Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời “cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran”.
Đài truyền hình và phát thanh IRIB của Iran hôm 5/4 đăng hình ảnh những mảnh xác máy bay cháy đen trên mặt đất, được cho là hiện trường phi cơ Mỹ bị phá hủy sau chiến dịch giải cứu phi công tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại quốc gia Trung Đông.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố lực lượng nước này bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Trong khi đó, New York Times dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên nói rằng hai vận tải cơ làm nhiệm vụ sơ tán lính đặc nhiệm và phi công đã mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay đến đón toàn bộ quân nhân Mỹ, đồng thời “cho nổ tung hai phi cơ gặp sự cố thay vì để chúng rơi vào tay Iran”.
Hình ảnh vận tải cơ Mỹ bốc cháy trong cuộc giải cứu phi công
Hiện trường máy bay Mỹ bốc cháy tại Iran ngày 5/4. Video: Tasnim
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Dựa trên tư liệu được công bố, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định lực lượng nước này đã mất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và hai trực thăng AH/MH-6 Little Bird trong chiến dịch, chứ không phải hai vận tải cơ như thông tin ban đầu.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Theo tài liệu của Lầu Năm Góc, MC-130J Commando II là máy bay được phát triển riêng cho Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc không quân Mỹ (AFSOC). Nó được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ bí mật, như bay thấp và xâm nhập không phận đối phương, tiếp tế và giải cứu các đơn vị đặc nhiệm dưới mặt đất.
MC-130J cũng có thể đóng vai trò là máy bay tiếp dầu cho trực thăng và vận chuyển hàng hóa trong môi trường có nhiều mối đe dọa.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
Tính đến đầu năm 2025, không quân Mỹ biên chế 57 máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD.
Một trong những đặc điểm nổi bật của MC-130J là động cơ tua-bin cánh quạt với 6 lá cánh chế tạo hoàn toàn bằng vật liệu composite, thay vì 4 lá cánh làm từ hợp kim nhôm như các dòng C-130 cũ hơn.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang – điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
MC-130J được trang bị hệ thống điện tử hàng không và định vị kỹ thuật số tích hợp, kèm tổ hợp trinh sát hồng ngoại và quang – điện tử, radar bám địa hình và Hệ thống đối phó hồng ngoại cỡ lớn (LAIRCM) chuyên gây nhiễu tên lửa mang đầu dò tầm nhiệt.
Dù được trang bị nhiều biện pháp phòng vệ tiên tiến, những chiếc MC-130J chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ban đêm nhằm giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và bắn hạ, theo không quân Mỹ.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là “Kẻ săn đêm”. Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong khi đó, trực thăng AH/MH-6 được cho là thuộc biên chế Trung đoàn Không vận Tác chiến Đặc biệt số 160 của lục quân Mỹ, còn có biệt danh là “Kẻ săn đêm”. Đơn vị này chuyên thực hiện các nhiệm vụ xâm nhập và giải cứu có độ rủi ro cao, cũng như hỗ trợ yểm trợ đường không cho bộ binh.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trong cấu hình trực thăng vũ trang AH-6, những chiếc Little Bird có thể mang bệ phóng rocket và súng máy nòng xoay để bắn chế áp đối phương, yểm trợ lực lượng dưới mặt đất. Trong ảnh, trực thăng AH-6 khai hỏa súng máy và rocket trong cuộc diễn tập ở bang California hồi năm 2016.
Với cấu hình vận tải đa dụng MH-6, trực thăng sẽ trực tiếp tham gia tìm kiếm và sơ tán phi công.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của vận tải cơ C-130 và sẵn sàng cất cánh chỉ vài phút sau khi được dỡ xuống.
Mỗi chiếc Little Bird có giá 2-7 triệu USD, tùy phiên bản và trang thiết bị đi kèm. Phiên bản vũ trang AH-6 thường có giá cao hơn, trong đó một số hợp đồng có trị giá lên tới 13 triệu USD mỗi chiếc.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. “Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ”, chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trực thăng MH-6M và vận tải cơ MC-130J diễn tập tìm kiếm cứu hộ ở bang Wyoming, Mỹ, hồi năm 2023.
