Thị trường phản ứng tích cực với thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần của Mỹ và Iran hôm 8/4. Trong ngày, giá dầu thô giảm mạnh 15-20%. Các chỉ số chính tại Wall Street tăng gần 3%, với DJIA lên cao nhất kể từ tháng 4/2025.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang nước này và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”.
Công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence cho biết 4 tàu đã được phép đi qua eo Hormuz hôm 8/4, sau công bố thỏa thuận. Nhưng Iran lại đóng cửa tuyến đường, do Israel tấn công Lebanon. Tiếp đến, họ công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền đi qua Hormuz để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại luồng chính của tuyến hàng hải này.
Thông qua kiểm soát eo biển Hormuz, Iran giữ kinh tế toàn cầu như “con tin”, theo CNN. Giới phân tích đánh giá các điều khoản thỏa thuận và tình hình thực tế cho thấy nước này có được đòn bẩy khổng lồ. “Lệnh ngừng bắn đã củng cố vị thế của eo biển Hormuz vừa là điểm gây sức ép vừa là công cụ mặc cả”, các nhà phân tích tại Kpler, bình luận.
Samantha Gross, chuyên gia năng lượng Viện Brookings, chỉ ra Iran “không cần nhiều sức mạnh quân sự để gây gián đoạn lớn trong nền kinh tế toàn cầu”.
Trước đó, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz trong hơn sáu tuần, quyết định chưa từng có tiền lệ đối với tuyến đường biển vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí và một phần ba phân bón urê của thế giới. “Đây là điều mà các nhà phân tích an ninh năng lượng đã lo ngại từ lâu,” bà Gross nói thêm.
Các nền kinh tế trên thế giới chao đảo trước cú sốc nguồn cung dầu lịch sử. Tại châu Á, nguy cơ thiếu nhiên liệu thúc đẩy các chính phủ thực hiện những biện pháp quyết liệt, như Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia.
Châu Âu đối mặt giá điện tăng vọt ngay khi vừa thoát khỏi cuộc khủng hoảng do xung đột Ukraine gây ra. Ngay cả ở Mỹ giàu dầu mỏ, giá xăng cũng tăng cao. Washington phải tạm thời dỡ lệnh trừng phạt với khoảng 140 triệu thùng dầu vận chuyển bằng đường biển của Iran để giảm bớt tình trạng thiếu hụt.
“Chính quyền Iran đã củng cố quyền kiểm soát chính trị và chứng minh khả năng làm tê liệt thị trường dầu khí toàn cầu”, Karl Schamotta, chiến lược gia thị trường chính tại Corpay Currency Research, nhận định. Dan Alamariu, Trưởng chiến lược gia địa chính trị tại công ty tư vấn Oxford Economics, cũng nhận xét ảnh hưởng của Iran với eo biển Hormuz “đủ để nước này có thể đạt được thỏa thuận ngừng bắn”.
Thậm chí, giới quan sát chỉ ra đề xuất 10 điểm của Iran trong đàm phán với Mỹ cho thấy Tehran muốn tiếp tục thể hiện khả năng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, bằng cách tiếp tục kiểm soát việc tiếp cận eo biển ngay cả khi chiến sự kết thúc.
Cụ thể, dù tiến độ mở lại eo biển Hormuz ra sao, một số nhà phân tích dự báo hệ thống thu phí tàu thuyền đi qua tuyến đường này sẽ hình thành vĩnh viễn. Thực tế, Tehran đã bắt đầu thu phí trong những tuần gần đây, với ít nhất một tàu đã trả 2 triệu USD, theo công ty tình báo hàng hải Lloyd’s List.
Hôm 8/4, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin nước này và Oman có kế hoạch phối hợp thu phí quá cảnh. Kpler dự đoán Oman đóng vai trò “trung gian trung lập, không bị trừng phạt” để nhận thanh toán và chuyển lại cho Iran.
