Chiều 10-4, theo thông tin từ Bệnh viện Tai mũi họng TP.HCM, các bác sĩ tại đây vừa điều trị thành công một trường hợp biến chứng nặng do viêm xoang. Đó là anh H., 20 tuổi, ngụ tại TP.HCM. Trường hợp này được đánh giá là điển hình cho mức độ nguy hiểm của bệnh viêm xoang khi không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Anh H. được chẩn đoán viêm đa xoang hai bên, trong đó tình trạng viêm bên phải nặng hơn, kèm theo viêm lan ra phần mềm vùng trán phải. Đáng chú ý, bệnh nhân đã bị hủy xương thành trước xoang trán phải, trên nền vẹo vách ngăn mũi trái và quá phát cuốn mũi dưới hai bên. Đây là những yếu tố làm cản trở dẫn lưu tự nhiên của xoang, khiến bệnh dễ tiến triển nặng.
Trước khi nhập viện khoảng 4 ngày, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng chảy mũi mủ đục bên phải kèm đau đầu dữ dội vùng trán. Tuy nhiên do chủ quan, bệnh nhân tự mua thuốc điều trị ngoại trú nhưng không cải thiện. Đến ngày thứ tư, vùng trán phải bắt đầu sưng nề, đỏ, lan xuống mi mắt phải, đây là dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm.
Kết quả chụp CT mũi xoang cho thấy tình trạng viêm đa xoang rõ rệt, đặc biệt bên phải. Hình ảnh học ghi nhận tổn thương lan từ xoang trán phải ra phần mềm vùng trán, kèm theo khuyết xương thành trước xoang trán. Đây là biểu hiện điển hình của biến chứng Pott’s Puffy Tumor – một dạng viêm xương trán kèm áp xe dưới màng xương.
Ngay sau khi nhập viện, bệnh nhân được điều trị nội khoa tích cực bằng kháng sinh phổ rộng kết hợp thuốc kháng viêm đường tĩnh mạch. Việc này giúp kiểm soát nhanh tình trạng nhiễm trùng và giảm phù nề niêm mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho can thiệp phẫu thuật.
Sau một ngày điều trị, khi tình trạng ổn định hơn, ê kíp bác sĩ đã tiến hành phẫu thuật nội soi mũi xoang với sự hỗ trợ của hệ thống định vị 3 chiều hiện đại. Công nghệ này cho phép xác định chính xác vị trí tổn thương, giúp mở rộng lỗ thông các xoang, làm sạch ổ viêm và hút triệt để mủ đục bên trong.
Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ đã lấy mẫu mủ gửi xét nghiệm, kết quả xác định tác nhân gây bệnh là vi khuẩn tụ cầu. Sau 3 ngày can thiệp, bệnh nhân có dấu hiệu hồi phục rõ rệt: vùng trán và hốc mắt hết sưng, không còn đau đầu, tình trạng chảy mũi chấm dứt hoàn toàn.
Theo các chuyên gia, Pott’s Puffy Tumor không phải là khối u ác tính như nhiều người nhầm tưởng, mà là một biến chứng nhiễm trùng nặng của viêm xoang trán.
TS.BS Nguyễn Minh Hảo Hớn, trưởng khoa mũi xoang Bệnh viện Tai mũi họng, cho biết cơ chế gây bệnh liên quan đến cấu trúc xương trán mỏng và hệ thống tĩnh mạch xuyên xương không có van một chiều. Khi xoang bị bít tắc, áp lực mủ tăng cao có thể phá hủy xương, tạo áp xe dưới da, đồng thời vi khuẩn có thể lan ngược vào nội sọ, gây viêm màng não hoặc áp xe não.
Trường hợp bệnh nhân H.M.H đặc biệt phức tạp do có sự hiện diện của tế bào liên xoang trán khó tiếp cận, kết hợp với tình trạng viêm phù nề cấp tính gây bít tắc hoàn toàn. Điều này khiến việc xác định và dẫn lưu ổ mủ gặp nhiều khó khăn. Nhờ sự hỗ trợ của hệ thống định vị 3 chiều, ê kíp phẫu thuật đã xử lý chính xác tổn thương, hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.
PGS Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai mũi họng, cho biết theo các nghiên cứu quốc tế, có đến 72% bệnh nhân trẻ tuổi mắc biến chứng này có tổn thương lan vào nội sọ. Trước khi có kháng sinh, tỉ lệ tử vong của bệnh có thể lên đến hơn 60%. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống người bệnh.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với các triệu chứng tưởng chừng đơn giản của viêm xoang.
Người dân cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa khi xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu kéo dài không giảm, sưng nề vùng trán hoặc quanh mắt, chảy mũi mủ đục kèm sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện bệnh kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng.
