Tiếng loa từ xe trật tự phường vang lên, hàng chục người bán hàng hai bên đường tàu Cổ Nhuế (phường Đông Ngạc, Hà Nội) thu dọn đồ đạc. Người bán rong ôm mẹt hàng chạy vào ngõ nhỏ, người có sạp cố định cụp ô, kéo bàn lùi vào trong vạch sơn. Khi xe tuần tra đi qua vài phút, hàng hóa bày trở lại sát mép đường.
Những “vòng lặp đuổi – chạy”, tái lấn chiếm đang diễn ra tại nhiều điểm trong danh sách 231 chợ tự phát (chợ cóc) mà Hà Nội lên kế hoạch xóa bỏ.
Theo kế hoạch 373 của Hà Nội, 75 điểm phải giải tỏa trong giai đoạn một (trước 31/1) và 118 điểm trong giai đoạn hai (trước 30/6), số còn lại hoàn tất vào năm 2027. Trong 170 điểm đã thống kê, có khoảng 7.200 hộ kinh doanh; 61 điểm còn lại ước tính liên quan sinh kế gần 3.000 hộ.
Sau các đợt ra quân, lượng người bán tại một số chợ cóc như Ngọc Hà, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Từ Liêm, Tây Tựu, Hà Đông, Kiến Hưng giảm rõ rệt. Một số tiểu thương trụ lại khu vực này đã chuyển sang thuê cửa hàng, tình trạng lấn chiếm vỉa hè giảm.
Tại đường Trần Quốc Vượng, phường Cầu Giấy, điểm nằm trong diện giải tỏa đợt 1 với khoảng 70 hộ kinh doanh, hiện còn gần một nửa. Bà Vân, 58 tuổi, bày vài nải chuối cạnh cột điện, phần lớn hàng giấu trong ngõ. “Tôi bán hàng nhà trồng, lúc bán lúc nghỉ nên không muốn vào chợ thuê sạp”, bà nói.
Ở chiều ngược lại, một số điểm vẫn tái diễn khi vắng lực lượng tuần tra. Quanh chợ Văn La (phường Kiến Hưng) hôm 3/4, vỉa hè, lòng đường vẫn có vài chục tiểu thương bán rau quả. Tại ngõ 199 Hồ Tùng Mậu (phường Phú Diễn), khoảng 20 hàng quán vẫn bày bán dưới lòng đường.
Việc bị tịch thu hàng hóa không làm nhiều người bỏ cuộc. Trưa 7/4, bà Lê Thị Hồng, 60 tuổi, dọn hàng ra ngõ 189 Hoàng Hoa Thám dù trước đó một giờ vừa bị tịch thu mẹt hoa quả. “Tuổi cao, tôi đi chợ mong kiếm tiền trang trải qua ngày”, bà kể.
Những đợt ra quân liên tục buộc một bộ phận tiểu thương rút khỏi vỉa hè, tìm thuê mặt bằng. Nhưng theo họ, việc lùi vào trong đồng nghĩa với giảm doanh thu và gánh thêm chi phí. Tháng 3, chị Thanh Thủy, 43 tuổi, và bà Nguyễn Giàng, 59 tuổi, chung tiền thuê mặt bằng giá hai triệu đồng mỗi tháng tại ngõ 189 Hoàng Hoa Thám. Từ khi “vào nhà”, sạp thịt lợn của chị Thủy giảm doanh số từ 30 kg xuống 20 kg một ngày do khách ngại dừng xe.
Quầy rau của bà Giàng cũng vắng khách. Ngày đắt hàng bà lãi 200.000-300.000 đồng, nay phải trích doanh thu trả tiền thuê chỗ. “Đỡ nỗi lo bị đuổi nhưng lùi vào nhà ế ẩm quá”, bà Giàng nói.
Để thực hiện Kế hoạch 373, nhiều địa phương áp dụng lộ trình ba bước: tuyên truyền, ra quân xử lý cao điểm và duy trì chốt trực. Tuy nhiên, cơ quan chức năng thừa nhận việc dẹp chợ cóc đang rơi vào “vòng lặp đuổi – chạy”.
Trung tá Đỗ Quốc Minh, Phó trưởng Công an phường Ngọc Hà, cho biết việc dẹp chợ cóc khó khăn do hình thức này không tốn phí mặt bằng, vòng quay vốn nhanh. Người bán thường tái lấn chiếm ngay khi vắng bóng lực lượng chốt trực.
