Từ năm ba tuổi, anh có biểu hiện vàng da, được chẩn đoán viêm gan do nhiễm Cytomegalovirus (CMV) – loại virus thuộc họ Herpes, có khả năng lây nhiễm ở mọi lứa tuổi qua dịch cơ thể như nước bọt, nước tiểu, máu, sữa mẹ. Dù tuân thủ điều trị, tình trạng vàng da chỉ thuyên giảm tạm thời rồi tái diễn. Suốt 12 năm tuổi thơ, anh phải điều trị liên tục cả nội lẫn ngoại trú tại bệnh viện nhi.
Sang tuổi trưởng thành, chàng trai tiếp tục đến nhiều bệnh viện đầu ngành có chuyên khoa gan mật tại TP HCM, nhận chẩn đoán “viêm gan tắc mật chưa rõ nguyên nhân”. Từ năm 2020, anh liên tục nhập viện vì vàng da, suy gan cấp và thiếu máu nặng đến mức phải truyền máu nhiều lần.
Ngày 8/4, TS.BS Lê Hữu Phước, Phó Khoa Viêm gan, Bệnh viện Chợ Rẫy, cho biết hồ sơ ghi nhận khi điều trị tại bệnh viện nhi, các chuyên gia đã nghi ngờ khả năng bệnh nhân mắc Wilson – căn bệnh di truyền hiếm gặp về rối loạn chuyển hóa đồng. Tuy nhiên, lúc bấy giờ, tất cả kết quả cận lâm sàng như phân tích gene, xét nghiệm máu đều không đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán. Rào cản lớn nhất là bệnh nhân không có đột biến gen ATP7B – “tiêu chuẩn vàng” để xác định bệnh, mọi hướng điều trị sau đó rẽ sang ngả khác.
Bước ngoặt đến vào tháng 5/2023, quá trình điều trị tại Khoa Viêm gan, các bác sĩ đặc biệt chú ý đến chi tiết bệnh nhân từng có một người anh và một người chị ruột qua đời năm 6 tuổi và 8 tuổi vì chứng vàng da kéo dài. Dựa trên y văn thế giới ghi nhận vẫn có dưới 1% bệnh nhân Wilson không mang đột biến gene ATP7B, cộng với yếu tố tiền sử gia đình, các bác sĩ mạnh dạn đưa ra nghi ngờ bệnh Wilson thể hiếm và quyết định điều trị thử.
Quá trình theo dõi hai năm cho thấy các bất thường như vàng da hay thiếu máu đều cải thiện rõ. Tái khám ngày 7/4, sức khỏe bệnh nhân đã ổn định, trở lại sinh hoạt bình thường. Vì Wilson là một bệnh lý di truyền nên bệnh nhân vẫn tiếp tục được theo dõi, kiểm soát các triệu chứng và điều trị suốt đời.
BS.CK2 Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, nhận định sự kiên trì không nản lòng trước ca khó, liên tục đặt lại vấn đề để xâu chuỗi thông tin toàn diện đã giúp tìm ra “lời giải” cho căn bệnh ẩn nấp suốt nhiều năm. Đây là ca thứ 2 mắc Wilson thể hiếm (không phát hiện đột biến gene ATP7B) được Khoa Viêm gan điều trị thành công, trong tổng số hơn 500 bệnh nhân Wilson mà đơn vị tiếp nhận tron 10 năm qua.
Wilson (phát hiện năm 1912) là bệnh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, do đột biến gene ATP7B gây ra rối loạn chuyển hóa đồng. Nếu cả cha và mẹ mang gene bệnh, tỷ lệ con sinh ra mắc bệnh là 25%. Đây là căn bệnh hiếm và khó chẩn đoán, nhưng nếu được phát hiện kịp thời, quá trình điều trị sẽ nhẹ nhàng, ít tốn kém. Ngược lại, nếu bỏ sót, hầu hết bệnh nhân sẽ tử vong ở tuổi đời rất trẻ.
Người dân, đặc biệt là người trẻ tuổi, cần đi khám ngay nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tăng men gan kéo dài, vàng da không rõ nguyên nhân, thiếu máu hoặc các triệu chứng thần kinh, tâm thần không rõ nguyên nhân.
Thực tế, chỉ cần điều chỉnh một vài loại gia vị và cách nêm nếm, bữa ăn vẫn đậm đà mà không làm ảnh hưởng xấu đến đường huyết, theo trang Verywell Health.
Mù tạt là lựa chọn phù hợp khi cần giảm lượng đường trong bữa ăn. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, một muỗng cà phê mù tạt vàng không chứa đường, không có carbohydrate và chỉ khoảng 10 calo.
