Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18-4) ghi nhận một dấu mốc quan trọng và đầy ý nghĩa. Lần đầu tiên, một đại diện do cộng đồng người khuyết tật đề cử đã được bầu vào Quốc hội khóa XVI.
Thành tựu này thể hiện rõ tinh thần của chủ đề năm nay: “Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật – Kiến tạo đột phá phát triển”.
Đây không chỉ là niềm tự hào, mà còn là một bước tiến quan trọng. Bởi lẽ, đột phá thực sự không chỉ nằm ở sự đại diện, mà ở cách sự đại diện đó có thể thúc đẩy những thay đổi trong các hệ thống, thể chế và toàn xã hội.
Cuộc bầu cử này phản ánh hành trình bền bỉ của Việt Nam trong việc thúc đẩy hòa nhập. Những định hướng chính sách gần đây đã từng bước mở rộng không gian để người khuyết tật tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định công – điều mà trước đây chưa được xác định rõ ràng.
Bước tiến này cho thấy một sự chuyển dịch rộng hơn hướng tới mô hình phát triển bao trùm hơn, nơi các tiếng nói đa dạng cùng tham gia định hình luật pháp và các ưu tiên phát triển.
Trong tầm nhìn đó, người khuyết tật không chỉ được bảo vệ và hỗ trợ, mà còn được trao quyền để đóng góp, lãnh đạo và cùng kiến tạo các thể chế phục vụ chính mình.
Đạt được cột mốc này là cả một hành trình đòi hỏi sự kiên trì và dũng cảm.
Những nỗ lực ban đầu đã góp phần đặt nền móng. Năm 2011, ông Nguyễn Công Hùng, một chuyên gia công nghệ thông tin trẻ với khuyết tật nặng, đồng thời là Giám đốc Công ty cổ phần “Nghị lực sống”, đã tiên phong ứng cử vào Quốc hội – cơ quan lập pháp cao nhất của đất nước. Dù chưa trúng cử, việc ông tham gia ứng cử vẫn đánh dấu một bước tiến quan trọng.
Sau đó, bà Thạch Thị Dân, một phụ nữ Khmer có khuyết tật vận động, đã đảm nhiệm vai trò đại biểu Quốc hội trong các khóa XII và XIII.
Mặc dù bà được đề cử với tư cách đại diện cho phụ nữ dân tộc thiểu số, chứ chưa phải là đại diện chính thức của người khuyết tật, nhưng những đóng góp của bà trong quá trình xây dựng các văn bản pháp luật quan trọng, như Luật Người khuyết tật (2010) và Bộ luật Lao động (2012), đã cho thấy rõ giá trị và chuyên môn mà người khuyết tật có thể mang lại trong thảo luận chính sách.
Khát vọng được đại diện từ lâu đã rất rõ ràng. Một khảo sát nhanh của UNDP năm 2021 cho thấy 98,2% người khuyết tật được hỏi trên toàn quốc mong muốn tiếng nói của mình được phản ánh trong các cơ quan dân cử.
Tuy nhiên, việc chuyển hóa khát vọng đó thành sự tham gia rộng rãi hơn với vai trò là ứng cử viên và đại biểu dân cử cần thêm thời gian.
Không phải do họ thiếu quan tâm hay năng lực, mà bởi các rào cản mang tính cấu trúc vẫn còn tồn tại.
Những rào cản này bao gồm định kiến xã hội về năng lực của người khuyết tật, các khuôn khổ pháp lý chưa thực sự thúc đẩy sự tham gia, cũng như các quy trình chính trị còn thiếu tính tiếp cận.
Các điểm bỏ phiếu và hội trường có thể chưa thân thiện với người sử dụng xe lăn. Tài liệu bầu cử thường chưa dễ tiếp cận với người khiếm thị.
Bên cạnh đó, sự tham gia và kết nối của các tổ chức đại diện người khuyết tật vẫn còn hạn chế.
Giải quyết những thách thức này đòi hỏi nỗ lực bền bỉ và sự chung tay của nhiều bên – từ các cơ quan nhà nước, các tổ chức của người khuyết tật đến toàn xã hội. Bởi lẽ, sự đại diện không tự nhiên mà có. Nó đòi hỏi các hệ thống phải được thiết kế để bảo đảm mọi người đều có thể tham gia.