Việc chính thức hóa thu phí cũng giúp đáp ứng một trong những yêu cầu cốt lõi khác của Iran là bồi thường kinh tế cho những thiệt hại do cuộc xung đột gây ra. Nguồn tin từ giới chức ở Trung Đông của AP cho hay Iran sẽ sử dụng số tiền thu được để tái thiết đất nước.
Theo Kpler, các công ty hàng hải và bảo hiểm sẽ chấp nhận trả tiền để qua Hormuz “nhanh hơn các nhà hoạch định chính sách”. “Đối với phần lớn năng lực xuất khẩu của Vùng Vịnh, không có tuyến đường thay thế nào khả thi”, nhóm chuyên gia Kpler, nhận định.
Xét góc độ tài chính thuần túy, tác động của việc thu phí với thế giới không đáng kể, theo chuyên gia. Ví dụ, mức phí 2 triệu USD đối với một tàu chở 2 triệu thùng dầu chỉ làm tăng giá dầu của tàu đó thêm 1 USD mỗi thùng.
“Gánh nặng không đổ lên người tiêu dùng toàn cầu mà chủ yếu cho các quốc gia Vùng Vịnh đưa dầu qua eo biển”, theo Viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels. Do đó, các nước Trung Đông sẽ chỉ đồng ý đóng tiền qua trạm nếu tất cả lựa chọn khác đều tệ hơn, theo Viện Bruege.
Arab Saudi, nhà sản xuất lớn nhất vùng Vịnh, hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhưng kêu gọi giữ cho Hormuz mở cửa “không có bất kỳ hạn chế nào”. Tổng thống Mỹ Donald Trump xem việc mở lại eo biển là ưu tiên hàng đầu. Nhưng Nhà Trắng hôm 8/4 cho biết ông Trump cũng phản đối thu phí.
Cơ quan Khí tượng và Đại dương Mỹ (NOOA) cập nhật cảnh báo về hiện tượng El Nino giữa tuần, trong đó xác suất diễn ra cường độ "siêu mạnh" là 25%. Siêu El Nino là hiện tượng hiếm gặp, đã diễn ra ba lần trong bốn thập kỷ qua. Về thời điểm, giới khí tượng cho rằng hiện tượng này sẽ rõ nét trong các tháng 5-7, với xác suất 61%, sớm hơn dự báo trước đó.
Phân tích tổng hợp từ Hệ thống Dự báo theo mùa Bắc Mỹ (gồm NOOA, NASA cùng các mô hình khu vực) và Trung tâm dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF), trang tin Severe Weather nhận định Trái Đất chuẩn bị đón siêu El Nino mạnh nhất trong nhiều thập kỷ.
Siêu El Nino là gì?
El Nino là pha ấm trong chu kỳ ENSO (Dao động nam El Nino), hiện tượng biến động khí hậu tự nhiên ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, bên cạnh pha lạnh La Nina và pha trung tính (chuyển tiếp giữa nóng và lạnh). Nó thường xảy ra chu kỳ 2-7 năm một lần, kéo dài khoảng 9-12 tháng.
Siêu El Nino thường được dùng để chỉ hiện tượng El Nino cường độ rất mạnh, với bề mặt đại dương tăng ít nhất 2 độ C so với mức trung bình. Theo CNN, hiện tượng này được ghi nhận trong các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016. Giới khoa học lưu ý rằng, hiện tượng El Nino gần nhất chưa ở cường độ "siêu", nhưng đã đưa 2024 trở thành năm Trái Đất nóng kỷ lục.
Ảnh hưởng đến hành tinh ra sao?
Nếu hình thành, CNN nhận định siêu El Nino lần này sẽ vẽ lại bản đồ thời tiết toàn cầu, gây lũ lụt, hạn hán, cháy rừng ở những vùng khác nhau, đồng thời đẩy nhanh tốc độ nóng lên toàn cầu.