Trung tá Lê Xuân Thọ, Phó trưởng Công an xã Gia Lâm, cho biết lỗi không chỉ ở người bán. Thói quen tiện lợi, tấp xe lề đường mua hàng của người dân đã dung dưỡng chợ cóc. Hệ quả là nhiều tiểu thương dù có sạp trong chợ nhưng ế ẩm, đành tràn ra đường đón khách.
Để giải quyết sinh kế, phường Ngọc Hà đưa khoảng 10 hộ khó khăn vào kinh doanh tại chợ Cống Vị. Xã Gia Lâm đã xử lý dứt điểm các chợ dưới 50 hộ, còn những điểm lớn như chợ Sủi (300 hộ), chợ DX8 (hơn 100 hộ) phải giãn tiến độ để tránh xáo trộn sinh kế. Chính quyền xã cũng hỗ trợ hàng trăm hộ từ chợ tạm DX8 chuyển vào chợ mới Kim Âu.
Tại phường Khương Đình, chính quyền bố trí 100 chỗ ngồi trong chợ chính cho tiểu thương điểm tự phát 129 Nguyễn Trãi với phí 8.000-10.000 đồng một ngày. Tuy nhiên, theo ông Phạm Thanh Nam, Phó giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư – hạ tầng phường Khương Đình, số lượng đăng ký chuyển vào rất ít.
Bài toán dẹp chợ tại đây thời gian tới còn nan giải bởi ngoài điểm 129 Nguyễn Trãi, điểm nóng ngõ 66 Kim Giang với khoảng 200 hộ cũng buộc phải giải tỏa trước cuối năm.
“Ra quân dẹp đường thì nhanh, nhưng xóa bỏ buôn bán vỉa hè là bài toán dài hơi, đòi hỏi giải quyết đồng thời sinh kế người bán lẫn thói quen người mua”, ông Thọ nói.
Tại Östermalm, khu dân cư đắt đỏ của thủ đô Stockholm, những chiếc du thuyền đỗ sát bến cảng. Trên đại lộ Strandvägen, các cửa hàng thời trang cao cấp nằm xen lẫn những bất động sản giá trị cao. Dù vậy, người dân hiếm khi bàn tán về tài khoản hay mức lương.
Lola Akinmade Åkerström, người viết sách về văn hóa Bắc Âu, cho biết tại Thụy Điển, tiền bạc là chủ đề nhạy cảm. "Việc khoe khoang sự giàu có hay hỏi về mức lương bị xem là cấm kỵ. Nhiều người thấy thoải mái hơn khi nói về đời sống cá nhân thay vì tài chính", bà nói.
Điều này xuất phát từ Jantelagen (Luật Jante) - khái niệm từ cuốn tiểu thuyết xuất bản năm 1933 của nhà văn Aksel Sandemose. Quy tắc này quy định không ai nên nghĩ rằng mình đặc biệt hoặc giỏi hơn người khác. Tư tưởng này đã tồn tại nhiều thế kỷ trong các cộng đồng nông thôn Bắc Âu để duy trì sự bình đẳng.
Nếu Jantelagen là "bộ luật" ứng xử với cộng đồng, thì Lagom chính là kim chỉ nam cho đời sống cá nhân của người dân Thụy Điển. Lagom có nghĩa là "chỉ vừa đủ". Triết lý này hướng đến sự cân bằng: làm việc vừa đủ, tiêu dùng vừa đủ. Việc phô trương vật chất bị coi là phá vỡ sự khiêm tốn của Jantelagen và sự vừa vặn của Lagom.
Sự kín tiếng của người Thụy Điển dễ khiến du khách lầm tưởng về sự thịnh vượng của họ. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) năm 2024, GDP bình quân đầu người của Thụy Điển đạt 57.125 USD. Quốc gia này đứng thứ 4 toàn cầu về Chỉ số Hạnh phúc Thế giới.
Người Thụy Điển không cần siêu xe để chứng minh sự thành công bởi phúc lợi xã hội, y tế và giáo dục của họ vốn đã ở mức cao. Quốc gia Bắc Âu này còn được ví như "Thung lũng Silicon của châu Âu" với mật độ tỷ phú cao kỷ lục.