Trong bối cảnh đó, việc PGS.TS Trần Mạnh Huy được bầu vào năm 2026 đánh dấu một bước tiến có ý nghĩa quan trọng. Ý nghĩa của sự kiện này không chỉ nằm ở kết quả, mà còn ở điều nó phản ánh: một hệ thống đang dần thay đổi và phát triển.
Được đề cử bởi Liên hiệp Hội về Người khuyết tật Việt Nam, việc ông Huy trúng cử cho thấy nhận thức và sự tự tin của cộng đồng người khuyết tật ngày càng tăng lên, đồng thời phản ánh sự cởi mở hơn đối với tính đa dạng trong hệ thống chính trị.
Con đường ứng cử của ông cũng được tạo điều kiện thuận lợi hơn nhờ các định hướng trong thông báo Kết luận 444-TB/VPTW, cho thấy cách tiếp cận chủ động hơn trong việc thúc đẩy sự tham gia chính trị của người khuyết tật.
Đây chính là cách mà sự thay đổi diễn ra: khi sự cởi mở của thể chế giúp chuyển hóa khát vọng thành sự đại diện.
Tiến bộ của Việt Nam cũng phản ánh xu hướng chung trên thế giới.
Ở nhiều quốc gia, sự hiện diện của người khuyết tật trong cơ quan lập pháp không chỉ nhằm bảo đảm tính đa dạng, mà còn là động lực thúc đẩy một nền quản trị hiệu quả và bao trùm hơn.
Khi các nhóm dễ bị tổn thương và thiểu số tham gia vào quá trình ra quyết định, chính sách và hệ thống sẽ dần được hoàn thiện để phục vụ tốt hơn cho tất cả mọi người.
Tại Úc, bà Kelly Vincent – một chính trị gia có khuyết tật vận động – đã thúc đẩy các chính sách bảo vệ phụ nữ trước bạo lực trên cơ sở giới, góp phần thúc đẩy các cải cách bảo vệ tất cả phụ nữ, dù họ có khuyết tật hay không.
Ở cấp độ quốc tế, bà Helga Stevens, một nghị sĩ Nghị viện châu Âu là người điếc, đã góp phần thúc đẩy việc công nhận ngôn ngữ ký hiệu và quyền của người khuyết tật. Bà đã giúp cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ công và hệ thống an sinh xã hội cho cộng đồng người điếc trên toàn Liên minh châu Âu.
Những ví dụ này minh họa một bài học chung: khi các góc nhìn đa dạng được bao hàm, quản trị sẽ trở nên hiệu quả hơn.
Việc có một đại biểu Quốc hội đại diện cho người khuyết tật mở ra một cơ hội mới cho Việt Nam: cơ hội lồng ghép tính tiếp cận vào quy trình lập pháp; đưa trải nghiệm thực tiễn trực tiếp vào quá trình xây dựng chính sách; và bình thường hóa sự tham gia của người khuyết tật trong đời sống xã hội.
Điều này đánh dấu một chuyển dịch quan trọng, từ việc nói về người khuyết tật sang cùng quản trị với họ.
Trong thời gian tới, dấu mốc này cần được chuyển hóa thành những thay đổi mang tính cấu trúc và bền vững: xây dựng quy trình ứng cử bao trùm hơn, bảo đảm quy trình bầu cử có tính tiếp cận, và hoàn thiện các khuôn khổ pháp lý tạo điều kiện để không ai có năng lực bị bỏ lại phía sau.
Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam, UNDP xin gửi lời chúc mừng nồng nhiệt nhất tới cộng đồng người khuyết tật trên cả nước.
Quản trị bao trùm không tự nhiên mà có. Nó cần được thiết kế và xây dựng một cách có chủ đích trong các hệ thống. UNDP cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc thúc đẩy các cải cách cần thiết, nhằm đưa sự tham gia của các nhóm dễ bị tổn thương trở thành điều bình thường, chứ không phải là ngoại lệ.
Chúng tôi kỳ vọng hệ thống quản trị đang ngày càng hoàn thiện của Việt Nam sẽ tiếp tục phản ánh và tận dụng tốt hơn các góc nhìn đa dạng trong quá trình hoạch định chính sách.
Theo báo Türkiye Today, ngày 12-4, Trung tâm Chống thông tin sai lệch thuộc Tổng cục Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ đã bác bỏ thông tin Tổng thống nước này Recep Tayyip Erdogan phát cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iran hay Lebanon sẽ được xem là hành động thù địch trực tiếp nhằm vào Ankara.
