Rạng sáng 7.4, tại một quán bánh bèo vỉa hè trên đường Hoàng Văn Thụ (ở phường Quy Nhơn Nam, Gia Lai), bà Trần Thị Lan (60 tuổi), bị một thanh niên chửi bới, nhổ nước bọt, ném ghế, dùng dao hăm dọa và tát liên tục vào mặt.
Con trai bà đến can ngăn cũng bị nhóm 3 người đấm đá, rượt đuổi. Clip từ camera lan truyền trên mạng xã hội. Cộng đồng mạng phẫn nộ. Công an tỉnh Gia Lai tạm giữ khẩn cấp Nguyễn Văn Ý (35 tuổi) về hành vi gây rối trật tự công cộng.
Câu chuyện trên quen thuộc đến mức cư dân mạng có thể đoán trước được cái kết. Clip lan truyền, dư luận sôi sục, cơ quan chức năng vào cuộc, đối tượng bị tạm giữ.
Rồi vài ngày sau, một clip khác xuất hiện, một nạn nhân khác, một cơn phẫn nộ khác. Tôi gọi đó là vòng lặp, bởi nó lặp đi lặp lại mà không có gì thay đổi ở phần gốc rễ.
Chỉ tính riêng từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4.2026, báo chí đã phản ánh một chuỗi vụ hành hung nơi công cộng với mật độ đáng lo ngại.
Đêm 31.3, tại Đắk Lắk, nhóm thanh niên mang hung khí truy sát người đi đường trên tỉnh lộ 2.
Ngày 5.4, tại Nghệ An, một phụ nữ bị 2 đối tượng bịt mặt dùng hung khí hành hung giữa ban ngày.
Ngày 7.4, tại Huế, một người đàn ông đánh học sinh trong tiệm tạp hóa.
Cùng ngày, tại Lâm Đồng, một sản phụ bị hành hung ngay trước giờ sinh tại bệnh viện. Và cũng trong ngày 7.4, bà Lan bị đánh ở Quy Nhơn Nam.
Năm vụ trong chưa đầy một tuần, trải dài từ Tây nguyên đến Bắc Trung bộ, với nạn nhân đủ mọi lứa tuổi và hoàn cảnh.
Tại Thanh Hóa, theo thống kê của cơ quan chức năng, chỉ trong 3 tháng từ 15.12.2025 đến 15.3.2026, địa bàn tỉnh này đã xảy ra 34 vụ gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích và giết người với khoảng 200 đối tượng liên quan.
Vụ Đặng Chí Thành đánh phụ nữ tại sảnh chung cư Sky Central ở Hà Nội (tháng 8.2025) vừa kết thúc phúc thẩm đầu tháng 4.2026 với mức án 6 tháng tù. Vụ hành hung hàng xóm tại chung cư CT5-ĐN2 tại Hà Nội vào tháng 1.2026 cũng xử lý theo tội gây rối trật tự công cộng.
Những con số ấy cho thấy bạo lực đời thường không phải hiện tượng cá biệt mà đang trở thành một dạng “rối loạn xã hội” có tính hệ thống. Nhưng cách xã hội phản ứng lại mang tính sự vụ. Dư luận chỉ bùng lên khi có clip đủ sốc, đủ rõ nét, đủ biểu tượng.
Clip của bà Lan gây chấn động vì hội tụ tất cả các yếu tố kích hoạt cảm xúc tập thể. Nạn nhân là người già, hành vi côn đồ diễn ra trắng trợn trước camera, lời bà Lan nhẫn nhịn “tôi già rồi, anh cứ chửi thoải mái” trở thành biểu tượng cho sự bất lực. Nhưng không phải vụ nào cũng có camera. Không phải nạn nhân nào cũng đủ “điển hình” để viral (lan truyền).
Tôi không phủ nhận vai trò tích cực của mạng xã hội trong việc đẩy nhanh xử lý. Nếu không có clip, rất có thể vụ bà Lan sẽ kết thúc bằng việc gia đình Nguyễn Văn Ý đến thăm hỏi, hỗ trợ tiền, và bà Lan chấp nhận bỏ qua, đúng như bà đã bày tỏ khi nói rằng vợ người đó đang mang thai nên không muốn làm lớn chuyện.
Áp lực dư luận đã buộc Công an tỉnh Gia Lai phải tạm giữ khẩn cấp Nguyễn Văn Ý thay vì để vụ việc lắng xuống ở cấp phường. Nhưng chính sự phụ thuộc vào áp lực dư luận ấy lại là triệu chứng của một vấn đề sâu hơn.