Thống kê từ Forbes cho thấy quốc gia 10 triệu dân này có hơn 40 tỷ phú USD. Trung bình cứ một triệu dân Thụy Điển có khoảng 4 tỷ phú, cao gấp đôi tỷ lệ của Mỹ. Các tập đoàn như IKEA, H&M, Spotify hay Skype đều khởi nguồn từ đây. Dù vậy, các nhà sáng lập và giới tỷ phú Thụy Điển vẫn tự đi siêu thị, đạp xe đi làm và mặc đồ không in logo. Họ coi việc phô diễn tài sản là thiếu tinh tế.
Tuy nhiên, trong thời đại mạng xã hội, quy tắc này bắt đầu thay đổi. Nicole Falciani, một người hoạt động trên mạng xã hội tại Stockholm, thường công khai thu nhập từ các chiến dịch quảng cáo. "Nếu bạn làm việc và đạt được kết quả, bạn có quyền tự hào về nó", Falciani cho biết. Cô nói Jantelagen đang kìm hãm sự sáng tạo và ngăn cản các cuộc thảo luận cởi mở về tài chính.
Phó giáo sư Cornelius Cappelen tại Đại học Bergen cho biết mạng xã hội đã biến việc phô diễn lối sống thành một giá trị mới, đối chọi với truyền thống. Dù vậy, đối với phần lớn người dân, sự khiêm tốn vẫn là trụ cột xã hội.
Natalia Irribara, người Chile sống tại Stockholm, cho biết ở quê hương cô, thành công luôn đi kèm sự phô trương. "Ở đây, sự khiêm tốn khiến giá trị vật chất trở nên nhẹ nhàng hơn. Bạn không cảm thấy bị áp lực phải chạy theo người khác", cô nói.
Hòn đảo có biệt danh "nơi có mật độ dân số đông nhất thế giới". Các túp lều bám vào vách đá, tạo thành mạng lưới hẻm nhỏ vừa đủ hai người lách qua. Từng tấc đất đều được tận dụng để dựng nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh.
Người dân tập trung tại hòn đảo này vì nguồn lợi thủy sản. Vùng nước sâu bao quanh Migingo có lượng lớn cá rô sông Nile. Việc sống tại đảo giúp ngư dân tiết kiệm nhiên liệu và tiếp cận người mua. Mỗi sáng, hơn 100 chiếc thuyền cập bến để giao hàng. Theo Islands, tại các thị trường quốc tế, phile cá rô sông Nile có giá xuất khẩu lên tới 300 USD cho khoảng 0,9 kg.
Migingo vận hành như một thành phố thu nhỏ với nhà hàng, quán bar, hiệu thuốc, thẩm mỹ viện và sòng bạc ngoài trời. Về y tế, hòn đảo có một phòng khám xử lý vết thương nhẹ hoặc xét nghiệm sốt rét, do một y tá phụ trách. Các ca bệnh nặng sẽ được chuyển vào đất liền Kenya. Tuy nhiên, điều kiện vệ sinh tại đây không đảm bảo khi người dân xả rác và nước thải xuống hồ.
Cư dân Migingo đến từ Kenya, Uganda và Tanzania, trong đó người Kenya chiếm khoảng 80%, ngôn ngữ chính là tiếng Swahili.
Daniel Obadha, thợ điện người Kenya, cho biết anh chọn Migingo vì lượng khách lớn từ vùng biên giới giúp kinh doanh thuận lợi, thu nhập cao hơn đất liền. Ngư dân Uganda Eddison Ouma kể anh bám trụ tại đây để đánh cá vì không có lựa chọn nghề nghiệp khác, mỗi năm chỉ về thăm gia đình hai lần.
Theo báo cáo của nền tảng Amusing Planet vào mùa cao điểm một đội ngư dân có thể kiếm tới 300 USD một ngày từ đánh bắt cá rô sông Nile. Những ngư dân cá nhân hoặc hộ gia đình nhỏ cũng có thể được 30-35 USD mỗi ngày, bằng thu nhập trung bình một tháng (thậm chí 2-3 tháng) của nhiều lao động tại các vùng nông thôn đất liền Kenya hay Uganda.