Trong giai đoạn 2015-2016, hiện tượng này kéo theo mùa bão kỷ lục ở trung tâm Bắc Thái Bình Dương, gây tình trạng thiếu nước ở Puerto Rico và hạn hán ở Ethiopia. Năm 2016 cũng ghi nhận mức nhiệt độ toàn cầu cao nhất trong lịch sử, trước khi kỷ lục này bị phá vỡ vào các năm 2023, 2024 và 2025.
Bên cạnh đó, nước ấm hơn ở khu vực trung tâm và phía đông vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương có thể hình thành những cơn bão dữ dội hơn. Trong quá khứ, một số nơi như miền đông nam nước Mỹ và Texas đón nhiều mưa hơn, trong khi miền nam châu Phi lại trải qua những đợt nắng nóng và hạn hán nghiêm trọng, gây thiệt hại mùa màng, kéo theo nạn đói. Trong khi đó, lượng mưa ít và nhiệt độ cao hơn tại Indonesia và Australia làm tăng các vụ cháy rừng.
Ảnh hưởng của El Nino cũng có thể gây ra tác động domino đến quần thể động vật hoang dã. Theo một nghiên cứu năm 2006 trên tạp chí Biological Conservation, quần thể chim cánh cụt trên quần đảo Galápagos (Ecuador) đã suy giảm nghiêm trọng sau hai hiện tượng El Nino mạnh vào những năm 80 và 90. Đại dương ấm lên cũng làm giảm lượng chất dinh dưỡng và cá trong nước, khiến một bộ phận chim cánh cụt chết đói.
Về mặt khí hậu, hiện tượng này có xu hướng giải phóng lượng nhiệt khổng lồ tích trữ trong đại dương trở lại khí quyển, làm tăng nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu. Nếu một hiện tượng El Nino mạnh hình thành và kéo dài suốt mùa đông, 2026 và 2027 sẽ là năm hành tinh lập kỷ lục nhiệt độ mới.
Giới khí tượng ví von nếu biến đổi khí hậu gây hiện tượng nóng lên toàn cầu, với nhiệt độ tăng dần như đi thang cuốn, một năm El Nino tương đương với việc "nhảy cóc" lên hoặc xuống khi đi trên thang cuốn đó. Điều này khiến khí hậu đạt những kỷ lục mới chỉ trong thời gian ngắn.
Nat Johnson, nhà khí tượng học tại NOAA, cho biết vẫn còn xác suất quanh hiện tượng El Nino sắp tới, gồm nhiều kết quả dự báo khác nhau, đặc biệt về cường độ. Bởi lẽ, các dự báo mô hình máy tính được thực hiện vào mùa xuân thường có độ chính xác thấp hơn so với các thời điểm khác trong năm. Trong thông báo mới nhất, NOOA cho biết họ sẽ cập nhật dự báo về chu kỳ ENSO trong tháng tới.
Tại khu vực thủ phủ vải thiều Lục Ngạn cũ (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), nhiều nông dân lo lắng, đứng ngồi không yên do thời tiết không thuận lợi, tỉ lệ ra hoa thấp hơn so với năm trước.
Là hộ có 2ha vải thiều, trong đó 70% xuất khẩu đi Nhật Bản, ông Ngô Văn Hùng - nông dân hợp tác xã Thanh Hải, phường Chũ (tỉnh Bắc Ninh) - cho hay lượng hoa chỉ đạt 50-70% so với mọi năm.
Tranh thủ nắng ráo, ông cùng vợ khoanh vùng các cây khỏe, ra hoa đúng lúc để chăm sóc. "Chăm cây bận hơn chăm con", ông Hùng bày tỏ.
Để đáp ứng quy định xuất khẩu, cán bộ nông nghiệp sẽ cấp cho gia đình mã quét để ghi chép lượng nước, thuốc bảo vệ thực vật. Tất cả đều rõ ràng từ chủng loại, thời điểm, số lượng theo quy chuẩn khắt khe nhất.