Nguyên nhân các trực thăng bị phá hủy chưa được xác định.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. “Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ”, chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Thanh Danh (Theo War Zone, USAF, Aviationnist)
Iran tuyên bố bắn hạ ba máy bay Mỹ tham gia tìm phi công
Mỹ ‘giải cứu thành công’ phi công trên tiêm kích F-15 bị bắn hạ
Cách CIA hỗ trợ giải cứu phi công Mỹ nhảy dù ở Iran
NYTimes ngày 5/4 dẫn các nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ cho biết khi thông tin Iran bắn hạ tiêm kích F-15E khiến hai phi công phải phóng ghế thoát hiểm xuống lãnh thổ đối phương được chuyển về trụ sở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) tại Langley, các sĩ quan tình báo hàng đầu của Mỹ lập tức vào cuộc.
Các nguồn tin đề nghị giấu danh tính do tính chất nhạy cảm của chiến dịch và công tác tình báo.
Phi công thứ nhất trên chiếc F-15E được giải cứu tương đối nhanh chóng ngay trong ngày 3/4, nhưng quân đội Mỹ không thể xác định được vị trí thành viên tổ lái còn lại, một đại tá giữ vai trò sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích. Hai phi công phóng dù gần như cùng một lúc, nhưng bị tách nhau ra do hướng gió và các yếu tố địa hình khi tiếp đất.
Một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được tiến hành, với hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay từ các quân chủng cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ, nhằm chạy đua với thời gian để giải cứu phi công trước khi lực lượng Iran tiếp cận.
Là cơ quan tình báo hàng đầu của Mỹ, CIA thường xuyên tham gia hỗ trợ các chiến dịch giải cứu phi công Mỹ mắc kẹt sau phòng tuyến đối phương. Theo các nguồn tin, lần này, CIA đã xây dựng một kế hoạch đánh lạc hướng lực lượng Iran để có thêm thời gian tìm ra vị trí phi công mất tích.
Cơ quan này đã cố tình rò rỉ thông tin với một số cơ quan truyền thông ở Trung Đông rằng Mỹ đã tìm thấy phi công thứ hai và đang hộ tống ông này khỏi lãnh thổ Iran bằng đường bộ, dù lúc đó quân đội Mỹ chưa biết phi công mất tích đang ở đâu.
Mục tiêu của kế hoạch nghi binh này là khiến Iran chuyển hướng lực lượng truy lùng tại vùng được xác định là nơi phi công đang ẩn náu, sang các tuyến đường rời khỏi khu vực.
Theo một nguồn tin là quan chức cấp cao giấu tên trong chính phủ Mỹ, chiêu tung hỏa mù này dường như đã khiến lực lượng Iran đang truy lùng phần nào bị bối rối.
Phi công mất tích đã né tránh được lực lượng Iran truy đuổi trong hơn 24 giờ, rồi men theo một ngọn núi cao hơn 2.100 m và ẩn náu trong khe núi ở phía nam thành phố Isfahan, miền trung Iran.
Các phi công Mỹ đều được trang bị thiết bị phát tín hiệu định vị, kèm một thiết bị liên lạc bảo mật để dùng trong trường hợp cần phối hợp với lực lượng giải cứu. Tuy nhiên, họ cũng được huấn luyện để không liên tục phát tín hiệu định vị, đề phòng nguy cơ đối phương lần ra dấu vết.
Quan chức Nhà Trắng từ chối mô tả chi tiết về công nghệ đã giúp CIA tìm ra vị trí của phi công, nhưng cho hay đây là loại "thiết bị đặc biệt", chỉ được cơ quan này sử dụng. Đây được coi là lý do quân đội Mỹ phải dựa vào CIA để xác định vị trí phi công.
CIA sau đó chuyển thông tin vị trí phi công đến Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai một trong những chiến dịch táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ để giải cứu phi công trên đất Iran.
Khi tiến hành chiến dịch, quân đội Mỹ ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi. Không có giao tranh trực diện giữa hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ được cho là đã nổ súng để ngăn đối phương áp sát điểm giải cứu.
