Rạng sáng 7.4, tại một quán bánh bèo vỉa hè trên đường Hoàng Văn Thụ (ở phường Quy Nhơn Nam, Gia Lai), bà Trần Thị Lan (60 tuổi), bị một thanh niên chửi bới, nhổ nước bọt, ném ghế, dùng dao hăm dọa và tát liên tục vào mặt.
Con trai bà đến can ngăn cũng bị nhóm 3 người đấm đá, rượt đuổi. Clip từ camera lan truyền trên mạng xã hội. Cộng đồng mạng phẫn nộ. Công an tỉnh Gia Lai tạm giữ khẩn cấp Nguyễn Văn Ý (35 tuổi) về hành vi gây rối trật tự công cộng.
Câu chuyện trên quen thuộc đến mức cư dân mạng có thể đoán trước được cái kết. Clip lan truyền, dư luận sôi sục, cơ quan chức năng vào cuộc, đối tượng bị tạm giữ.
Rồi vài ngày sau, một clip khác xuất hiện, một nạn nhân khác, một cơn phẫn nộ khác. Tôi gọi đó là vòng lặp, bởi nó lặp đi lặp lại mà không có gì thay đổi ở phần gốc rễ.
Chỉ tính riêng từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4.2026, báo chí đã phản ánh một chuỗi vụ hành hung nơi công cộng với mật độ đáng lo ngại.
Đêm 31.3, tại Đắk Lắk, nhóm thanh niên mang hung khí truy sát người đi đường trên tỉnh lộ 2.
Ngày 5.4, tại Nghệ An, một phụ nữ bị 2 đối tượng bịt mặt dùng hung khí hành hung giữa ban ngày.
Ngày 7.4, tại Huế, một người đàn ông đánh học sinh trong tiệm tạp hóa.
Cùng ngày, tại Lâm Đồng, một sản phụ bị hành hung ngay trước giờ sinh tại bệnh viện. Và cũng trong ngày 7.4, bà Lan bị đánh ở Quy Nhơn Nam.
Năm vụ trong chưa đầy một tuần, trải dài từ Tây nguyên đến Bắc Trung bộ, với nạn nhân đủ mọi lứa tuổi và hoàn cảnh.
Tại Thanh Hóa, theo thống kê của cơ quan chức năng, chỉ trong 3 tháng từ 15.12.2025 đến 15.3.2026, địa bàn tỉnh này đã xảy ra 34 vụ gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích và giết người với khoảng 200 đối tượng liên quan.
Vụ Đặng Chí Thành đánh phụ nữ tại sảnh chung cư Sky Central ở Hà Nội (tháng 8.2025) vừa kết thúc phúc thẩm đầu tháng 4.2026 với mức án 6 tháng tù. Vụ hành hung hàng xóm tại chung cư CT5-ĐN2 tại Hà Nội vào tháng 1.2026 cũng xử lý theo tội gây rối trật tự công cộng.
Những con số ấy cho thấy bạo lực đời thường không phải hiện tượng cá biệt mà đang trở thành một dạng “rối loạn xã hội” có tính hệ thống. Nhưng cách xã hội phản ứng lại mang tính sự vụ. Dư luận chỉ bùng lên khi có clip đủ sốc, đủ rõ nét, đủ biểu tượng.
Clip của bà Lan gây chấn động vì hội tụ tất cả các yếu tố kích hoạt cảm xúc tập thể. Nạn nhân là người già, hành vi côn đồ diễn ra trắng trợn trước camera, lời bà Lan nhẫn nhịn “tôi già rồi, anh cứ chửi thoải mái” trở thành biểu tượng cho sự bất lực. Nhưng không phải vụ nào cũng có camera. Không phải nạn nhân nào cũng đủ “điển hình” để viral (lan truyền).
Tôi không phủ nhận vai trò tích cực của mạng xã hội trong việc đẩy nhanh xử lý. Nếu không có clip, rất có thể vụ bà Lan sẽ kết thúc bằng việc gia đình Nguyễn Văn Ý đến thăm hỏi, hỗ trợ tiền, và bà Lan chấp nhận bỏ qua, đúng như bà đã bày tỏ khi nói rằng vợ người đó đang mang thai nên không muốn làm lớn chuyện.
