Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
Phần nào trong đề thi đánh giá năng lực khiến nhiều thí sinh 'ám ảnh'?
Ghi nhận ở Trường ĐH Nha Trang, nhiều thí sinh đã có mặt từ 6 giờ 30 để chuẩn bị dự thi. Trần Thị Thùy An, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi (Nha Trang), thông tin rằng em đặt nhiều hy vọng ở đợt 1 thi V-ACT, bởi đợt 2 tổ chức vào cuối tháng này quá sát với lịch thi học kỳ 2 trên trường. "Em chỉ bắt đầu chú trọng V-ACT từ đầu năm vì trước đó phải tập trung thi lấy chứng chỉ IELTS", An nói.
Theo An, phần thi em thấy khó nhất trong đề V-ACT là toán, nhất là nội dung phân tích số liệu và toán phổ thông bởi đề không chỉ hỏi kiến thức của lớp 12 mà còn hỏi cả lớp 10, 11. "Do đó những bạn nào bị 'mất gốc' kiến thức hai khối trước sẽ đặc biệt khó khăn, trong đó có cả em", An bộc bạch. Ngược lại, nữ sinh không hề thấy thử thách ở phần thi tư duy khoa học, dù nội dung này có môn giáo dục kinh tế và pháp luật mà em chưa từng học qua.
"Em có đăng ký học thêm trực tuyến ở một trung tâm, ngoài ra còn tìm đề thêm trên TikTok và những trang mạng khác. Nếu kết quả thi lần này chưa tốt, em nghĩ mình sẽ dốc toàn lực vào kỳ thi tốt nghiệp THPT", nữ sinh đặt mục tiêu đạt từ 750-900 điểm chia sẻ.
Đứng cạnh bên, Hoàng Ngọc Khánh Trang, học sinh lớp 12 Trường THPT Hoàng Văn Thụ (Nha Trang), thẳng thắn: "Em chỉ mới được ôn được 3 ngày là đi thi luôn nên xác định lần này nhường hết 1.200 điểm cho đối thủ. Thực tế, lần này em chỉ muốn trải nghiệm là chính, sau đó chú trọng nhiều hơn vào đợt 2. Do xét tuyển vào ngành y nên em cũng coi trọng kỳ thi tốt nghiệp THPT hơn, xem đây chỉ là phương án dự phòng".
Nguyễn Anh Quân, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng, đã bắt đầu ôn tập từ hè năm trước, với mục tiêu đạt từ 900-1.000 điểm thi V-ACT. Dù có sự chuẩn bị dài hạn, Quân vẫn cảm thấy khó nhằn ở nội dung toán phổ thông ở phần thi toán, trong khi câu hỏi tư duy logic và phân tích số liệu "chỉ cần suy luận là ra nên rất dễ". Logarit và hàm số mũ là những điểm kiến thức được cho là thử thách nhất.
"Nội dung khó thứ hai là tiếng Việt, vốn bao hàm rất nhiều lý thuyết và khó phân biệt khiến em dễ bị nhầm không biết đâu là câu đúng, câu sai. Đặc biệt khó là câu phân tích biện pháp nghệ thuật và ý nghĩa trong ngữ liệu đã cho", nam sinh bộc bạch.
"Điểm V-ACT rất quan trọng và em dự kiến sẽ thi tiếp đợt 2 vì ĐH Kinh tế TP.HCM sẽ xét cả điểm này cộng với điểm thi tốt nghiệp THPT và những yếu tố khác", Quân nói thêm.
Lê Nguyễn An Thuyên, học sinh lớp 12 Trường THPT Hà Huy Tập (Nha Trang), cùng với Lê Nguyễn Thanh Tuyền, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng cũng đồng tình rằng toán là môn thi khiến các em "cảm thấy ám ảnh nhất". "Đề hỏi kiến thức rộng quá, nhất là những kiến thức cũ ở năm lớp 10, 11. Tiếng Anh cũng là một thử thách vì dù trường có dạy nhưng tụi em đều không quá chú tâm vào môn này", cả hai chia sẻ.
Số thí sinh dự thi tranh suất sớm vào đại học cao kỷ lục
Sáng nay (5.4), đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM diễn ra tại 15 tỉnh, thành phố tính theo đơn vị hành chính sau sáp nhập, gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau.
Với hơn 135.000 thí sinh dự thi, đợt 1 kỳ thi này có số lượng thí sinh tăng 5,14% so với năm ngoái và cao kỷ lục tính từ trước đến nay.
Đối tượng tham dự kỳ thi này gồm: học sinh đang học lớp 12 chương trình THPT hoặc chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT trong năm tổ chức kỳ thi; Người học hết chương trình THPT nhưng chưa thi tốt nghiệp THPT hoặc đã thi nhưng chưa tốt nghiệp THPT ở những năm trước; Người đã tốt nghiệp THPT, trình độ trung cấp và đã có bằng tốt nghiệp THPT (theo quy định của luật Giáo dục và các văn bản hướng dẫn thi hành) hoặc đã tốt nghiệp chương trình THPT của nước ngoài ở nước ngoài hoặc ở Việt Nam (đã được nước sở tại cho phép thực hiện, đạt trình độ tương đương trình độ THPT của Việt Nam).