Khi việc xử lý bạo lực phụ thuộc vào sức nóng truyền thông thay vì quy trình tố tụng, pháp luật không còn vận hành theo nguyên tắc bình đẳng nữa. Một vụ hành hung được xử lý nhanh vì clip có hàng triệu lượt xem. Một vụ khác với mức độ côn đồ tương đương nhưng không có camera thì liệu có trôi vào im lặng?
Chi tiết đáng suy nghĩ nhất trong vụ này là phản xạ đầu tiên của bà Lan. Khi bị hành hung lúc rạng sáng, bà không gọi công an. Bà gọi con trai đến đưa đi bệnh viện.
Phản xạ ấy không phải của riêng bà Lan. Nó phản ánh một thực tế phổ biến rằng với rất nhiều nạn nhân bạo lực đời thường ở Việt Nam, pháp luật không phải nơi họ nghĩ đến đầu tiên khi bị xâm hại.
Có thể vì họ chưa tin vào tốc độ phản ứng của cơ quan chức năng? Có thể vì họ biết rằng với thương tích nhẹ, vụ việc sẽ chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính? Có thể vì văn hóa nhẫn nhịn và dĩ hòa vi quý khiến người bị hại tự cắn răng chịu đựng?
Dù lý do nào thì kết quả cũng giống nhau. Nạn nhân không tìm đến pháp luật và pháp luật cũng không chủ động tìm đến nạn nhân.
Vòng lặp ấy vận hành bằng 3 bước. Thứ nhất là bạo lực xảy ra và nạn nhân chọn im lặng. Thứ hai là clip lan truyền phá vỡ sự im lặng, dư luận phẫn nộ, cơ quan chức năng xử lý theo sức ép. Thứ ba là mọi thứ lắng xuống, không có thay đổi nào về cơ chế phòng ngừa, không có đánh giá nào về lỗ hổng xử lý cho đến khi clip tiếp theo xuất hiện.
Điều 318 bộ luật Hình sự 2015 quy định tội gây rối trật tự công cộng với khung hình phạt cơ bản từ phạt tiền 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Khung tăng nặng theo khoản 2 lên đến 7 năm tù khi có tổ chức, dùng hung khí, hoặc gây cản trở giao thông nghiêm trọng.
Nhưng phần lớn các vụ bạo lực gặp trong đời thường rơi vào khung 1 với mức án phổ biến quanh 6 tháng tù. Mức chế tài ấy có đủ sức răn đe hay không? Tần suất các vụ việc gây rối trong thời gian gần đây đang tự trả lời.
Để phá vỡ vòng lặp ấy cần thay đổi ở cả 3 bước cùng lúc. Nạn nhân cần được khuyến khích và hỗ trợ để trình báo thay vì im lặng. Cơ quan chức năng cơ sở cần chủ động xử lý theo quy trình thay vì chờ áp lực dư luận. Và chế tài cần đủ nghiêm khắc để người có ý định bạo lực phải cân nhắc trước khi hành động thay vì chỉ hối hận sau khi clip lên mạng.
Camera quán bánh bèo của bà Lan đã ghi lại toàn bộ hành vi côn đồ của Nguyễn Văn Ý. Nhưng camera chỉ là “nhân chứng” thụ động. Nó ghi lại được vòng lặp nhưng không phá vỡ được vòng lặp. Việc phá vỡ ấy là phần việc của pháp luật, của thiết chế và của cả xã hội.
Nếu chúng ta tiếp tục chỉ phẫn nộ theo từng clip rồi quên thì vòng lặp sẽ tiếp tục quay. Và nạn nhân tiếp theo có thể là bất kỳ ai.
Luật sư hào hứng với cái ‘lưỡi thẳng’ của mình trong áo choàng mới
Ngày 9.4, Liên đoàn luật sư Việt Nam tổ chức hội thảo triển khai đề án trang phục của luật sư khi tham gia phiên tòa.
Là người mặc mẫu trang phục áo choàng ngay tại hội thảo, luật sư Trương Thị Hòa (Đoàn luật sư TP.HCM) nhấn mạnh: "Áo choàng không phải là trang phục mới, mà là áo truyền thống từ khi có nghề luật sư tại Việt Nam". Luật sư Hòa tham gia nghề luật sư từ năm 1971 đến nay.