Thông cáo chính thức của cơ quan trên: "Những thông tin đăng tải trên một số phương tiện truyền thông và mạng xã hội, cho rằng Tổng thống nước chúng tôi 'đe dọa sẽ đưa quân chiếm đóng Israel' là hoàn toàn không đúng sự thật".
Trung tâm này khẳng định đây là tuyên bố hoàn toàn bịa đặt, không có cơ sở thực tế. Đáng chú ý, cơ quan này cho rằng trích dẫn giả trên không phải là nhầm lẫn ngẫu nhiên, mà là một phần chiến dịch có tổ chức.
Dù không công khai danh tính nguồn phát tán, giới chức Ankara mô tả đây là hoạt động tuyên truyền đen và chiến tranh tâm lý, được thiết kế nhằm thao túng dư luận quốc tế về lập trường an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ.
Văn bản của cơ quan trên không nêu đích danh những phần nào trong các tuyên bố của ông Erdogan được truyền thông dẫn lại những ngày qua là thông tin ngụy tạo.
Theo Jerusalem Post ngày 12-4, khi phát biểu tại Istanbul, ông Erdogan đã lên án mạnh mẽ các cuộc không kích của Israel vào khu dân cư Lebanon, đồng thời gợi mở khả năng Ankara có thể can thiệp quân sự, ví von với các chiến dịch trước đó tại Karabakh và Libya.
Thông tin này lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ phía Israel. Bộ trưởng Di sản Israel Amichai Eliyahu cáo buộc ông Erdogan "đạo đức giả" và đề xuất cắt đứt quan hệ ngoại giao, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cáo buộc lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ dung túng cho các lực lượng do Iran hậu thuẫn.
Theo đánh giá của Trung tâm Chống thông tin sai lệch, mục tiêu của chiến dịch bịa đặt này được xác định rõ ràng: làm suy yếu vai trò trung gian hòa giải của Thổ Nhĩ Kỳ, kéo nước này vào các điểm nóng xung đột, và thực hiện thao túng chính trị trên trường quốc tế.
Giới chức Ankara nhấn mạnh việc lan truyền các tuyên bố giả mạo nhắm vào nguyên thủ quốc gia gây hiểu lầm nghiêm trọng về chính sách đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong bối cảnh đó, Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục khẳng định sẽ đứng về phía thường dân vô tội và thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm buộc Israel chịu trách nhiệm về những hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Ankara cũng cáo buộc ông Netanyahu đang cố tình phá hoại tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran để theo đuổi các mục tiêu bành trướng.
Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Command Control & Simulation, hệ thống AI nêu trên do Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) phối hợp Đại học Công nghệ quốc phòng Trung Quốc (NUDT) phát triển, được tích hợp trực tiếp vào nền tảng chỉ huy, hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực.
Đây có thể là một trong những công cụ chỉ huy tự động đầu tiên được triển khai chủ động ở tiền tuyến, theo South China Morning Post ngày 9.4.
Hệ thống AI này sẽ kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với bản đồ chiến trường chuyển động linh hoạt, có khả năng lọc nhiễu, phân tích dữ liệu và xác định các "yêu cầu thông tin quan trọng" - những yếu tố then chốt quyết định thành bại của nhiệm vụ chiến dịch. Không chỉ chỉ xử lý dữ liệu, hệ thống còn chủ động đề xuất ưu tiên và hỗ trợ chỉ huy ra quyết định dưới áp lực cao.
Để kiểm chứng hiệu quả, nhóm nghiên cứu đã đưa hệ thống vào mô phỏng một chiến dịch đổ bộ đường thủy. Trong môi trường chiến trường ảo phức tạp, AI được giao nhiệm vụ quản lý luồng chỉ huy và được so sánh với 5 chuyên gia quân sự giàu kinh nghiệm.
Kết quả cho thấy hiệu quả rõ rệt. Theo đó, thời gian ra quyết định giảm gần một nửa, khi AI rút ngắn "vòng lặp OODA" (quan sát - định hướng - quyết định - hành động) tới 43%. Ngay cả khi tín hiệu bị gián đoạn, hệ thống vẫn duy trì độ chính xác truy xuất thông tin trên 90%, vượt trội so với con người và phần mềm truyền thống.
Trong một tình huống giả định, AI nhanh chóng phát hiện lỗ hổng chiến thuật khi chưa xác định được lực lượng dự bị của đối phương, từ đó đề xuất triển khai trinh sát chỉ trong vài giây - thao tác có thể mất nhiều phút nếu do con người xử lý.