Khuôn mặt anh đỏ gay, mồ hôi thấm đẫm chiếc áo khoác xanh đặc trưng của shipper. "Chạy xe giữa trưa ở Sài Gòn bây giờ giống như đứng trước miệng lò", người đàn ông 35 tuổi, kỳ cựu hơn 5 năm trong nghề, nói. "Nhiệt độ báo 37-38 độ nhưng hơi nóng hắt lên từ mặt đường nhựa và khói xe khiến tôi có cảm giác mình đang bị nướng".
Cách TP HCM hơn 40 km, tại Tây Ninh, anh Hùng, 29 tuổi, shipper của ứng dụng App Shipping, uống gần 5 lít nước mỗi ngày nhưng vẫn liên tục thấy khát. "Cảm giác như da thịt đang bị đốt trực tiếp", người đàn ông bày tỏ, thêm rằng dùng vải chống nắng chuyên dụng và bôi kem liên tục nhưng tay vẫn đen sạm. Khác với TP HCM, nhiều tuyến đường ở Tây Ninh trống bóng cây, tài xế hoàn toàn trơ trọi dưới nắng suốt hành trình.
Ngày 8/4, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia ghi nhận Việt Nam bước vào ngày thứ ba của đợt nắng nóng diện rộng. Tây Bắc Bộ và Trung Bộ có nơi vượt 40 độ C do hoàn lưu vùng thấp nóng phía Tây kết hợp hiệu ứng gió phơn. Nam Bộ dao động 35-37 độ C. Đợt nắng tại miền Bắc dự kiến kéo đến 12/4, miền Trung đến 14/4, riêng Nam Bộ có thể kéo dài đến cuối tháng 4. Nhóm lao động như tài xế công nghệ, shipper chịu tác động trực tiếp và liên tục nhất từ nền nhiệt này.
Đặc thù nghề buộc họ phải di chuyển nhiều giờ liên tục dưới trời nắng, thời gian nghỉ co lại theo từng đơn hàng, áp lực giao đúng giờ không ngừng tăng. Theo bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cơ sở 3, khi nhiệt độ môi trường vượt 35 độ C, các rối loạn sức khỏe do nhiệt ở nhóm lao động này thường khởi phát âm thầm và bị bỏ qua ở giai đoạn sớm.
Cơ thể duy trì thân nhiệt qua hai cơ chế chính là giãn mạch ngoại vi và tiết mồ hôi. Trong điều kiện nắng nóng cực đoan mà không bù đủ nước, hai cơ chế này mất dần hiệu quả. Thể tích huyết tương giảm, lượng oxy cung cấp cho não và các cơ quan sụt theo, dẫn đến hoa mắt, giảm phản xạ và chậm xử lý tình huống. Với người đang điều khiển xe giữa dòng giao thông dày đặc, đó là nguy cơ trực tiếp cho cả bản thân lẫn người xung quanh.
Những dấu hiệu ban đầu thường không đặc hiệu như mệt mỏi, nhức đầu, tim đập nhanh. Nếu không xử lý kịp, cơ thể chuyển sang kiệt sức do nhiệt với biểu hiện vã mồ hôi, mệt lả, buồn nôn và chuột rút. Nặng hơn là sốc nhiệt, khi thân nhiệt tăng vọt, da khô nóng, người mất định hướng và ý thức. Đây là cấp cứu nội khoa, cần can thiệp ngay.
Anh Nam kể nhiều hôm bước từ sảnh chung cư, văn phòng, quán ăn ra ngoài, anh thấy hoa mắt, lảo đảo vài giây mới định thần lại. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa không gian mát lạnh và mặt đường bốc hơi là nguyên nhân trực tiếp, nhưng anh không có lựa chọn nào khác.
"Đơn hàng nổ liên tục, mình không chạy thì không có tiền lo cho hai con ăn học", người đàn ông kể.
Bên cạnh nhiệt, BS.CK1 Võ Văn Long, cùng bệnh viện, chỉ ra một tầng rủi ro khác tích lũy dài hạn hơn. Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo làm việc trên 55 giờ mỗi tuần làm tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim. Giấc ngủ thiếu và thất thường không chỉ gây mệt mỏi mà còn là nền tảng của tăng huyết áp, tiểu đường và trầm cảm. Những bữa ăn vội vàng, áp lực từ kẹt xe, giao hàng đúng giờ và đánh giá tiêu cực của khách hàng tiếp tục bào mòn sức khỏe tiêu hóa và tâm thần của người lao động theo từng ca làm việc.
Để giảm thiểu tác hại, bác sĩ Dung khuyến cáo không chờ khát mới uống, cần bổ sung 150-250 ml nước mỗi 20-30 phút, từng ngụm nhỏ, dùng dung dịch điện giải khi ra nhiều mồ hôi và hạn chế đồ uống nhiều caffeine vì làm tăng mất nước. Tránh làm việc cường độ cao từ 11h đến 15h, nghỉ ngắn ở nơi râm mát sau mỗi một đến hai giờ, mặc quần áo dài tay màu sáng, chất liệu thoáng khí.