Áp lực dư luận đã buộc Công an tỉnh Gia Lai phải tạm giữ khẩn cấp Nguyễn Văn Ý thay vì để vụ việc lắng xuống ở cấp phường. Nhưng chính sự phụ thuộc vào áp lực dư luận ấy lại là triệu chứng của một vấn đề sâu hơn.
Khi việc xử lý bạo lực phụ thuộc vào sức nóng truyền thông thay vì quy trình tố tụng, pháp luật không còn vận hành theo nguyên tắc bình đẳng nữa. Một vụ hành hung được xử lý nhanh vì clip có hàng triệu lượt xem. Một vụ khác với mức độ côn đồ tương đương nhưng không có camera thì liệu có trôi vào im lặng?
Chi tiết đáng suy nghĩ nhất trong vụ này là phản xạ đầu tiên của bà Lan. Khi bị hành hung lúc rạng sáng, bà không gọi công an. Bà gọi con trai đến đưa đi bệnh viện.
Phản xạ ấy không phải của riêng bà Lan. Nó phản ánh một thực tế phổ biến rằng với rất nhiều nạn nhân bạo lực đời thường ở Việt Nam, pháp luật không phải nơi họ nghĩ đến đầu tiên khi bị xâm hại.
Có thể vì họ chưa tin vào tốc độ phản ứng của cơ quan chức năng? Có thể vì họ biết rằng với thương tích nhẹ, vụ việc sẽ chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính? Có thể vì văn hóa nhẫn nhịn và dĩ hòa vi quý khiến người bị hại tự cắn răng chịu đựng?
Dù lý do nào thì kết quả cũng giống nhau. Nạn nhân không tìm đến pháp luật và pháp luật cũng không chủ động tìm đến nạn nhân.
Vòng lặp ấy vận hành bằng 3 bước. Thứ nhất là bạo lực xảy ra và nạn nhân chọn im lặng. Thứ hai là clip lan truyền phá vỡ sự im lặng, dư luận phẫn nộ, cơ quan chức năng xử lý theo sức ép. Thứ ba là mọi thứ lắng xuống, không có thay đổi nào về cơ chế phòng ngừa, không có đánh giá nào về lỗ hổng xử lý cho đến khi clip tiếp theo xuất hiện.
Điều 318 bộ luật Hình sự 2015 quy định tội gây rối trật tự công cộng với khung hình phạt cơ bản từ phạt tiền 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Khung tăng nặng theo khoản 2 lên đến 7 năm tù khi có tổ chức, dùng hung khí, hoặc gây cản trở giao thông nghiêm trọng.
Nhưng phần lớn các vụ bạo lực gặp trong đời thường rơi vào khung 1 với mức án phổ biến quanh 6 tháng tù. Mức chế tài ấy có đủ sức răn đe hay không? Tần suất các vụ việc gây rối trong thời gian gần đây đang tự trả lời.
Để phá vỡ vòng lặp ấy cần thay đổi ở cả 3 bước cùng lúc. Nạn nhân cần được khuyến khích và hỗ trợ để trình báo thay vì im lặng. Cơ quan chức năng cơ sở cần chủ động xử lý theo quy trình thay vì chờ áp lực dư luận. Và chế tài cần đủ nghiêm khắc để người có ý định bạo lực phải cân nhắc trước khi hành động thay vì chỉ hối hận sau khi clip lên mạng.
Camera quán bánh bèo của bà Lan đã ghi lại toàn bộ hành vi côn đồ của Nguyễn Văn Ý. Nhưng camera chỉ là “nhân chứng” thụ động. Nó ghi lại được vòng lặp nhưng không phá vỡ được vòng lặp. Việc phá vỡ ấy là phần việc của pháp luật, của thiết chế và của cả xã hội.
Nếu chúng ta tiếp tục chỉ phẫn nộ theo từng clip rồi quên thì vòng lặp sẽ tiếp tục quay. Và nạn nhân tiếp theo có thể là bất kỳ ai.
Trưa 7.4, tại khu vực bia tưởng niệm chân núi Am (xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị), Cơ quan Việt Nam tìm kiếm người mất tích (VNOSMP) phối hợp Cơ quan tìm kiếm tù binh và quân nhân mất tích Mỹ (DPAA) tổ chức lễ tưởng niệm 25 năm vụ tai nạn trực thăng khi làm nhiệm vụ tìm kiếm quân nhân mất tích trong chiến tranh (MIA).