Sự phát triển này phản ánh xu hướng toàn cầu trong việc tích hợp AI vào hệ thống chỉ huy quân sự nhằm tăng tốc ra quyết định và giành lợi thế trong các cuộc xung đột ngày càng dựa trên dữ liệu, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa Trung Quốc và Mỹ.
Khác với các hệ thống AI thông thường, mô hình này kết hợp LLM với đồ thị tri thức theo thời gian thực, giúp diễn giải ý định chỉ huy, theo dõi diễn biến chiến trường và đưa ra các gợi ý quyết định có cấu trúc, kèm theo lộ trình suy luận có thể truy vết.
Tuy vậy, các nhà nghiên cứu Trung Quốc thừa nhận hệ thống trên vẫn tồn tại hạn chế, như phụ thuộc vào dữ liệu lịch sử và rủi ro khi được sử dụng bởi các chỉ huy thiếu kinh nghiệm. Hiện việc thử nghiệm mới dừng ở kịch bản đổ bộ và cần tiếp tục nghiên cứu để mở rộng sang các môi trường phức tạp hơn như tác chiến đô thị hoặc địa hình núi, theo South China Morning Post.
Cỗ máy hai chân mang tên “Tia chớp” (Lightning) do hãng công nghệ Honor phát triển hôm 19/4 đã hoàn thành giải bán marathon Bắc Kinh, Trung Quốc cự ly 21,1km với thời gian 50 phút 26 giây.
Thành tích chưa từng có này không chỉ đánh bại toàn bộ 12.000 vận động viên là con người thực thụ cùng dự thi trên một đường đua song song riêng biệt, mà còn xô đổ kỷ lục thế giới hiện hành gần 7 phút.
Sự thống trị của công nghệ càng được khẳng định khi hai vị trí á quân cũng lần lượt xướng tên các robot. Bước nhảy vọt này thực sự ngỡ ngàng nếu nhìn lại giải đấu năm ngoái, thời điểm các cỗ máy gần như chìm nghỉm trên đường đua, trong đó, đại diện xuất sắc nhất là “Thiên Công” (Tiangong) cũng phải chật vật mất tới 2 giờ 40 phút mới có thể về đích.
Thế nhưng, bên cạnh những kỷ lục vô tiền khoáng hậu, sự góp mặt của hơn 100 robot cũng vô tình biến đường đua thành một sân khấu tấu hài. Trái với kỳ vọng về những hệ thống tự hành hay radar tránh vật cản tối tân, nhiều cỗ máy lại liên tục gặp sự cố kỹ thuật khó đỡ, khiến khán giả cũng phải bật cười trước hàng loạt tình huống lóng ngóng, "dở khóc dở cười" đến khó tin.
Ngay từ khoảnh khắc xuất phát, một robot đã khiến tất cả ngã ngửa khi vấp chân rồi úp thẳng mặt xuống đường nhựa, giãy chân như ăn vạ. Tình huống này chân thực đến mức các nhân viên hậu cần đã phải hớt hải mang cáng y tế lao tới hỗ trợ, hệt như đang cấp cứu cho một vận động viên bằng xương bằng thịt.
Sức ép của đường đua dường như cũng làm các hệ thống vi mạch phải “toát mồ hôi” ở những km cuối cùng. Khán giả có thêm nhiều phen cười bò khác khi chứng kiến một cỗ máy bắt đầu loạng choạng, mất phương hướng và đâm vào rào chắn.
Dù robot may mắn tự lấy lại được thăng bằng để về đích, nhưng khung cảnh phía sau lại càng hài hước hơn khi đội ngũ kỹ sư tay ôm khư khư thiết bị điều khiển, mồ hôi nhễ nhại đang phải tất tả bám theo sát nút.
Đỉnh điểm của màn "tấu hài" là một pha ăn mừng độc lạ ở vạch đích. Sau khi cán đích, thay vì phanh lại để tận hưởng kết quả, một robot đã lập tức mất kiểm soát, lao thẳng ra ngoài đường đua, ngã cắm đầu vào một bụi cây.
Ngoài ra, một robot đã có màn nước rút ấn tượng tại những km cuối của đường đua, thế nhưng, thay vì giảm tốc độ hệ thống phanh của nó dường như đình công. Vừa băng qua vạch đích, cỗ máy lập tức chuyển hướng một cách khó hiểu, lao khỏi đường chạy và kết thúc chặng đua bằng cú ngã nhào vào bụi cây ven đường.