Thị trường có nhiều loại như mù tạt nâu cay, mù tạt vàng và mù tạt mật ong. Các loại có vị ngọt thường chứa thêm đường nên cần đọc kỹ thành phần trước khi sử dụng.
Dầu ô liu là chất béo không bão hòa đơn có lợi cho cơ thể. Loại dầu này không chứa đường và carbohydrate nên phù hợp với chế độ ăn kiểm soát đường huyết.
Việc dùng dầu ô liu thường xuyên giúp giảm viêm và cải thiện độ nhạy insulin. Điều này góp phần giảm nguy cơ mắc tiểu đường loại 2. Dầu ô liu cũng giàu chất chống oxy hóa và phù hợp làm nền cho nhiều loại nước sốt, theo trang MedlinePlus.
Theo nghiên cứu trên tạp chí BMC Complementary Medicine and Therapies vào năm 2021, giấm có vị chua rõ, ít calo và không chứa đường. Việc sử dụng giấm thường xuyên, đặc biệt là giấm táo, giúp cải thiện đường huyết trong cả ngắn hạn và dài hạn.
Các loại nước sốt pha sẵn có thể chứa thêm đường nên cần hạn chế. Việc tự pha nước sốt hoặc dùng giấm để ướp thực phẩm giúp kiểm soát tốt hơn lượng đường nạp vào.
Việc nêm nếm đúng cách giúp món ăn ngon mà vẫn an toàn. Theo đó, bạn nên ưu tiên dùng thảo mộc tươi, gia vị và nước cốt chanh thay cho sốt đóng chai.
Rau củ có mùi vị mạnh như tỏi, hành và cần tây giúp tăng hương vị tự nhiên mà không cần thêm đường.
Tự chế biến món ăn tại nhà giúp kiểm soát tốt hơn lượng đường trong khẩu phần hằng ngày.
Nhiều bệnh ung thư không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu, thường bắt đầu bằng những thay đổi rất nhẹ, dễ nhầm với mệt mỏi hay rối loạn sinh hoạt. Chủ quan, không đi khám kịp thời có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm. Dưới đây là một số dấu hiệu cần lưu ý.
Mệt mỏi là triệu chứng dễ bị bỏ qua nhất. Khác với mệt thông thường, mệt do ung thư kéo dài, không đỡ khi ngủ, nghỉ ngơi và ảnh hưởng sinh hoạt. Tình trạng này có thể liên quan đến ung thư máu hoặc ung thư đại tràng giai đoạn sớm.
Sụt cân
Giảm cân không chủ ý thường khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, nếu không ăn kiêng hay tập luyện mà vẫn sụt cân thì đó có thể là dấu hiệu bệnh lý. Đây có nguy cơ là dấu hiệu sớm của các ung thư như ung thư tuyến tụy, ung thư dạ dày, ung thư phổi. Nếu giảm hơn 5-10% cân nặng trong vài tháng, bạn nên đi khám sức khỏe tổng quát.
Cơn đau âm ỉ kéo dài
Nhiều người cho rằng đau mức nghiêm trọng mới đáng lo nhưng ở giai đoạn sớm, ung thư thường gây đau nhẹ, âm ỉ, tái diễn. Điều đáng lưu ý không ở mức độ đau mà là sự kéo dài. Những cơn đau nhức bất thường, không rõ nguyên nhân nên được kiểm tra sớm.
Ho hoặc khàn giọng
Ho kéo dài có thể là dấu hiệu của ung thư thanh quản, phổi, tuyến giáp hoặc u lympho. Ho dai dẳng, khàn giọng... đều dễ bị bỏ qua song nếu kéo dài nhiều tuần, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư.
Cảm giác vướng ở cổ họng
Cảm giác như có cục u trong cổ họng có thể là dấu hiệu của khối u ở gốc lưỡi hoặc amidan. Những khối u này có thể do nhiễm virus u nhú ở người (HPV), thường lây truyền qua quan hệ tình dục bằng miệng. HPV có thể tồn tại ở trạng thái ngủ đông trong cơ thể nhiều năm trước khi gây ra triệu chứng. Người bệnh thậm chí không biết mình có nguy cơ mắc ung thư miệng, đầu và cổ.
Xuất hiện khối u không gây đau
Nhiều người nghĩ không đau nghĩa là không sao, nhưng thực tế khối u không đau (đặc biệt ở vú hoặc hạch) vẫn có thể là dấu hiệu ung thư. Chảy máu bất thường (trong phân, nước tiểu...) cũng không nên chủ quan. Bất kỳ triệu chứng nào kéo dài trên 2-3 tuần mà không rõ nguyên nhân đều cần đi khám sớm.