Sự cố xảy ra ngày 7.4.2001 khiến 16 người hy sinh, gồm 9 liệt sĩ Việt Nam và 7 quân nhân Mỹ. Thời điểm đó, chiếc máy bay Mi-17 rơi khi đang bay trong thời tiết sương mù và đâm vào sườn núi thuộc xã Thanh Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị), cách Hà Nội khoảng 450 km về phía nam.
Tham dự buổi lễ có đại diện thân nhân các liệt sĩ; lãnh đạo các bộ, ngành của Việt Nam như Ngoại giao, Quốc phòng, Công an; UBND tỉnh Quảng Trị; cán bộ VNOSMP qua các thời kỳ. Phía Mỹ có ông John McIntyre, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam; Giám đốc DPAA khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Christopher Phelps; đại diện Hội Cựu chiến binh chiến tranh nước ngoài (VFW), Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, Đại sứ quán và Văn phòng MIA tại Hà Nội.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Lê Công Tiến, Giám đốc VNOSMP, gửi lời tri ân sâu sắc tới các gia đình và khẳng định sự hy sinh của 16 cán bộ, quân nhân 2 nước đã góp phần quan trọng vào tiến trình hợp tác MIA suốt nửa thế kỷ qua.
Theo ông Tiến, vụ tai nạn đau xót này nhắc nhở chúng ta rằng hợp tác nhân đạo về MIA là công việc khó khăn, nguy hiểm, chứa đựng những rủi ro, mất mát và hy sinh. Tuy nhiên, hợp tác đã không dừng lại. Ông nhấn mạnh, dù công tác tìm kiếm ngày càng khó khăn do điều kiện địa hình và thời gian, các lực lượng kế tục vẫn cam kết nỗ lực cao nhất để hoàn thành sứ mệnh.
Chia sẻ tại buổi lễ, ông Christopher Phelps dẫn lời nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Hà Kim Ngọc nhấn mạnh hậu quả chiến tranh vẫn còn đeo đẳng nhiều gia đình 2 nước. Tuy nhiên, chính những nỗ lực chung trong khắc phục hậu quả chiến tranh đã trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Mỹ ngày nay.
Từ sau Hiệp định Paris năm 1973, hoạt động hợp tác tìm kiếm MIA đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, phía Mỹ đã nhận dạng và hồi hương gần 740 trường hợp trong tổng số 1.973 quân nhân mất tích tại Việt Nam. Đây cũng là nền tảng thúc đẩy các chương trình hợp tác khác như rà phá bom mìn, tẩy độc dioxin và hỗ trợ nạn nhân chiến tranh.
Khoảng 12h, ông Nguyễn Chí Thanh, 41 tuổi, lái ôtô biển số TP HCM chở theo 5 người, chạy trên đường đèo Hòn Bà hướng về hồ Suối Dầu. Khi đến đoạn qua thôn Suối Lau 2, xã Suối Dầu, xe bất ngờ lao sang phải, đâm vào mương nước ven sườn núi.
Cú va chạm khiến phần đầu ôtô hư hỏng nặng, túi khí ghế trước bung ra. Sáu người trên xe đều bị thương, được người đi đường hỗ trợ đưa ra ngoài và chuyển đến Bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa, cách hiện trường hơn 20 km.
Người đàn ông 68 tuổi sau đó tử vong. Thời điểm tai nạn, thời tiết khô ráo, mặt đường đèo thông thoáng, ít phương tiện qua lại. Nguyên nhân vụ việc đang được điều tra.
Đỉnh Hòn Bà thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà, cách Nha Trang khoảng 50 km về phía tây nam. Tuyến đường dài 37 km từ chân núi lên đỉnh có hàng trăm khúc cua, thường xuất hiện sương mù vào cuối năm.
Những vi phạm, thiếu sót về quy hoạch, quản lý, sử dụng quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội được Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong kết luận việc chấp hành quy định pháp luật trong công tác quản lý sử dụng đất đai và quy hoạch xây dựng, cấp phép xây dựng trên địa bàn TP Hà Nội.
Thông báo kết luận vừa được Phó tổng Thanh tra Lê Tiến Đạt ký ban hành.
Theo kết luận, TP Hà Nội là nơi tập trung nhiều người lao động thu nhập thấp, có nhu cầu cao về nhà ở xã hội, nhưng việc quy hoạch và quản lý, sử dụng quỹ 20% đất làm nhà ở xã hội vẫn còn hạn chế, có một số thiếu sót, vi phạm pháp luật.