Năm trước, giá vải thiều xuất bán từ vườn nhà ông Hùng khoảng 25.000 - 27.000 đồng/kg. Do thời tiết không thuận lợi, ông mong giá bán năm nay cao hơn để đủ chi phí chăm sóc, bõ công sức cả mùa vụ.
Theo ông Phạm Hồng Long - Chủ tịch UBND phường Chũ - qua nắm bắt trên địa bàn, vải chính vụ ước khoảng 10 - 15% ra hoa, còn vải lai Thanh Hà khoảng 40% ra hoa. Ngược lại, vải u hồng được mùa, đạt 80 - 85%.
Trước thực trạng này, phường và cơ quan chức năng tăng cường hướng dẫn bà con chăm sóc tốt các khu vực ra hoa, đảm bảo giữ chất lượng, mẫu mã trái vải.
Cách đó hơn 60km, tại xã Phúc Hòa (tỉnh Bắc Ninh), anh Nguyễn Văn Cường tất bật chăm sóc vải thiều. Là hộ tham gia chương trình "vườn vải đẹp", gia đình tuân thủ kỹ thuật trồng trọt theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, qua đó tỉ lệ đậu quả đạt gần 80%.
Cụ thể, gia đình chủ động cải tạo vườn, chặt bỏ cây già cỗi, duy trì mật độ cây vừa phải, lắp thêm hệ thống tưới nước tiết kiệm… Các mã số vùng trồng được đăng ký xuất khẩu đi Mỹ, Nhật Bản và châu Âu được khoanh vùng, chăm sóc kỹ lưỡng.
"Trồng vải thiều giờ đây không chỉ để bán mà còn hướng tới du lịch trải nghiệm nên gia đình xác định tuân thủ đúng quy trình từ đầu vụ", anh Cường cho hay.
Theo ông Đặng Văn Tặng - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Bắc Ninh (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh), niên vụ vải năm 2026 diễn ra trong điều kiện thời tiết không thuận lợi.
Cụ thể, các tháng 11 và 12-2025 - thời điểm cây vải phân hóa mầm hoa - gặp điều kiện thời tiết ấm, độ ẩm cao dẫn tới tỉ lệ vải sớm chỉ đạt khoảng 60%, còn vải chính vụ đạt dưới 50%. Dự kiến, sản lượng vải thiều toàn tỉnh Bắc Ninh giảm khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng ước khoảng 100.000 tấn.
Do vậy, chi cục đã tham mưu cấp có thẩm quyền thành lập các tổ vải thiều xuất khẩu gồm 21 cán bộ có kinh nghiệm, đồng thời phân công phụ trách các vùng vải trọng điểm, trực tiếp hướng dẫn nông dân và phối hợp với chính quyền cơ sở để sản xuất đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn. Ngành cũng tham mưu UBND tỉnh phối hợp các địa phương tổ chức bình tuyển vườn vải đẹp, lấy đó làm hạt nhân để tuyên truyền, nhân rộng trong các niên vụ tiếp theo.
Theo báo cáo kiểm toán năm 2025 của Công ty Kinh doanh Thủy hải sản Sài Gòn (APT), họ phát sinh khoản vay 5.833 lượng vàng SJC tại Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) năm 2009. Khi đó, mỗi lượng vàng có giá khoảng 17 triệu đồng, giá trị khoản vay tương đương hơn 100 tỷ đồng. Ngoài vàng, họ cũng vay hơn 100 tỷ đồng bằng tiền mặt tại Sacombank với lãi suất 12% một năm.
Hai khoản nợ được ký kết với Ngân hàng Phương Nam trước khi sáp nhập vào Sacombank năm 2015. Tuy nhiên, sau 15 năm, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và kinh doanh thủy hải sản này vẫn chưa thể trả nợ cả hai hợp đồng tín dụng.
Theo thuyết minh báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 của APT, đến cuối năm, khoản vay vàng sau khi được đánh giá lại theo giá vàng niêm yết của ngân hàng cho vay có giá trị khoảng 891 tỷ đồng.
