Mục Lục

Hôm qua (7.4), Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ thông báo 4 phi hành gia trên tàu vũ trụ Orion, thuộc sứ mệnh Artemis II, đã đi qua phía sau mặt trăng, đạt khoảng cách khoảng 252.756 dặm (hơn 400.000 km) cách trái đất và bắt đầu quay trở về trái đất. Khoảng cách này là kỷ lục chưa ai vượt qua, phá vỡ kỷ lục năm 1970 do tàu Apollo 13 thiết lập.

Đây là dấu ấn mới sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi Apollo 11 lần đầu đưa người đáp xuống mặt trăng từ năm 1969.

Sau thành công của Apollo 11, từ năm 1969 – 1972, người Mỹ có các tàu Apollo 12, 14, 15, 16, 17 cũng đáp xuống mặt trăng, nhưng chưa có thêm bứt phá nào từ đó đến nay.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự “ngủ yên” trong việc chinh phục mặt trăng suốt nửa thế kỷ qua. Chương trình Apollo từ khi khởi đầu là một canh bạc chính trị mang tính ý thức hệ. Khi đó, Mỹ từng sẵn sàng đặt cược tới 4% tổng ngân sách liên bang – khoảng 5,25 tỉ USD năm 1965, tương đương gần 55 tỉ USD theo thời giá hiện tại – để chứng minh ưu thế trước sự cạnh tranh gay gắt của Liên Xô. Khi sứ mệnh lịch sử hoàn thành vào năm 1969, mục tiêu tối thượng đã đạt được, “giấc mơ mặt trăng” lập tức trở thành một gánh nặng tài chính.

Thời gian tiếp theo, áp lực từ tình hình lạm phát leo thang và các biến động xã hội nội địa đã buộc các chính quyền khi đó phải siết chặt ngân sách. Tổng thống Richard Nixon (tại vị từ năm 1969 – 1974) đã hủy bỏ hoàn toàn các sứ mệnh Apollo 18, 19 và 20. Những thiết bị trị giá hàng trăm triệu USD đã hoàn thiện cho các sứ mệnh này cũng bị “đắp chiếu” theo.

Rồi khi Liên Xô tan rã vào năm 1991, Mỹ không còn động lực để chạy đua trên mặt trăng. Thiếu áp lực cạnh tranh, ngân sách dành cho các chương trình không gian của Mỹ bị thu hẹp xuống mức dưới 0,4% ngân sách liên bang. Điều này hạn chế lớn đến các chương trình không gian của Mỹ.

Giờ đây, sứ mệnh Artemis II đang ghi dấu ấn mới. Ngược dòng thời gian, trong kỷ nguyên Apollo, người Mỹ chỉ sử dụng các máy tính với bộ nhớ vỏn vẹn 74 kilobyte. Cỗ máy thô sơ này hoàn toàn phụ thuộc vào lệnh từ mặt đất và bị giới hạn bởi nguồn năng lượng pin hóa học chỉ đủ duy trì trong 14 ngày ngắn ngủi. Trái ngược hoàn toàn, theo báo cáo từ NASA, tàu Orion của sứ mạng Artemis II sở hữu hệ thống xử lý mạnh gấp hàng trăm ngàn lần với khả năng tự chẩn đoán sự cố cực nhạy.

Thêm vào đó, các bộ điều khiển tích hợp trí tuệ nhân tạo đã biến tàu vũ trụ từ một vật thể thụ động thành một thực thể độc lập. Thay vì chờ đợi từng dòng lệnh từ trung tâm điều hành dưới đất, hệ thống máy tính dự phòng đa lớp hiện nay có thể tự tính toán lại quỹ đạo và xử lý lỗi phần cứng ngay lập tức. Điều này giúp đảm bảo an toàn tối đa cho phi hành đoàn khi phải đối mặt với những bức xạ khắc nghiệt khi du hành không gian.

Bên cạnh “bộ não”, sự tiến hóa còn nằm ở lớp vỏ composite siêu nhẹ thay thế cho hợp kim nhôm nặng nề trước đây. Đáng chú ý là các kỹ sư ngày nay đã tích hợp mạng lưới cảm biến sợi quang vào thân tàu, hoạt động như một “hệ thần kinh” giúp phát hiện sớm các vết nứt hay va chạm vi thiên thạch. Sự thay đổi này không chỉ giúp tàu bền bỉ hơn mà còn giảm đáng kể tải trọng, cho phép tên lửa mang thêm nhiều nhu yếu phẩm cho những hành trình dài ngày.