Giai đoạn 2011-2022, UBND TP Hà Nội đã phê duyệt 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô từ 10ha trở lên nhưng không dành quỹ đất 20% để xây dựng nhà ở xã hội. Ngoài ra có 4 dự án được Thủ tướng cho phép nộp tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và phải bố trí quỹ đất nhà ở xã hội tại địa điểm khác, song đến thời điểm thanh tra thành phố chưa thực hiện, kết luận nêu.
Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra 3 dự án quy mô từ 10ha trở lên được UBND TP Hà Nội phê duyệt, nhưng bố trí không đủ quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội theo quy định.
Tại khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, TP bố trí gần 6.900m² đất thuộc các ô BT6 và BT11 có chức năng là đất biệt thự sinh thái để phát triển nhà ở xã hội. Thanh tra Chính phủ cho rằng việc bố trí này thiếu khả thi, không phù hợp với nhu cầu của đối tượng thu nhập thấp.
Đối với dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang công tác tại các cơ quan của Quốc hội, UBND TP Hà Nội đã chấp thuận đầu tư phù hợp quy hoạch chi tiết khu đô thị mới Xuân Phương. Tuy nhiên đến năm 2014, thành phố điều chỉnh quy hoạch, đưa dự án vào quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội. Theo Thanh tra, việc này không đúng mục tiêu đầu tư và quy hoạch đã được phê duyệt trước đó.
Kết luận thanh tra cũng nêu rõ, trong giai đoạn từ năm 2011 đến tháng 8-2019, Hà Nội chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội.
Thành phố chưa có hướng dẫn để quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội, và chưa đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp tiền vào ngân sách, kết luận nêu.
Thanh tra cũng kết luận thành phố chưa tổng hợp số thu đã nộp vào ngân sách, chưa tách riêng khoản thu tương đương quỹ đất 20% khi xác định nghĩa vụ tài chính của các chủ đầu tư.
Bên cạnh đó, việc thu nộp bị cho là không được hạch toán riêng mà tính chung vào tiền sử dụng đất. Đến ngày 13-8-2019, UBND TP Hà Nội mới ban hành văn bản quy định việc thu, nộp, quản lý khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra, thành phố chưa bố trí nguồn vốn để đầu tư phát triển nhà ở xã hội từ khoản thu trên.
"UBND thành phố chưa đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất để đáp ứng nhu cầu về nhà ở xã hội của người dân trên địa bàn, trong khi nguồn thu tương đương với giá trị quỹ đất 20% từ các dự án là rất lớn, gây lãng phí đất đai", kết luận nêu.
Từ các vi phạm, thiếu sót được chỉ ra trong kết luận, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Hà Nội bố trí đủ quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội trong năm 2026 đối với 15 dự án liên quan.
Trong đó có 8 dự án quy mô trên 10ha nhưng thành phố không dành quỹ đất bố trí nhà ở xã hội, 4 dự án được Thủ tướng chấp thuận cho phép hình thức nộp tiền và phải bố trí quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội thay thế tại địa điểm khác.
Đồng thời cơ quan thanh tra kiến nghị thành phố cần đôn đốc các chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại, khu đô thị triển khai xây dựng nhà ở xã hội trên quỹ đất 20% theo tiến độ đã được phê duyệt.
Trường hợp chủ đầu tư không thực hiện, cần xử lý theo quy định để lựa chọn nhà đầu tư khác hoặc đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách từ khoản thu tương đương giá trị quỹ đất 20%, kết luận nêu.
Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu thành phố rà soát, bổ sung quy hoạch đô thị, khu công nghiệp để bảo đảm quỹ đất phát triển nhà ở xã hội, triển khai các dự án nhà ở xã hội bằng nguồn vốn ngân sách trên quỹ đất đã được bàn giao.
Đối với khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, thành phố cần rà soát, bố trí đủ quỹ đất nhà ở xã hội thay thế ở địa điểm khác hoặc thu hồi quỹ đất 20% để thực hiện theo quy định.
Với dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương hiện đang công tác tại các cơ quan của Quốc hội, cần rà soát, điều chỉnh theo đúng mục tiêu đầu tư và quy hoạch chi tiết đã được chấp thuận, phê duyệt, Thanh tra kiến nghị.
