Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ”.
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.
Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là “một đại tá rất được kính trọng”, đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.
Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.
Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.
Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.
“Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran”, một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.
“Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử”, Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Đặc nhiệm SEAL Team 6 của hải quân Mỹ được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.
Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.
Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.
Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.
Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.
Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.
Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ “ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ”.
Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.
Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.
Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.
“Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời”, Tổng thống Trump cho hay.
Thanh Danh (Theo CNN, NYT, Fox, WSJ)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/hai-ngay-my-chay-dua-giai-cuu-phi-cong-bi-ban-roi-o-iran-5058837.html
Israel tấn công nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vừa tập kích dữ dội vào cơ sở hóa dầu lớn nhất Iran ở Asaluyeh, nơi sản xuất 50% sản lượng hóa dầu của nước này", Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cho biết ngày 6/4.
Theo ông Katz, Israel tuần trước còn tấn công cơ sở hóa dầu lớn thứ hai Iran. Các đòn tập kích của Israel vào hai cơ sở đã vô hiệu hóa 85% năng lực xuất khẩu của Iran trong lĩnh vực này, ông cho hay.
"Đây là đòn giáng nặng về kinh tế, tương đương hàng chục tỷ USD, vào chính quyền Iran", ông Katz nói, thêm rằng IDF nhận lệnh "tiếp tục tấn công toàn lực vào hạ tầng quốc gia đối thủ".
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cáo buộc ngành hóa dầu Iran là "động cơ chính trong cung cấp nguồn lực tài chính" cho các hoạt động của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và quân đội nước này.
Hãng tin Iran Fars News trước đó cho biết một số tiếng nổ lớn đã vang lên ở khu phức hợp Hóa dầu South Pars ở Asaluyeh, thành phố cảng tây nam nước này. Đây là nơi xử lý sản lượng khí đốt khai thác từ mỏ South Pars trên vịnh Ba Tư.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin các công ty cung cấp điện, nước và oxy cho Asaluyeh bị tấn công, còn công ty hóa dầu South Pars không bị hư hại. Hãng tin này cũng cho biết nguồn điện cung cấp cho toàn bộ các cơ sở hóa dầu tại Asaluyeh đã bị cắt.
South Pars là một phần của mỏ khí đốt lớn nhất thế giới nằm ngoài khơi vịnh Ba Tư mà Iran chia sẻ với Qatar. Mỏ có diện tích khoảng 9.700 km2, trữ lượng ước tính lên tới 51 nghìn tỷ m3, lớn nhất thế giới, nằm ở hai bên đường phân định trên biển giữa Iran và Qatar tại vịnh Ba Tư. Phần còn lại ở phía Qatar gọi là North Dome, có diện tích gấp đôi South Pars.
Giới chức Iran cho biết South Pars có sản lượng khai thác năm 2025 là 730 triệu m3 khí đốt mỗi ngày. Hầu hết khí tự nhiên khai thác từ South Pars dùng để phục vụ Iran, đáp ứng tới 80% nhu cầu nội địa, chủ yếu để sưởi ấm và sản xuất điện.
Như Tâm (Theo Times of Israel, Reuters)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/israel-tan-cong-nha-may-hoa-dau-lon-nhat-iran-5059247.html
Cú chinh phục mặt trăng ngoạn mục sau hơn nửa thế kỷ
Hôm qua (7.4), Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ thông báo 4 phi hành gia trên tàu vũ trụ Orion, thuộc sứ mệnh Artemis II, đã đi qua phía sau mặt trăng, đạt khoảng cách khoảng 252.756 dặm (hơn 400.000 km) cách trái đất và bắt đầu quay trở về trái đất. Khoảng cách này là kỷ lục chưa ai vượt qua, phá vỡ kỷ lục năm 1970 do tàu Apollo 13 thiết lập.
Đây là dấu ấn mới sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi Apollo 11 lần đầu đưa người đáp xuống mặt trăng từ năm 1969.