Đau tai
Nhiều bệnh lý có thể gây đau tai kiểu lan từ vùng đầu hoặc cổ sang tai do liên quan đến các dây thần kinh. Đây cũng có thể là dấu hiệu của ung thư miệng giai đoạn muộn đang lan sâu và bắt đầu ảnh hưởng đến các dây thần kinh đó.
Không phải mọi triệu chứng mới xuất hiện đều là ung thư nhưng mỗi người nên theo dõi những thay đổi bất thường của cơ thể. Nếu nhận thấy dấu hiệu lạ, kể cả cơn đau kéo dài, hãy đi khám. Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh, khám tổng quát và có thể chỉ định thêm xét nghiệm khi cần để xác định nguyên nhân. Tầm soát định kỳ cũng giúp phát hiện sớm nhiều bệnh ung thư trước khi tiến triển và lan rộng.
Điều này không phải là bất thường mà phản ánh một hiểu lầm phổ biến về cách cơ thể đốt mỡ. Tập cardio thường xuyên nhưng vẫn có nhiều mỡ bụng có thể là do những nguyên nhân sau:
Nguyên tắc cốt lõi để giảm mỡ là cơ thể phải đốt nhiều calo hơn lượng nạp vào. Nếu tập cardio nhưng sau đó ăn nhiều hơn thì tổng calo trong ngày vẫn không giảm. Khi đó, cơ thể không huy động mỡ dự trữ nên không thể giảm mỡ, trong đó có mỡ bụng, theo chuyên trang sức khỏe Verywellfit (Mỹ).
Quá trình phân giải mỡ chỉ được kích hoạt mạnh khi cơ thể cần thêm calo từ năng lượng dự trữ. Đây là lý do vì sao nhiều người tập rất nhiều nhưng vẫn không giảm mỡ bụng.
Không phải cứ tập cardio là sẽ giảm mỡ hiệu quả như nhau. Cường độ tập đóng vai trò rất quan trọng. Nếu chỉ tập cardio ở mức nhẹ hoặc trung bình trong thời gian dài, cơ thể sẽ không có đủ kích thích để huy động calo từ mỡ thừa.
Một nghiên cứu trên chuyên san Frontiers in Physiology cho thấy các bài tập cardio cường độ cao, chẳng hạn chạy bộ, HIIT, có xu hướng giúp giảm mỡ bụng tốt hơn so với cardio cường độ thấp. Lý do là tập cường độ cao không chỉ đốt năng lượng trong lúc tập mà còn tăng tiêu hao năng lượng sau khi tập. Ngược lại, cardio nhẹ có thể khiến tập lâu nhưng tổng hiệu quả lại không cao.
Nhiều người nghĩ rằng tập cardio hoặc tập bụng sẽ giúp giảm mỡ ngay ở vùng bụng. Tuy nhiên, khoa học đã chứng minh điều này không đúng. Cơ thể không chọn vị trí cụ thể để đốt mỡ theo ý muốn.
Mỡ được huy động từ toàn bộ cơ thể theo cơ chế riêng, phụ thuộc vào di truyền và hoóc môn. Vì vậy, người tập có thể thấy tay hoặc chân gọn hơn nhưng bụng vẫn chưa thay đổi. Đây là hiện tượng rất phổ biến và không có nghĩa là tập luyện không hiệu quả.
Khi lặp lại một kiểu cardio trong thời gian dài, chẳng hạn chạy bộ hay đạp xe, cơ thể sẽ dần thích nghi để sử dụng calo tiết kiệm và hiệu quả hơn. Điều này khiến cùng một bài tập nhưng theo thời gian, lượng calo tiêu hao lại giảm đi.
Ngoài ra, cơ thể cũng có thể giảm mức vận động tự nhiên trong ngày, chẳng hạn ít đi lại hơn vì mệt. Điều này khiến tổng calo tiêu hao không tăng như chúng ta nghĩ. Đây là lý do vì sao ban đầu cardio có thể giảm mỡ nhưng sau đó hiệu quả chững lại dù vẫn tập đều.
Cardio giúp tiêu hao năng lượng nhưng không giúp giữ hoặc tăng cơ nhiều. Trong khi đó, cơ bắp lại giúp duy trì quá trình đốt calo trong suốt cả ngày.
Nếu chỉ tập cardio, cơ thể sẽ đốt cả mỡ và cơ, làm giảm tốc độ trao đổi chất và khiến việc giảm mỡ bụng trở nên khó khăn hơn. Do đó, cách tốt là hãy kết hợp các bài nâng tạ để tăng khối lượng cơ và đốt thêm calo, theo Verywellfit.