Theo luật sư Hòa, áo được liên đoàn chọn theo kiểu mẫu của Pháp, tay áo rộng vừa phải, luật sư phất tay áo lên trông rất đẹp. Tuy nhiên, luật sư Hòa góp ý thêm "tay áo satanh nên bóng hơn một chút cho nổi bật".
"Mỗi cái nút được gài nhắc luật sư chúng ta đang hành nghề, vai áo có đai thể hiện cán cân công lý của luật sư. Phần trắng phía trước ngực là cà vạt đặc thù của áo choàng luật sư, thể hiện lưỡi của luật sư rất thẳng, minh bạch", luật sư Trương Thị Hòa chia sẻ.
Sau khi nghe luật sư Hòa giới thiệu, hầu hết các luật sư đều tỏ ra đồng thuận, muốn được mặc thử nghiệm áo choàng mới và mong thí điểm rộng ra trên toàn quốc.
Dự kiến ngày 1.7 sẽ áp dụng thí điểm đối với luật sư thuộc Đoàn luật sư TP.Hà Nội và TP.HCM, sau đó mới áp dụng rộng rãi trên toàn quốc. Theo tiến sĩ - luật sư Đỗ Ngọc Thịnh, Chủ tịch Liên đoàn luật sư Việt Nam, trong thời gian thử nghiệm, các luật sư vẫn có thể mặc song song 2 bộ là vest hiện hành, hoặc trang phục mới là áo choàng.
Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, việc chuyển đổi từ trang phục truyền thống sang áo choàng mang tính thống nhất để phân biệt với các chủ thể khác trong không gian tòa án.
Bộ vest trang phục hiện nay của luật sư dễ nhầm lẫn với các đương sự khác. Áo khoác choàng đen là biểu tượng công lý, sự khách quan. Luật sư Hậu lưu ý, việc lựa chọn áo cần có sự thống nhất, năng lực nhà sản xuất quy mô lớn, để phục vụ hơn 21.000 luật sư cả nước.
"Chúng ta cần ưu tiên lựa chọn thiết kế trang phục phù hợp với cả ba miền. Nếu được cho phép thử nghiệm, từ ngày 1.7, TP.HCM đăng ký mặc luôn", luật sư Nguyễn Văn Hậu nói.
Luật sư Võ Hồng Nam, Phó chủ nhiệm lâm thời Đoàn luật sư Gia Lai, cho biết ban đầu có luật sư còn băn khoăn vì cho rằng chỉ phù hợp với luật sư đi ô tô, còn xe máy thì chưa phù hợp.
"Chúng tôi đang lắng nghe những ý kiến đóng góp. Có nhiều luật sư rất mong muốn được mặc bộ đồ này. Đã không làm thì thôi, làm phải dứt khoát thống nhất áo choàng, không nên thích mặc gì thì mặc được", luật sư Hồng Nam nói.
Theo đề xuất của Liên đoàn luật sư Việt Nam, trang phục tham gia phiên tòa sẽ được thay thế bằng áo choàng màu đen bên ngoài, bên trong áo sơ mi trắng đi kèm với nơ trắng, kết hợp với quần tây màu đen, giày đen và tất tối màu.
Việc quy định luật sư mặc áo choàng đen, nơ trắng khi tham gia phiên tòa mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc, thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật và nguyên tắc công lý minh bạch, rạch ròi. Màu đen của áo choàng tượng trưng cho sự nghiêm trang, chuẩn mực và tính khách quan của hoạt động xét xử, nhắc nhở luật sư khi hành nghề phải đặt pháp luật, đạo đức và lương tâm nghề nghiệp lên trên lợi ích cá nhân.
Trong khi đó, nơ trắng là biểu tượng của sự trong sáng, công bằng và chân lý, thể hiện khát vọng bảo vệ lẽ phải, bảo vệ quyền con người và quyền công dân bằng kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và các biện pháp hợp pháp. Sự kết hợp hài hòa giữa hai màu đen - trắng còn mang ý nghĩa "trắng đen rõ ràng", đề cao nguyên tắc đúng - sai minh bạch, công khai trong tranh tụng.
Từ đó, góp phần củng cố niềm tin của xã hội vào công lý và tinh thần thượng tôn pháp luật trong hoạt động tư pháp. Ngoài ra, cũng phù hợp, tương đồng với trang phục bên trong (áo sơ mi trắng, quần tây màu đen, giày đen và tất tối màu).
Kiểu dáng
Chất liệu
Trang phục mặc bên trong áo choàng
Huy hiệu luật sư
Giày và tất
Dự kiến chi phí
