Cơ quan Khí tượng và Đại dương Mỹ (NOOA) cập nhật cảnh báo về hiện tượng El Nino giữa tuần, trong đó xác suất diễn ra cường độ “siêu mạnh” là 25%. Siêu El Nino là hiện tượng hiếm gặp, đã diễn ra ba lần trong bốn thập kỷ qua. Về thời điểm, giới khí tượng cho rằng hiện tượng này sẽ rõ nét trong các tháng 5-7, với xác suất 61%, sớm hơn dự báo trước đó.
Phân tích tổng hợp từ Hệ thống Dự báo theo mùa Bắc Mỹ (gồm NOOA, NASA cùng các mô hình khu vực) và Trung tâm dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF), trang tin Severe Weather nhận định Trái Đất chuẩn bị đón siêu El Nino mạnh nhất trong nhiều thập kỷ.
Siêu El Nino là gì?
El Nino là pha ấm trong chu kỳ ENSO (Dao động nam El Nino), hiện tượng biến động khí hậu tự nhiên ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, bên cạnh pha lạnh La Nina và pha trung tính (chuyển tiếp giữa nóng và lạnh). Nó thường xảy ra chu kỳ 2-7 năm một lần, kéo dài khoảng 9-12 tháng.
Siêu El Nino thường được dùng để chỉ hiện tượng El Nino cường độ rất mạnh, với bề mặt đại dương tăng ít nhất 2 độ C so với mức trung bình. Theo CNN, hiện tượng này được ghi nhận trong các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016. Giới khoa học lưu ý rằng, hiện tượng El Nino gần nhất chưa ở cường độ “siêu”, nhưng đã đưa 2024 trở thành năm Trái Đất nóng kỷ lục.
Ảnh hưởng đến hành tinh ra sao?
Nếu hình thành, CNN nhận định siêu El Nino lần này sẽ vẽ lại bản đồ thời tiết toàn cầu, gây lũ lụt, hạn hán, cháy rừng ở những vùng khác nhau, đồng thời đẩy nhanh tốc độ nóng lên toàn cầu.
Trong giai đoạn 2015-2016, hiện tượng này kéo theo mùa bão kỷ lục ở trung tâm Bắc Thái Bình Dương, gây tình trạng thiếu nước ở Puerto Rico và hạn hán ở Ethiopia. Năm 2016 cũng ghi nhận mức nhiệt độ toàn cầu cao nhất trong lịch sử, trước khi kỷ lục này bị phá vỡ vào các năm 2023, 2024 và 2025.
Bên cạnh đó, nước ấm hơn ở khu vực trung tâm và phía đông vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương có thể hình thành những cơn bão dữ dội hơn. Trong quá khứ, một số nơi như miền đông nam nước Mỹ và Texas đón nhiều mưa hơn, trong khi miền nam châu Phi lại trải qua những đợt nắng nóng và hạn hán nghiêm trọng, gây thiệt hại mùa màng, kéo theo nạn đói. Trong khi đó, lượng mưa ít và nhiệt độ cao hơn tại Indonesia và Australia làm tăng các vụ cháy rừng.
Ảnh hưởng của El Nino cũng có thể gây ra tác động domino đến quần thể động vật hoang dã. Theo một nghiên cứu năm 2006 trên tạp chí Biological Conservation, quần thể chim cánh cụt trên quần đảo Galápagos (Ecuador) đã suy giảm nghiêm trọng sau hai hiện tượng El Nino mạnh vào những năm 80 và 90. Đại dương ấm lên cũng làm giảm lượng chất dinh dưỡng và cá trong nước, khiến một bộ phận chim cánh cụt chết đói.
Về mặt khí hậu, hiện tượng này có xu hướng giải phóng lượng nhiệt khổng lồ tích trữ trong đại dương trở lại khí quyển, làm tăng nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu. Nếu một hiện tượng El Nino mạnh hình thành và kéo dài suốt mùa đông, 2026 và 2027 sẽ là năm hành tinh lập kỷ lục nhiệt độ mới.
Giới khí tượng ví von nếu biến đổi khí hậu gây hiện tượng nóng lên toàn cầu, với nhiệt độ tăng dần như đi thang cuốn, một năm El Nino tương đương với việc “nhảy cóc” lên hoặc xuống khi đi trên thang cuốn đó. Điều này khiến khí hậu đạt những kỷ lục mới chỉ trong thời gian ngắn.
Nat Johnson, nhà khí tượng học tại NOAA, cho biết vẫn còn xác suất quanh hiện tượng El Nino sắp tới, gồm nhiều kết quả dự báo khác nhau, đặc biệt về cường độ. Bởi lẽ, các dự báo mô hình máy tính được thực hiện vào mùa xuân thường có độ chính xác thấp hơn so với các thời điểm khác trong năm. Trong thông báo mới nhất, NOOA cho biết họ sẽ cập nhật dự báo về chu kỳ ENSO trong tháng tới.