Đặc biệt, yếu tố quan trọng giúp NASA có đột phá lần này là khả năng tái sử dụng tên lửa và kỹ thuật nạp nhiên liệu trên quỹ đạo vừa thử nghiệm thành công vào tháng 3.2026. Thay vì tiêu tốn hàng tỉ USD cho những bộ phận dùng một lần như trước đây, công nghệ hạ cánh thẳng đứng đã giúp cắt giảm chi phí bay xuống chỉ còn 10% so với trước.

Tại sao ảnh Trái đất năm 2026 lại 'nhợt nhạt' hơn ảnh năm 1972?

Thay vì tự bao tiêu toàn bộ dự án, NASA hiện nay đã lùi lại đóng vai trò là khách hàng và mua dịch vụ từ các tập đoàn công nghệ tư nhân. Sự thay đổi tư duy này đã khơi thông nguồn vốn khổng lồ, tạo bệ phóng tài chính vững chắc mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để có đột phá lần này.

Tin Gốc: https://thanhnien.vn/cu-chinh-phuc-mat-trang-ngoan-muc-sau-hon-nua-the-ky-185260407222904111.htm

Trung Quốc đại lục đã tăng cường chiêu mộ nhân tài trong lĩnh vực bán dẫn nhằm gia tăng tính tự chủ cũng như thực hiện hóa những bước đột phá về trí tuệ nhân tạo (AI) trong cuộc cạnh tranh công nghệ gay gắt với Mỹ. Tuy nhiên, chiến lược đó đang khiến nhiều công ty của đại lục bị nhà chức trách Đài Loan sờ gáy vì nghi ngờ có hành vi lôi kéo nhân tài bất hợp pháp, theo tờ South China Morning Post.

Tuần trước, Cơ quan Điều tra Đài Loan thông báo đã điều tra 11 công ty đại lục vì nghi ngờ lôi kéo nhân tài trong lĩnh vực bán dẫn và công nghệ cao. Các công ty bị điều tra chuyên về mảng chip bán dẫn, ứng dụng AI và sản xuất điện tử. Để che giấu gốc gác từ đại lục, các công ty này bị cáo buộc đã lập công ty bình phong để hoạt động kinh doanh tại Đài Loan và tuyển dụng người địa phương dù chưa được chính quyền sở tại cấp phép.

Theo Reuters, Đài Loan đã ra luật cấm Trung Quốc đại lục đầu tư vào một số mảng trong chuỗi cung ứng bán dẫn như thiết kế chip, trong khi những khoản đầu tư vào mảng đóng gói chip phải được xem xét trước mới được cấp phép. Điều này khiến cho các công ty chip của đại lục khó hoạt động hợp pháp trên hòn đảo.

Theo Cơ quan Điều tra Đài Loan, cuộc điều tra mới nhất là một phần của nỗ lực triệt phá hành vi thu hút nhân tài trái phép từ đại lục, với 100 vụ được xử lý từ năm 2020. Năm 2025, cơ quan này cũng điều tra SMIC, công ty đúc chip bán dẫn lớn nhất Trung Quốc, với cáo buộc lôi kéo trái phép nhân sự từ Đài Loan.

Những động thái của nhà chức trách Đài Loan gần đây cho thấy nhu cầu ngày càng tăng từ các công ty đại lục đối với nguồn nhân sự có kinh nghiệm trong mảng bán dẫn và AI. Mặc dù đã đạt những bước tiến đáng kể trong ngành này, Bắc Kinh vẫn bị ảnh hưởng bởi sự kiểm soát chặt chẽ của Washington trong việc tiếp cận công nghệ cao. Trong khi Mỹ tập trung kiểm soát xuất khẩu và thu hút nguồn vốn ngoại, Trung Quốc chú trọng vào công tác nhân tài, yếu tố được cho là sẽ thúc đẩy những đổi mới tiếp theo về AI. Các viện chuyên biệt được thành lập tại khắp các đại học hàng đầu Trung Quốc. Những đơn vị này cùng các doanh nghiệp lớn trong nước cũng đầu tư mời gọi nhân tài từ nước ngoài về.