Sau thành công của Apollo 11, từ năm 1969 - 1972, người Mỹ có các tàu Apollo 12, 14, 15, 16, 17 cũng đáp xuống mặt trăng, nhưng chưa có thêm bứt phá nào từ đó đến nay.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự "ngủ yên" trong việc chinh phục mặt trăng suốt nửa thế kỷ qua. Chương trình Apollo từ khi khởi đầu là một canh bạc chính trị mang tính ý thức hệ. Khi đó, Mỹ từng sẵn sàng đặt cược tới 4% tổng ngân sách liên bang - khoảng 5,25 tỉ USD năm 1965, tương đương gần 55 tỉ USD theo thời giá hiện tại - để chứng minh ưu thế trước sự cạnh tranh gay gắt của Liên Xô. Khi sứ mệnh lịch sử hoàn thành vào năm 1969, mục tiêu tối thượng đã đạt được, "giấc mơ mặt trăng" lập tức trở thành một gánh nặng tài chính.
Thời gian tiếp theo, áp lực từ tình hình lạm phát leo thang và các biến động xã hội nội địa đã buộc các chính quyền khi đó phải siết chặt ngân sách. Tổng thống Richard Nixon (tại vị từ năm 1969 - 1974) đã hủy bỏ hoàn toàn các sứ mệnh Apollo 18, 19 và 20. Những thiết bị trị giá hàng trăm triệu USD đã hoàn thiện cho các sứ mệnh này cũng bị "đắp chiếu" theo.
Rồi khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, Mỹ không còn động lực để chạy đua trên mặt trăng. Thiếu áp lực cạnh tranh, ngân sách dành cho các chương trình không gian của Mỹ bị thu hẹp xuống mức dưới 0,4% ngân sách liên bang. Điều này hạn chế lớn đến các chương trình không gian của Mỹ.
Giờ đây, sứ mệnh Artemis II đang ghi dấu ấn mới. Ngược dòng thời gian, trong kỷ nguyên Apollo, người Mỹ chỉ sử dụng các máy tính với bộ nhớ vỏn vẹn 74 kilobyte. Cỗ máy thô sơ này hoàn toàn phụ thuộc vào lệnh từ mặt đất và bị giới hạn bởi nguồn năng lượng pin hóa học chỉ đủ duy trì trong 14 ngày ngắn ngủi. Trái ngược hoàn toàn, theo báo cáo từ NASA, tàu Orion của sứ mạng Artemis II sở hữu hệ thống xử lý mạnh gấp hàng trăm ngàn lần với khả năng tự chẩn đoán sự cố cực nhạy.
Thêm vào đó, các bộ điều khiển tích hợp trí tuệ nhân tạo đã biến tàu vũ trụ từ một vật thể thụ động thành một thực thể độc lập. Thay vì chờ đợi từng dòng lệnh từ trung tâm điều hành dưới đất, hệ thống máy tính dự phòng đa lớp hiện nay có thể tự tính toán lại quỹ đạo và xử lý lỗi phần cứng ngay lập tức. Điều này giúp đảm bảo an toàn tối đa cho phi hành đoàn khi phải đối mặt với những bức xạ khắc nghiệt khi du hành không gian.
Bên cạnh "bộ não", sự tiến hóa còn nằm ở lớp vỏ composite siêu nhẹ thay thế cho hợp kim nhôm nặng nề trước đây. Đáng chú ý là các kỹ sư ngày nay đã tích hợp mạng lưới cảm biến sợi quang vào thân tàu, hoạt động như một "hệ thần kinh" giúp phát hiện sớm các vết nứt hay va chạm vi thiên thạch. Sự thay đổi này không chỉ giúp tàu bền bỉ hơn mà còn giảm đáng kể tải trọng, cho phép tên lửa mang thêm nhiều nhu yếu phẩm cho những hành trình dài ngày.
Đặc biệt, yếu tố quan trọng giúp NASA có đột phá lần này là khả năng tái sử dụng tên lửa và kỹ thuật nạp nhiên liệu trên quỹ đạo vừa thử nghiệm thành công vào tháng 3.2026. Thay vì tiêu tốn hàng tỉ USD cho những bộ phận dùng một lần như trước đây, công nghệ hạ cánh thẳng đứng đã giúp cắt giảm chi phí bay xuống chỉ còn 10% so với trước.
Thay vì tự bao tiêu toàn bộ dự án, NASA hiện nay đã lùi lại đóng vai trò là khách hàng và mua dịch vụ từ các tập đoàn công nghệ tư nhân. Sự thay đổi tư duy này đã khơi thông nguồn vốn khổng lồ, tạo bệ phóng tài chính vững chắc mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để có đột phá lần này.
Tin Gốc: https://thanhnien.vn/cu-chinh-phuc-mat-trang-ngoan-muc-sau-hon-nua-the-ky-185260407222904111.htm