Quân đội Mỹ cũng hứng tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh hai vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Sau 36 giờ mắc kẹt trên lãnh thổ Iran với chỉ một khẩu súng ngắn để tự vệ, đại tá phi công Mỹ cuối cùng được các đặc nhiệm giải cứu thành công, đưa tới Kuwait điều trị vết thương khi nhảy dù.
Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 cho hay những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Đức Trung (Theo NYTimes, Washington Post, AP)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/cach-cia-ho-tro-giai-cuu-phi-cong-my-nhay-du-o-iran-5058927.html
Tin tức thế giới 7-4: Iran bác bỏ đề xuất ngừng bắn của Mỹ; Artemis II phá kỷ lục bay xa nhất
Theo Hãng tin Reuters, ngày 7-4, Iran tuyên bố muốn chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến với Mỹ và Israel, nhưng đồng thời bác bỏ đề xuất ngừng bắn của Washington được chuyển qua kênh trung gian Pakistan.
Hãng thông tấn nhà nước IRNA cho biết phản hồi của Tehran gồm 10 điều khoản, bao gồm chấm dứt mọi xung đột trong khu vực, thiết lập quy chế đi lại an toàn qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt và hỗ trợ tái thiết.
Tehran cũng kiên quyết phản đối sức ép yêu cầu mở lại eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ huyết mạch của thế giới.
Phản hồi của Iran được đưa trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo sẽ đưa nước này về "thời đồ đá" nếu hai bên không thống nhất được một thỏa thuận trước 20h ngày 7-4 (giờ Mỹ).
Phát biểu họp báo tại Nhà Trắng ngày 6-4 (giờ địa phương), ông Trump công khai đe dọa sẽ bỏ tù phóng viên đầu tiên đưa tin về việc quân đội Mỹ giải cứu thành công thành viên phi hành đoàn đầu tiên trên tiêm kích F-15 bị Iran bắn rơi hôm 3-4.
Ông Trump khẳng định việc tiết lộ thông tin đã đe dọa an toàn của chiến dịch giải cứu thành viên thứ hai, khi ấy vẫn còn đang diễn ra.
"Chúng tôi sẽ đến hãng truyền thông đã phát tin đó và nói: 'An ninh quốc gia, giao nguồn tin ra hoặc vào tù'", ông Trump tuyên bố.
Hiện chưa rõ ông Trump ám chỉ cụ thể hãng tin hay phóng viên nào, vì nhiều cơ quan báo chí lớn của Mỹ bao gồm New York Times, CBS News và Axios đều đưa tin gần như cùng thời điểm.
Nhà Trắng không phản hồi khi được hỏi ông Trump đang nhắm vào phóng viên nào. Theo Reuters dẫn nguồn thạo tin, trong những tuần gần đây, ông Trump đã phàn nàn riêng với các trợ lý rằng truyền thông đưa tin quá tiêu cực về xung đột quân sự của Mỹ - Israel nhắm vào Iran.
Ngày 6-4 (giờ địa phương), Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông vẫn giữ nguyên đề xuất ngừng bắn với Nga với điều kiện Matxcơva ngừng mọi cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng.
Bên cạnh đó, ông chia sẻ Ukraine vẫn đang tiến hành các cuộc đàm phán với phía Mỹ về việc cung cấp đảm bảo an ninh cho nước này.
"Nếu Nga sẵn sàng ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của chúng tôi, chúng tôi sẽ sẵn sàng đáp lại tương tự. Đề xuất này đã được chuyển tới phía Nga qua kênh Mỹ", ông tuyên bố trong thông điệp video hằng đêm.
Hồi tuần, tổng thống Ukraine đã đưa ra đề xuất ngừng bắn vào dịp lễ Phục sinh của Chính thống giáo (ngày 12-4 năm nay).
Matxcơva phản ứng lạnh nhạt với đề xuất trên, cho rằng họ ưu tiên đạt một thỏa thuận hòa bình tổng thể thay vì ngừng bắn tạm thời.