Đài Loan, quê hương của hãng sản xuất chip lớn nhất thế giới TSMC, từ lâu được xem là cái nôi của nhân tài ngành bán dẫn và đã bị nhòm ngó không chỉ từ các công ty đại lục mà còn từ những bên khác như Mỹ. Tổng giám đốc điều hành Liang Mong Song và cựu Phó chủ tịch Chiang Shang Yi của SMIC đều từng làm việc cho TSMC. Năm ngoái, việc cựu Phó chủ tịch cấp cao của TSMC Lo Wei Jen được Tập đoàn Intel (Mỹ) tuyển dụng đã bị giới công tố viên Đài Loan điều tra vì nghi ngờ rò rỉ bí mật. Từ năm 2021, chính quyền Đài Loan đã cấm công ty đại lục tuyển nhân sự mảng bán dẫn người Đài Loan. Bên cạnh đó, Đài Bắc còn mạnh tay đối với hoạt động thu hút nhân tài trái phép bằng cách ban hành mức phạt nặng hơn đối với những hành vi chiếm đoạt bí mật thương mại và gián điệp kinh tế. Đài Loan cũng đang đối diện tình trạng thiếu lao động với báo cáo gần đây cho thấy hơn 3/4 công ty bán dẫn Đài Loan gặp khó trong tuyển nhân sự trên hòn đảo.

Tin Gốc: https://thanhnien.vn/nong-voi-cuoc-canh-tranh-nhan-tai-ban-dan-185260406200237305.htm

Người dân dựng hàng rào người bên ngoài nhà máy điện ở tỉnh East Azerbaijan ngày 7/4.

Thứ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Iran Alireza Rahimi trước đó kêu gọi toàn thể thanh niên, giới văn nghệ sĩ, các vận động viên và nhà vô địch tham gia chiến dịch toàn quốc "Hàng rào người của thanh niên Iran vì tương lai tươi sáng" tại các nhà máy điện trên khắp cả nước để khẳng định "tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là tội ác chiến tranh".

Vì sao chiến sự Trung Đông đẩy giá phân bón tăng ?

Người dân dựng hàng rào người bên ngoài nhà máy điện ở tỉnh East Azerbaijan ngày 7/4.

Người dân tham gia cuộc tuần hành tưởng niệm các học sinh thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, diễn ra tại Tehran. Người tham gia chủ yếu là phụ nữ và trẻ em, họ vừa giương cờ Iran vừa hô các khẩu hiệu phản đối Mỹ và Israel.

Một công nhân đứng cạnh giàn giáo gần khu vực bị không kích tại Đại học Công nghệ Sharif ở Tehran.

Mỹ và Israel vẫn tiếp tục các cuộc không kích vào Iran, khi hạn chót cho tối hậu thư mà Tổng thống Donald Trump đặt ra với Iran đã cận kề. Ông Trump yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá.

Một công nhân đứng cạnh giàn giáo gần khu vực bị không kích tại Đại học Công nghệ Sharif ở Tehran.

Người dân tập trung trên cầu White ở tỉnh Khuzestan, Iran nhằm cố gắng bảo vệ nó khỏi bị đánh bom

Người dân tập trung trên cầu White ở tỉnh Khuzestan nhằm cố gắng bảo vệ công trình này khỏi bị đánh bom. Video: RT

Nhân viên cứu hộ và tình nguyện viên Iran làm việc tại hiện trường một vụ tập kích ở thủ đô.

Người phụ nữ dọn dẹp căn hộ bị hư hại tại Tehran.

Các phương tiện lưu thông gần tấm áp phích chính trị cỡ lớn tại Quảng trường Valiasr ở Tehran. Trên áp phích là hình ảnh loạt tên lửa được phóng phía sau những người biểu tình thể hiện sự đoàn kết với chính phủ.

Giới chức Iran đã bác bỏ tối hậu thư của ông Trump, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa". Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố nếu Washington đi quá giới hạn, nước này sẽ tung đòn trả đũa vượt ra ngoài Trung Đông, đồng thời khiến Mỹ và đồng minh mất đi nguồn dầu khí của khu vực.

Iran có mạng lưới nhà máy điện lớn với tổng công suất 78.000 MW, phân tán trên khắp cả nước.

Tại sao có người cứ giật mình thức giấc lúc 3 giờ sáng?

Cơ sở nhiệt điện lớn nhất Iran là nhà máy điện Damavand, với công suất khoảng 2.900 MW. Còn được gọi là nhà máy Pakdasht, cơ sở này được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 200 ha, cách trung tâm thủ đô Tehran khoảng 50 km về phía đông. Chi phí xây dựng nhà máy xấp xỉ 2 tỷ USD.

