỡi câu cắm xuyên phần da đỉnh đầu, chảy máu và đau nhiều.
Loại lưỡi câu này được người địa phương gọi là lưỡi câu ba tiêu. Đây là loại lưỡi câu có ba mũi sắc nhọn gắn vào cục chì. Khi cá ăn mồi, lưỡi câu cắm chặt vào hàm cá không cho giãy giụa sổng ra.
Thiếu niên trên bị lưỡi câu có ngạnh cắm vào đỉnh đầu sâu hơn một cm, người lớn cố gắng gỡ ra nhưng không được nên đưa vào viện cấp cứu.
May mắn, lưỡi câu chỉ xuyên da gây chấn thương phần mềm, không làm tổn hại mạch máu và dây thần kinh. Thiếu niên được bác sĩ gây tê tại chỗ để thực hiện thủ thuật lấy lưỡi câu. Bác sĩ cũng khuyến cáo bệnh nhân tiêm vaccine phòng uốn ván để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn.
Bác sĩ khuyên khi câu cá cần chú ý lưỡi câu có ngạnh rất sắc dễ gây tổn thương nghiêm trọng, đặc biệt ở mắt.
Khi xảy ra tai nạn, tuyệt đối không tự gỡ mà nên giữ nguyên vị trí móc và nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời. Vệ sinh vết thương, tiêm vaccine phòng các bệnh.