"Chúng tôi đã nhiều lần đề xuất ngừng bắn ít nhất cho lễ Phục sinh, thời khắc đặc biệt trong năm. Nhưng với họ, mọi thời điểm đều như nhau. Không gì là thiêng liêng cả", ông Zelensky phàn nàn.
Theo Reuters, ngày 7-4, Tập đoàn Sibur (Nga) xác nhận 12 người đã thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương trong vụ cháy nổ lớn tại nhà máy hóa dầu Nizhnekamskneftekhim ở Cộng hòa Tatarstan (miền trung nước Nga), sau 5 ngày tìm kiếm cứu nạn.
Theo Sibur, một hỗn hợp khí đã phát nổ sau khi mất áp suất tại cơ sở sản xuất cao su tổng hợp và nhựa thuộc khu liên hợp hóa dầu rộng lớn này. Tuy nhiên nguyên nhân khiến khí bắt lửa vẫn chưa được xác định.
Bộ Tình trạng khẩn cấp Nga đã điều máy bay từ Matxcơva đến thị trấn Nizhnekamsk, cách thủ đô khoảng 1.000km về phía đông, để chuyển người bị thương nặng về thủ đô điều trị.
Ngày 6-4 (giờ địa phương), Nhà Trắng đã đề xuất cắt giảm hơn 9.400 nhân viên và hơn 1,5 tỉ USD ngân sách của Cơ quan An ninh vận tải (TSA).
TSA là cơ quan phụ trách an ninh sân bay tại Mỹ. Hiện cơ quan này có khoảng 60.000 nhân viên, trong đó khoảng 50.000 là nhân viên kiểm tra an ninh.
Theo kế hoạch nằm trong dự thảo ngân sách năm tài khóa 2027 của Bộ An ninh Nội địa, các sân bay nhỏ sẽ chuyển sang sử dụng lực lượng an ninh tư nhân thay vì TSA, qua đó cắt giảm hơn 4.500 nhân sự.
4.800 vị trí còn lại sẽ giảm qua cải thiện hiệu suất, loại bỏ nhân sự chồng chéo...
Tổng cộng, đề xuất trên sẽ cắt khoảng 20% ngân sách của TSA, hiện đang là 7,8 tỉ USD .
Đề xuất trên bị Công đoàn Liên bang nhân viên Chính phủ Mỹ (AFGE) phản đối mạnh mẽ, cho rằng việc tư nhân hóa sẽ khiến hàng không kém an toàn hơn.
TSA đã mất hơn 1.600 nhân viên trong các đợt gián đoạn ngân sách chính phủ mùa thu năm ngoái và mùa xuân năm nay, khiến nhiều sân bay bị chậm trễ do nhân viên không được trả lương.
TSA là một trong những cơ quan thường xuyên bị ông Trump chỉ trích. Ngay ngày đầu nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai hồi tháng 1-2025, ông Trump đã sa thải giám đốc cơ quan này và đến nay chưa đề cử người thay thế.
Rạng sáng 7-4 (giờ Việt Nam), bốn phi hành gia của sứ mệnh Artemis II (Cơ quan Hàng không vũ trụ quốc gia Mỹ - NASA) đã bay qua điểm xa nhất trong không gian mà con người từng đạt tới, trên hành trình bay ngang qua vùng tối ở phía xa của Mặt trăng.
Phi hành đoàn này đã vượt qua kỷ lục 399.000km đã tồn tại suốt 56 năm qua do phi hành đoàn Apollo 13 thiết lập năm 1970.
Phi hành đoàn Artemis II dự kiến đạt khoảng cách tối đa 408.000km - xa hơn kỷ lục cũ khoảng 6.626km.
Bắt đầu ngày bay thứ sáu, các phi hành gia được đánh thức bằng lời nhắn ghi âm được cố phi hành gia Jim Lovell - người từng bay trên cả hai sứ mệnh Apollo 8 và Apollo 13 và đã qua đời năm 2025 ở tuổi 97 - để lại: "Chào mừng đến khu phố cũ của tôi... Đây là ngày lịch sử. Tôi biết các bạn sẽ rất bận, nhưng đừng quên ngắm cảnh nhé... Chúc may mắn và cầu Chúa phù hộ".