Ngày 21/4 (giờ Mỹ), Kevin Warsh - người được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cho chức Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang (Fed) nhiệm kỳ tới - đã có phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ. Trong 2,5 giờ, ông liên tục nhấn mạnh chỉ thiết lập chính sách lãi suất theo hướng có lợi nhất cho nền kinh tế. Đây là vấn đề được quan tâm thời gian qua, khi ông Trump thực hiện chiến dịch chưa từng có tiền lệ nhằm gây sức ép khiến Fed phải hạ lãi suất, kể cả dọa sa thải Chủ tịch Jerome Powell.
"Tổng thống chưa bao giờ yêu cầu tôi cam kết đưa ra bất kỳ quyết định lãi suất nào. Tôi cũng sẽ không đồng ý nếu ngài ấy làm vậy", Warsh nói. Ông cho biết hầu hết Tổng thống thích lãi suất thấp và không cho rằng việc các lãnh đạo đưa ra quan điểm có thể làm tổn hại đến tính độc lập của Fed.
Tuy nhiên, ông từ chối tiết lộ liệu việc giảm lãi suất về mức như ông Trump mong muốn, là 1% hoặc thấp hơn, có thể khiến lạm phát tăng tốc trở lại hay không. Ông Trump đã giao cho Kevin Warsh nhiệm vụ dẫn dắt ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới. Lãi suất tham chiếu của Fed cũng có tác động lớn đối với thị trường trái phiếu và tài chính toàn cầu.
Nhiệm vụ của Warsh trong phiên điều trần là trấn an các thượng nghị sĩ về cam kết duy trì tính độc lập của Fed mà không làm phật lòng Tổng thống đề cử mình. Politico đánh giá ông đã đạt được sự cân bằng này nhờ khéo léo né tránh nhiều vấn đề.
Trong suốt quá trình lựa chọn ứng viên thay Powell, ông Trump nhiều lần nói rằng sẽ chỉ chọn người ủng hộ giảm lãi suất. Điều này làm dấy lên lo ngại tính độc lập của cơ quan quản lý tiền tệ có thể bị suy yếu dưới thời chủ tịch mới, từ đó hạn chế khả năng kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường.
Cuộc điều trần của Warsh diễn ra vài giờ sau khi ông Trump trả lời phỏng vấn trên CNBC. Trong đó, Tổng thống Mỹ cho biết "sẽ thất vọng" nếu Fed dưới sự điều hành của Warsh không giảm lãi suất. Điều này cho thấy áp lực ứng viên chức Chủ tịch Fed có thể sớm phải đối mặt khi nhậm chức.
Ông Trump cũng tuyên bố không nhượng bộ trong cuộc điều tra của Bộ Tư pháp với Powell liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed. Đây là yếu tố đang cản trở Thượng viện phê chuẩn Warsh.
Cuối năm ngoái, ông cũng cho biết trên Wall Street Journal rằng đã hỏi Warsh về việc cắt giảm lãi suất. "Ông ấy cho rằng cần phải hạ lãi xuống", Tổng thống Mỹ nói.
Cuộc điều trần cũng đề cập đến nhiều vấn đề khác, như tài sản của Warsh. Theo hồ sơ tài chính công bố mới đây, Kevin Warsh sở hữu hơn 130 triệu USD. Nếu được phê chuẩn, ông sẽ là Chủ tịch Fed giàu nhất lịch sử.
Trong phiên điều trần, Warsh cho biết đã ký thỏa thuận với Văn phòng Đạo đức Chính phủ, cam kết thoái vốn phần lớn các tài sản đầu tư sau khi được phê chuẩn, để tránh xung đột lợi ích.
Sáng 12/4, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về thuế bảo vệ môi trường, giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Theo đó, thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng. Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng được giảm về 0%. Xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế VAT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào.
Chính sách này áp dụng từ ngày 16/4 đến 30/6.
Cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp nhập khẩu xăng, các mặt hàng dầu (diesel, dầu hỏa, mazut) và nhiên liệu bay không phải kê khai, tính nộp thuế VAT khi bán ra và ở khâu nhập khẩu.
Trong trường hợp khẩn cấp, Chính phủ được điều chỉnh (rút ngắn hoặc kéo dài) thời gian áp dụng chính sách này, và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu, thuế VAT chiếm khoảng 7,4%; thuế bảo vệ môi trường 2,7-6%, và tiêu thụ đặc biệt 6,7%. Do đó, việc giảm tất cả các loại thuế này về 0 đến hết tháng 6 là giải pháp để đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm nay, kiểm soát lạm phát.