Iran có mạng lưới nhà máy điện lớn với tổng công suất 78.000 MW, phân tán trên khắp cả nước.

Người phụ nữ mua bánh tại trung tâm Tehran.

Người dân Iran hiện bày tỏ lo ngại về những mối đe dọa đối với hệ thống năng lượng và cơ sở hạ tầng điện của đất nước. "Phải mất bao nhiêu năm và công sức mới xây dựng được những thứ đó. Tôi sợ rằng đất nước sẽ bị kéo lùi hàng thập kỷ", Parisa, sinh viên 21 tuổi, cho hay.

Người phụ nữ mua bánh tại trung tâm Tehran.

Huyền Lê (Theo AFP, Reuters, IRNA)

Tối hậu thư sắp hết hạn, ông Trump đe dọa 'xóa sổ nền văn minh Iran'

Tâm trạng của người dân Iran trước tối hậu thư của ông Trump

Iran dọa tung đòn đáp trả Mỹ vượt ra ngoài Trung Đông

Tin Gốc: https://vnexpress.net/cuoc-song-o-iran-truoc-gio-g-5059722.html

Chiều 6-4, tức rạng sáng 7-4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump họp báo chia sẻ thông tin về cuộc xung đột quân sự giữa nước này, Israel chống lại Iran.

Đáng chú ý, ông Trump đã thừa nhận Mỹ đang xem xét ý tưởng thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu - sau khi chiến sự kết thúc.

Ông Trump trả lời khi phóng viên đặt câu hỏi về vấn đề này: "Mỹ thu phí à? Tôi thà làm thế còn hơn để (Iran) làm. Tại sao không? Chúng tôi là bên chiến thắng. Chúng tôi đã thắng. Về mặt quân sự, họ đã bị đánh bại. Chúng tôi đã có ý tưởng về việc thu phí, đúng vậy".

Ngoài ra, ông Trump cũng không giấu mong muốn thu về một phần dầu thô của Iran như là "chiến lợi phẩm". Ông lấy ví dụ Mỹ đã mang về hơn 100 triệu thùng dầu từ Venezuela, đem chúng đi tinh chế, xuất bán và thu về số tiền "gấp nhiều, rất nhiều lần chi phí (chiến dịch quân sự hồi tháng 1)".

Ông khẳng định: "Các bạn biết câu nói xưa rồi đấy: 'Chiến lợi phẩm thuộc về người chiến thắng'. Tại sao chúng tôi không áp dụng nó? Đất nước này có lẽ đã không làm vậy trong suốt 100 năm qua".

Ông đặc biệt chê trách việc Mỹ giúp các nước bại trận trong Thế chiến 2 như Nhật Bản và Tây Đức tái thiết "mà không thu lợi là sai lầm lớn".

Cũng trong buổi họp báo, ông Trump đã liên tục nhắc về hạn chót để Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ vào 20h00 ngày 7-4 (giờ Mỹ).

Ông cảnh báo: "Họ có thời hạn đến ngày mai, 20h00 giờ miền Đông. Sau đó, họ sẽ không còn cây cầu nào, không còn nhà máy điện nào. Sẽ là thời kỳ đồ đá".

Ông Trump nhấn mạnh quân đội Mỹ đã lên phương án phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran trong vỏn vẹn 4 giờ. Ông cũng kể lại việc đã ra lệnh phá hủy cây cầu lớn nhất Iran chỉ trong 10 phút sau khi được báo cáo rằng phía Iran có vẻ phá vỡ thỏa thuận.

Dù vậy, ông Trump vẫn khẳng định Iran đang là "bên tham gia đàm phán tích cực" và có thiện chí, với Đặc phái viên Steve Witkoff và Phó Tổng thống JD Vance đang trực tiếp đàm phán.

Khi được hỏi về điều kiện cụ thể để Iran đáp ứng hạn chót đàm phán, ông Trump nói: "Chúng tôi phải có một thỏa thuận mà tôi chấp nhận được. Một phần của thỏa thuận đó là giao thông hàng hải tự do đối với dầu mỏ và mọi thứ khác" qua eo biển Hormuz.

Tin Gốc: https://tuoitre.vn/ong-trump-khang-dinh-my-chien-thang-muon-thu-phi-eo-bien-hormuz-va-lay-dau-cua-iran-20260407022737649.htm