Lịch sử của Migingo gắn liền với những tranh chấp. Trước thập niên 1990, mỏm đá này chìm dưới nước hồ Victoria. Khi nước rút năm 1991, hai ngư dân Kenya tuyên bố quyền sở hữu, nhưng phía Uganda khẳng định công dân của họ định cư đầu tiên. Năm 2016, hai quốc gia lập ủy ban chung để xác định biên giới nhưng không đạt kết quả.
Hiện Kenya và Uganda cùng quản lý hòn đảo. Trên diện tích 2.000 m2, cảnh sát hai nước đều đóng quân. Người dân thường xuyên gặp hai lực lượng cảnh sát cùng đi tuần. Đôi khi họ chĩa súng vào nhau nhưng vào những ngày yên bình, lực lượng an ninh của hai bên và ngư dân lại cùng nhau uống bia, giải trí ở các quán bar.
Bên cạnh tranh chấp chủ quyền, ngư dân trên đảo Migingo còn phải đối phó với hải tặc cướp cá, động cơ thuyền và tình trạng đánh bắt quá mức.
Có người nhắn tin thêm lần nữa hỏi thẳng cho rõ ràng, có người chọn im luôn cho nhẹ đầu.
Dương Nhật (25 tuổi, TP.HCM) nói khi nhắn tin mà chưa được phản hồi, thay vì suy nghĩ tiêu cực thì hãy dành thời gian đó làm việc khác như xem phim, học bài hoặc xử cho xong đống việc.
“Chưa trả lời không đồng nghĩa với việc bị phớt lờ. Làm sao để biết lý do người khác không trả lời? Đơn giản nhất là hãy hỏi thẳng”, Nhật nói.
Anh chia sẻ bản thân từng là người rất ngại đặt câu hỏi trong công việc, tình cảm và cuộc sống, thường tự suy đoán tiêu cực và tự xử lý mọi thứ.
Sau một khoảng thời gian thay đổi, anh dần trở nên cởi mở và chủ động hơn.
“Muốn biết thì hãy hỏi, muốn có thì hãy xin, nhiều khi bạn sẽ nhận được câu trả lời rõ ràng hơn mình nghĩ”, Nhật chia sẻ.
Bảo Ngọc (22 tuổi, TP.HCM) hiểu cảm giác chờ tin nhắn mãi không được trả lời, cũng như việc đôi khi người khác quá bận nên không thể trả lời liền.
“Có những lúc mình gần như không cầm được điện thoại khi đi làm, nên dù muốn trả lời tin nhắn ngay cũng không làm được”, cô nói.
Mỹ Ngân (23 tuổi, TP.HCM) nói khi người khác không trả lời tin nhắn, cô cũng chả suy nghĩ quá nhiều.
“Có thể họ bận, cũng có thể là chưa quan trọng để trả lời, hoặc nhiều lý do khác nữa. Mình cũng từng như vậy với người khác nên hiểu mà", Ngân nói.
Ngân cho rằng thay vì cố suy diễn hay chờ đợi, cứ để mọi chuyện tự nhiên trôi qua là được.
Ngọc Trang (26 tuổi, TP.HCM) nói nhắn tin mà người ta không trả lời, không nhất thiết phải bận tâm là họ đang bận hay cố tình im lặng. Quan trọng là mình còn muốn quan tâm nữa hay không thôi.
Trang nói cũng không cần phải nhắn hỏi kiểu “sao không trả lời?”, vì điều đó đôi khi không cần thiết và có thể khiến cả hai bên đều khó xử. Người ta muốn nhắn lại thì đã nhắn rồi.
Còn Huyền Linh (24 tuổi, TP.HCM) nói thẳng không có chuyện bận quá không trả lời được, mà đôi khi đơn giản là do mình không đủ ưu tiên trong mắt người ta hoặc công việc, tin nhắn chưa đủ quan trọng để trả lời ngay.
“Với người mình không thích, mình cũng từng như vậy nên mình hiểu. Còn nếu thật sự thích ai đó, người ta sẽ khác liền", Linh nói.
Theo Linh, thay vì ngồi chờ dài cổ hay suy diễn nhiều, tốt hơn là mặc kệ và tìm người thật sự trân trọng mình. Còn nếu tin nhắn quan trọng quá, thì gọi điện luôn cho khỏi chờ đợi.