Bác sĩ Long bổ sung ngủ đủ 6-8 giờ mỗi ngày, tránh làm ca đêm liên tục quá ba ngày. Khi xuất hiện chóng mặt, buồn nôn hoặc chuột rút, cần dừng việc ngay và vào nơi thoáng mát. Nếu da khô nóng, ngừng tiết mồ hôi hoặc có rối loạn ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế lập tức.
Anh Hùng đề xuất các ứng dụng giao hàng nên có thêm "phụ phí nắng nóng" như một sự thừa nhận chính thức cho điều kiện làm việc khắc nghiệt mà shipper đang gánh chịu mỗi ngày. Còn anh Nam vẫn tiếp tục lăn bánh trên đường Võ Văn Kiệt, trang bị áo khoác hai lớp, găng tay và khẩu trang dày, biết rõ mình đang đánh đổi gì.
"Dẫu biết nguy hiểm, nhưng mình không chạy thì không có tiền", người đàn ông tâm sự.
Ngày 10.4, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, cho biết cơ thể con người luôn duy trì nhiệt độ lõi ổn định khoảng 36,5 - 37,5 độ C. Khi thời tiết quá nóng, đặc biệt trong các đợt nắng nóng kéo dài, hệ điều hòa thân nhiệt phải hoạt động liên tục để tỏa bớt nhiệt. Không chỉ gây mệt mỏi, khó chịu, nắng nóng còn âm thầm ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung của học sinh trong giai đoạn ôn thi.
Theo bác sĩ Hoàng, các bệnh lý do nóng tồn tại trên một “phổ” từ nhẹ đến rất nặng. Việc nhận biết sớm từng mức độ sẽ giúp phụ huynh, giáo viên và học sinh chủ động xử trí, tránh biến chứng nguy hiểm. 3 tình trạng thường gặp gồm:
Thường xảy ra khi vận động trong môi trường nóng, ra nhiều mồ hôi nhưng chỉ bù nước mà không bổ sung điện giải. Khi đó, natri trong máu giảm tương đối, gây co cứng các nhóm cơ lớn như bắp chân, đùi, cánh tay hoặc bụng. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm của tình trạng mất điện giải.
Đây là giai đoạn cơ thể đã mất nhiều nước và điện giải, nhưng cơ chế điều hòa thân nhiệt vẫn còn hoạt động. Người bệnh thường ra mồ hôi nhiều, da lạnh ẩm, nhợt nhạt; mạch nhanh nhưng yếu; kèm theo chóng mặt, buồn nôn, đau đầu và cảm giác mệt lả. Nhiệt độ cơ thể dao động từ 38 độ C đến dưới 40 độ C. Nếu không được nghỉ ngơi và bù dịch kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành sốc nhiệt.
Đây là tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp. Khi đó, trung tâm điều nhiệt bị rối loạn, cơ thể không còn khả năng tiết mồ hôi, thân nhiệt tăng trên 40 độ C. Người bệnh có da nóng, khô, đỏ; rối loạn ý thức như lú lẫn, nói sảng, mất định hướng, thậm chí co giật hoặc hôn mê. Nếu không được hạ nhiệt nhanh, nguy cơ tổn thương não, suy gan, suy thận và tử vong rất cao.
“Tóm lại, người bị kiệt sức do nhiệt thường vẫn còn đổ mồ hôi, mệt nhưng còn tỉnh táo. Ngược lại, sốc nhiệt thường có da khô, nóng, không còn mồ hôi, kèm rối loạn ý thức - đây là dấu hiệu báo động đỏ”, bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Khi phát hiện các biểu hiện bất thường như đau đầu, chóng mặt, uể oải, chuột rút, buồn nôn hoặc da nóng, cần nhanh chóng:
Nếu người bệnh còn tỉnh, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch điện giải. Không nên uống quá nhiều cùng lúc để tránh nôn.
Trường hợp người bệnh lơ mơ, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu ngay và không cố cho uống nước vì dễ gây sặc.
Bác sĩ Hoàng lưu ý, sốc nhiệt không phải là sốt do nhiễm trùng nên các thuốc hạ sốt như paracetamol không có tác dụng. Ngược lại, sử dụng thuốc trong bối cảnh gan, thận bị ảnh hưởng do nhiệt có thể làm tăng nguy cơ độc tính. Nguyên tắc xử trí là hạ nhiệt nhanh bằng phương pháp vật lý, bù dịch và chuyển đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức.
Đối với học sinh đang ôn thi, chỉ một đợt kiệt sức do nhiệt cũng có thể làm giảm sức bền, trí nhớ và khả năng tập trung trong nhiều ngày. Vì vậy, phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém hơn điều trị.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo đang ở độ cao 10.000 m, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh xuống sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi. Nghe thông báo, anh lập tức tiến về nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc có đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay mang theo có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Sau khi thiết lập đường truyền, bác sĩ Tiến ngồi cạnh để theo dõi sát bệnh nhân. Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.