Kỳ thi diễn ra đồng thời tại 119 điểm thi, 4.321 phòng thi, với sự tham gia của 9.910 cán bộ coi thi. Đáng chú ý là sự tham gia phối hợp tổ chức của 57 trường ĐH-CĐ từ TP.Huế trở vào. Riêng TP.HCM có tới 25 trường ĐH-CĐ tham gia tổ chức gồm: Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, Trường ĐH Công nghệ thông tin TP.HCM, Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, Trường ĐH Kinh tế-Luật, Trường ĐH Quốc tế, Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, Trường ĐH Công nghệ Sài Gòn, Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, Trường ĐH Công thương TP.HCM, Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, Trường ĐH Hoa Sen, Trường ĐH Ngoại ngữ-Tin học TP.HCM, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, Trường ĐH Tài chính-Marketing, Trường ĐH Tôn Đức Thắng, Trường ĐH Văn Lang, Trường ĐH Bình Dương, Trường ĐH Quốc tế Miền Đông, Trường ĐH Thủ Dầu Một, Trường ĐH Bà Rịa-Vũng Tàu, Trường ĐH Dầu khí Việt Nam, Trường CĐ Sư phạm Bà Rịa-Vũng Tàu.
So với năm trước, năm nay kỳ thi có thêm 4 đơn vị phối hợp tổ chức với nhiều điểm thi mới gồm: Trường ĐH Tôn Đức Thắng, Trường ĐH Công nghệ Sài Gòn, Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM và Trường ĐH Bà Rịa-Vũng Tàu.
Tham dự kỳ thi này, thí sinh làm một bài thi trong thời gian 150 phút gồm 120 câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn, được tổ chức theo hình thức thi trên giấy. Mỗi câu hỏi trắc nghiệm khách quan có 4 lựa chọn (A, B, C, D). Thí sinh lựa chọn một đáp án đúng cho mỗi câu hỏi và điền câu trả lời vào phiếu trả lời trắc nghiệm do ĐH Quốc gia TP.HCM quy định.
Nội dung thi được xây dựng dựa trên cơ sở kiến thức THPT nhằm đánh giá năng lực cơ bản cần thiết cho việc học ĐH của thí sinh, bao gồm: sử dụng ngôn ngữ, toán học, tư duy khoa học. Theo đó, cấu trúc bài thi gồm 3 phần: sử dụng ngôn ngữ gồm 60 câu hỏi (30 câu tiếng Việt và 30 câu tiếng Anh); toán học gồm 30 câu hỏi; tư duy khoa học gồm 30 câu hỏi. Cách phân bổ này nhằm đánh giá toàn diện các năng lực cốt lõi như tư duy logic, phân tích số liệu và suy luận khoa học, thay vì kiểm tra kiến thức đơn lẻ theo từng môn học. Độ khó của các câu hỏi trong đề thi được phân thành 3 mức độ và được phân bố theo tỷ lệ: mức độ 1 chiếm 30%, mức độ 2 chiếm 40%, mức độ 3 chiếm 30%.
Về phương pháp chấm điểm, kết quả thi đánh giá năng lực được xác định bằng phương pháp trắc nghiệm hiện đại theo lý thuyết ứng đáp câu hỏi. Điểm của từng câu hỏi có trọng số khác nhau tùy thuộc vào độ khó của câu hỏi. Điểm thi được quy đổi theo từng phần. Điểm số tối đa của bài thi là 1.200 điểm, trong đó điểm tối đa từng thành phần của bài thi được thể hiện trên phiếu điểm gồm: tiếng Việt là 300 điểm, tiếng Anh là 300 điểm; toán học là 300 điểm và tư duy khoa học là 300 điểm.
Năm 2025, kỳ thi thu hút 152.000 thí sinh với hơn 223.000 lượt đăng ký dự thi tại 55 điểm thi thuộc 25 tỉnh/thành. Đồng thời, có 111 cơ sở giáo dục ĐH-CĐ sử dụng kết quả thi để xét tuyển. Riêng hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM, phương thức này chiếm hơn 56% tổng chỉ tiêu tuyển sinh.
Năm nay, dự kiến 118 cơ sở đào tạo ĐH-CĐ sử dụng kết quả kỳ thi để xét tuyển. Kết quả thi đợt 1 này sẽ được công bố vào ngày 17.4 tới, trước khi bắt đầu nhận đăng ký đợt 2 từ ngày 18.4.
Tin Gốc: https://thanhnien.vn/so-thi-sinh-du-thi-tranh-suat-som-vao-dai-hoc-cao-ky-luc-185260405075615147.htm