Ngoài dư nợ gốc, doanh nghiệp còn phải chịu chi phí lãi vay và lãi quá hạn. Theo hợp đồng tín dụng, lãi suất vay ở mức 0,9% mỗi tháng. Với phần nợ quá hạn, lãi suất áp dụng bằng 150% lãi suất vay, tương đương 1,35% mỗi tháng. Tổng lãi vay phải trả riêng với khoản vay vàng đến cuối năm 2025 lên tới khoảng 1.558 tỷ đồng.
Với hai khoản vay này, ngày 28/4/2022, Sacombank đã khởi kiện APT tại Tòa án nhân dân quận Bình Tân, TP HCM (nay là Tòa án Nhân dân Khu vực 9 TP HCM) về tranh chấp hợp đồng tín dụng.
Ngân hàng yêu cầu doanh nghiệp thanh toán khoản nợ tạm tính đến ngày 15/2/2022 là 1.426 tỷ đồng, đồng thời tiếp tục tính lãi quá hạn theo các hợp đồng đã ký. Sacombank cũng đề nghị phát mại tài sản đảm bảo để thu hồi nợ nếu APT không thanh toán. Doanh nghiệp vẫn phải trả phần còn thiếu nếu xử lý tài sản không đủ bù đắp. Vụ việc đã được tòa án thụ lý, các bên đang trong quá trình thương thảo, hòa giải.
Ngoài khởi kiện, Sacombank nhiều lần đưa khoản nợ ra đấu giá nhưng chưa thành công. Lần gần nhất vào cuối 2025, khoản nợ này được Sacombank bán đấu giá ở mức khởi điểm chỉ 317 tỷ đồng - thấp hơn nhiều so với dư nợ.
Công ty cổ phần Kinh doanh Thủy hải sản Sài Gòn tiền thân là doanh nghiệp trực thuộc Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra), được thành lập trên cơ sở cổ phần hóa theo quyết định của UBND TP HCM năm 2006.
Theo báo cáo quản trị năm 2025, Satra vẫn đang là cổ đông lớn nắm trực tiếp 30% vốn. Công ty cổ phần Tập đoàn Somo Việt Nam sở hữu 41% cổ phần. Chủ tịch Hội đồng quản trị là ông Nguyễn Lâm Vinh Huy - là người đại diện vốn của Somo Việt Nam - nắm khoảng 24% cổ phần. Bên cạnh đó, một số thành viên hội đồng quản trị và ban kiểm soát là người đại diện vốn cho Satra và Somo Việt Nam cũng nắm giữ từ 5% đến 8% vốn doanh nghiệp này.
Về tình hình tài chính của APT, theo báo cáo sau kiểm toán, tổng nợ quá hạn của doanh nghiệp đến cuối năm 2025 (gồm nợ ngân hàng và đối tác) gần 2.790 tỷ đồng. Trong đó, nợ ngân hàng quá hạn (gồm gốc và lãi) chiếm khoảng 2.749 tỷ đồng, còn lại là các khoản nợ khác khoảng 41 tỷ đồng.
Doanh nghiệp ghi nhận lỗ lũy kế khoảng 2.708 tỷ đồng, làm âm vốn chủ sở hữu 2.619 tỷ đồng, tương đương mức lỗ gấp hơn 30 lần vốn điều lệ (88 tỷ đồng).
Nợ ngắn hạn vượt tài sản ngắn hạn khoảng 2.658 tỷ đồng, trong khi tổng nợ phải trả đạt 2.814 tỷ đồng, xấp xỉ 32 lần vốn điều lệ.
Kiểm toán cho rằng các yếu tố này cho thấy tồn tại yếu tố không chắc chắn trọng yếu, có thể dẫn đến nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp. Tuy vậy, ban lãnh đạo cho biết đã xây dựng các phương án nhằm đảm bảo dòng tiền và thực hiện nghĩa vụ tài chính, đồng thời lập báo cáo tài chính trên cơ sở giả định hoạt động liên tục.