Hiện thuế bảo vệ môi trường, VAT, tiêu thụ đặc biệt với các loại thuế với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay là 0, theo Quyết định 482 của Thủ tướng áp dụng đến hết 15/4. Quyết định này đưa ra theo Luật Tổ chức Chính phủ, áp dụng trong trường hợp cấp bách. Trong khi đó, dầu hỏa, mazut vẫn chịu thuế bảo vệ môi trường lần lượt 600 đồng và 1.000 đồng một lít, kg; còn thuế VAT là 10%.
Theo báo cáo của Chính phủ, việc thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng dự kiến làm giảm thu ngân sách bình quân 7.300 tỷ đồng một tháng.
Tuy nhiên, Chính phủ cho rằng đây là "biện pháp tài khóa đặc biệt được áp dụng trong bối cảnh đặc biệt", để hạn chế tác động của biến động giá năng lượng, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh xã hội.
Xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu, trong đó có Việt Nam chịu tác động lớn, giá nhiên liệu tăng vọt. Từ cuối tháng 2 đến nay, giá xăng dầu trong nước trải qua 15 kỳ điều hành, hiện mỗi lít xăng RON 95-III là 23.540 đồng, dầu diesel 32.960 đồng. Trước đó, có thời điểm giá hai loại nhiên liệu này lên lần lượt gần 34.000 đồng và 45.000 đồng một lít.
Chính phủ đã ban hành một số giải pháp để điều hành giá xăng, dầu nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp như sử dụng Quỹ bình ổn giá, bổ sung 8.000 tỷ đồng từ ngân sách để tạm ứng cho quỹ này...
Trong tài liệu họp cổ đông thường niên cuối tháng này, Hội đồng quản trị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) nhận định năm nay "có nhiều khó khăn, thách thức hơn thuận lợi". Do đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu tăng 2%, lên 315.000 tỷ đồng; còn lợi nhuận sau thuế dự kiến giảm 7%, xuống 3.380 tỷ đồng - mức thấp nhất bốn năm qua.
Theo ban lãnh đạo Petrolimex, sản lượng tiêu thụ năm nay và năm sau dự kiến tăng 8,5-10%. Xe điện bắt đầu tác động rõ hơn nhưng chưa chiếm lĩnh thị trường, do số lượng phương tiện động cơ đốt trong vẫn rất lớn. Kế hoạch hạn chế xe xăng vào nội đô từ năm sau sẽ ảnh hưởng đến sản lượng tại các thành phố lớn.
Sang giai đoạn 2028-2030, sản lượng bán xăng dầu truyền thống có thể đạt đỉnh hoặc bắt đầu đi ngang. Doanh nghiệp dự đoán khi đó tác động của xe điện, nhiên liệu xanh và chính sách hạn chế phương tiện rõ nét hơn.
Cụ thể, giá xe điện có thể giảm, hạ tầng sạc và các chính sách khuyến khích phát huy hiệu quả. Việc hạn chế phương tiện sử dụng xăng dầu ở các thành phố lớn cũng được thực thi đầy đủ hơn, gây áp lực lên sản lượng bán hàng tại những khu vực này.
Các dự án phát triển mạng lưới cao tốc, tăng trưởng kinh tế và nhu cầu vận tải hàng hóa được doanh nghiệp kỳ vọng bù đắp một phần sự sụt giảm sản lượng.
Trong báo cáo tài chính kiểm toán, ban lãnh đạo Petrolimex cho biết xung đột Trung Đông cũng gây ảnh hưởng bất lợi đến môi trường kinh doanh bình thường. Do phụ thuộc lớn vào nguồn dầu từ Trung Đông nên từ khi xung đột xảy ra, giá thế giới đã tăng mạnh, đặc biệt đối với dầu DO. Chi phí vận chuyển quốc tế cũng tăng theo giá nhiên liệu, cộng thêm mức phụ phí vận tải tăng bất thường.
5 năm tới, Petrolimex đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu bình quân không thấp hơn tăng trưởng sản lượng, dự kiến đạt 7% mỗi năm. Lợi nhuận kỳ vọng tăng 6-7% mỗi năm, còn cổ tức bình quân đạt 8-10%.
Petrolimex là nhà bán lẻ xăng dầu lớn nhất Việt Nam. Doanh nghiệp ước tính chiếm 50% thị phần tính theo sản lượng xuất bán và có mạng lưới 5.500 cửa hàng xăng dầu khắp cả nước. Năm ngoái, doanh thu tăng hơn 9% lên xấp xỉ 310.000 tỷ đồng, nhưng lãi trước thuế giảm khoảng 8% còn 3.643 tỷ đồng.
Trên sàn chứng khoán, cổ phiếu Petrolimex đang ở vùng giá 39.000 đồng, tăng khoảng 10% so với đầu năm.
