Ngày 7/4, Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa phát cáo phó Chủ tịch danh dự, Giám đốc Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc Trần Lệ Hoa đã qua đời ngày 5/4 tại Bắc Kinh, thọ 85 tuổi. Bà từng là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc nhưng nhiều người chỉ biết đến với danh hiệu “vợ Đường Tăng” Trì Trọng Thụy.
Bà là người Mãn Châu, thuộc dòng dõi quý tộc, lớn lên ở Di Hòa Viên – cung điện mùa hè của các triều đình phong kiến. Từ khi bà còn nhỏ, gia cảnh đã sa sút. Bà bỏ học từ cấp ba làm thợ may, sau đó chuyển sang sửa chữa đồ gỗ cho một xưởng nội thất.
Giữa hoàn cảnh khó khăn, bà vẫn thường làm bánh chia cho lối xóm và luôn có mặt khi người khác cần giúp đỡ. Những đức tính này giúp bà kết giao được nhiều mối quan hệ và nắm bắt nhiều thông tin kinh doanh độc quyền.
Đầu năm 1980, Trần Lệ Hoa phát hiện nhiều bàn ghế cũ làm từ gỗ tử đàn, kim tơ nam mộc, hoàng hoa lê, bị bỏ đi trong một xưởng nội thất. Nhờ kinh nghiệm sống tại Di Hòa Viên, bà nhận ra giá trị của những món đồ này. Bà mua lại với giá rẻ, tự sửa chữa rồi bán ra với giá cao. Thương vụ đầu đời mang về cho bà một số vốn lớn.
Năm 1981, bà sang Hong Kong, mua 12 căn biệt thự và bán lại khi thị trường bất động sản tăng giá, thu lãi hàng chục triệu USD. Năm 1988, bà lập Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa.
Đầu thập niên 1990, bà trở về Bắc Kinh mua khu đất sát quảng trường Thiên An Môn, chi hơn 60 triệu USD xây Tòa nhà Trường An và thành lập Câu lạc bộ Trường An dành cho giới siêu giàu. Đến nay, đây vẫn là một trong bốn câu lạc bộ cao cấp của Bắc Kinh, với các thành viên là những tỷ phú như Lý Gia Thành, Hoắc Anh Đông, Quách Bỉnh Tương.
Năm 2000, bà đầu tư 555 triệu USD cải tạo Phố Kim Bảo ở Vương Phủ Tỉnh. Dự án yêu cầu di dời 2.100 hộ dân, được bà hoàn tất ký hợp đồng giải tỏa trong 28 ngày. Khoản đầu tư biến khu nhà cũ nát thành đại lộ với khách sạn, trung tâm mua sắm và câu lạc bộ đua ngựa, mang về hàng trăm triệu USD tiền thuê mỗi năm.
Năm 2016, bà Trần Lệ Hoa là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc với tài sản 7,11 tỷ USD. Dù quản lý 1,5 triệu m2 bất động sản thương mại, bà duy trì chi phí sinh hoạt cá nhân ở mức khoảng 1,4 USD một ngày. Thức ăn chính của bà là cơm trộn nước nguội và rau xào.
Đối với nhân viên, bà áp dụng nguyên tắc không nợ lương, cung cấp 4 bữa ăn mỗi ngày. “Nhân viên làm việc là đang giúp đỡ bạn, tương đương với việc bạn có thêm một cánh tay, nợ tiền nhân viên là không hợp lý”, bà từng nói.
Nửa sau cuộc đời, bà Trần Lệ Hoa tập trung cho nghệ thuật điêu khắc gỗ tử đàn. Năm 1999, bà trực tiếp sang Ấn Độ và Myanmar tìm gỗ tử đàn nguyên khối. Bà chi 28 triệu USD xây dựng Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc rộng gần 10.000 m2 tại Bắc Kinh. Tại đây, bà cùng các thợ thủ công dùng cấu trúc mộng ngàm không đinh phục dựng 16 cổng thành và 10 tháp canh Bắc Kinh xưa.
Dù tiền bán vé không đủ trả chi phí vận hành, Trần Lệ Hoa từ chối mọi đề nghị mua lại bộ sưu tập. “Tuy tôi là thương nhân, nhưng toàn bộ tài sản nên đặt vào nơi này để lưu giữ cho đất nước”, bà nói.
Bảo tàng là nơi giao lưu văn hóa, đón tiếp nhiều chính khách và người nổi tiếng như cựu Thủ tướng Đức Helmut Kohl, Công chúa Thái Lan Sirindhorn, Chủ tịch Quốc hội Sri Lanka Chamal Rajapaksa.
Sau chuyến tham quan năm 2018, cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger viết tặng bà: “Người phụ nữ huyền thoại, một kỳ tích vĩ đại!”. Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Savannah (Mỹ) trao bà danh hiệu “Tiến sĩ danh dự về nhân văn” và chọn ngày 25/5 hằng năm làm “Ngày Trần Lệ Hoa”. Năm 2012, tạp chí Time đưa bà vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.
Trần Lệ Hoa làm việc liên tục đến những năm cuối đời. Bước qua tuổi 80, bà vẫn thức dậy lúc 6h30 và đến xưởng điêu khắc lúc 7h30.
“Tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc đứng trên người khác, càng không muốn trở thành người bị kẻ khác coi thường. Bất kể làm gì, miễn là việc chân chính thì cứ làm, nỗ lực rồi sẽ thành công”, Trần Lệ Hoa nói.
Vị đắng của măng tươi đến từ hai nhóm hợp chất glycoside (taxiphyllin) và phenolic tập trung ở phần vỏ, kẽ mô và lớp thịt măng bao quanh lõi. Cả hai nhóm chất này đều tan trong nước muối loãng hoặc có tính acid nhẹ.
Chính vì vậy, nấu lâu không phải chìa khóa duy nhất để khử đắng. Điều quan trọng là tạo điều kiện cho các phân tử đắng thoát ra ngoài và trung hòa môi trường phù hợp.
Bộ ba tác động giúp măng tươi giảm đắng vẫn giòn ngon.
Thẩm thấu: Nước muối loãng đóng vai trò như một chiếc nam châm, kéo "chất đắng" từ măng ra ngoài nhanh hơn nhiều so với nước thường.
Môi trường acid nhẹ: Một chút chanh hoặc giấm sẽ làm nhiệm vụ bẻ gãy các liên kết phenolic, từ đó làm dịu đi cảm nhận vị chát trên đầu lưỡi.
Nhiệt độ vừa đủ: Chỉ cần chần măng ở mức nóng già đủ để các mô sợi mở đường cho hợp chất đắng thoát đi mà không làm măng bị mềm, mất đi độ giòn nếu luộc lâu.
Quy trình 10 phút khử đắng cho măng tươi
Chuẩn bị (3 phút): Măng sau khi thái miếng đem bóp nhẹ bằng nước muối loãng rồi ngâm khoảng 3 phút để thẩm thấu.
Luộc nhanh (3 phút): Luộc măng nhanh khoảng 3 phút, thêm 1-2 thìa giấm hoặc một chút nước cốt chanh.
Sốc lạnh (1 phút): Vớt măng ra xả ngay dưới vòi nước lạnh. Bước này không chỉ giúp măng giòn mà còn rửa trôi lớp nước đắng vừa được kéo ra.
Cân bằng vị (3 phút): Trước khi nấu, hãy ướp măng với chút muối hoặc nước mắm trong 5 phút. Vị mặn nhẹ sẽ giúp măng đậm đà trở lại, tạo nên sự cân bằng hoàn hảo sau quá trình khử đắng.
Nhiều kinh nghiệm dân gian xưa thực ra có cơ sở khoa học. Người nội trợ xưa thường ngâm măng với nước gạo vì loại nước này hơi có tính acid và chứa enzyme lên men tự nhiên, giúp giảm vị đắng. Một nhúm muối khi chần măng cũng dựa đúng nguyên lý thẩm thấu.
Một số vùng còn xào măng với dầu hoặc mỡ trước khi nấu canh. Việc này tạo lớp màng chất béo bao bọc phân tử đắng, giúp món ăn hài hòa hơn. Những mẹo truyền miệng này cho thấy người Việt hiểu nguyên lý "khử đắng bằng môi trường" từ rất lâu, dù không gọi tên bằng khoa học hiện đại.
Pon Doikam phát hiện những cục máu dính trên khăn giấy khi xì mũi sau nhiều giờ bán dừa trong bầu không khí bị ô nhiễm ở Chiang Mai. "Cảm giác như mắc kẹt trong khói", người bán dừa 36 tuổi nói.
Tình trạng đốt nương rẫy theo mùa, cháy rừng và các kiểu thời tiết đặc thù tạo nên "mùa ô nhiễm" hàng năm. Một số khu vực ở miền bắc Thái Lan xuất hiện hiện tượng sương mù dày đặc - điều người dân địa phương cho rằng "chưa từng có". "Tôi sống ở Chiang Mai từ khi còn nhỏ, và đây là tình trạng tồi tệ nhất từ trước đến nay," Pon nói. "Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ra đường kiếm sống hàng ngày".
Trong tuần đầu tiên của tháng 4, Chiang Mai, thành phố lớn thứ hai của Thái Lan, thường xuyên đứng đầu danh sách những thành phố lớn ô nhiễm nhất thế giới trên chuyên trang IQAir.
Tại thị trấn Pai, nơi nổi tiếng với thiên nhiên xanh, nồng độ bụi mịn PM2.5 có thời điểm vượt 900 microgram/m3, gấp 60 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Địa hình đồi núi cũng khiến khói bụi khó thoát ra ngoài và gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm cháy rừng.
AFP ghi nhận nhiều đám cháy rừng bùng phát trên sườn đồi và dọc các con đường giữa Pai và Chiang Mai. Các lính cứu hỏa tình nguyện như anh Maitree Nuanja đang nỗ lực làm việc với nguồn lực hạn chế, chủ yếu dựa vào đồ quyên góp như nước uống và khẩu trang.
Theo lời Maitree Nuanja, trung tâm kiểm soát cháy rừng chỉ cung cấp 20 lít nhiên liệu và cho mượn máy thổi lá. Khi mùa cháy rừng kết thúc họ phải trả lại. "Trời tối và mờ mịt đến mức không ai có thể nhìn thấy gì, tình trạng này đã kéo dài quá lâu", Maitree nói. Anh cũng lo sợ ngôi nhà cạnh rừng của mình bị cháy lan và các vấn đề về sức khỏe của bản thân.
Hôm 1/4, một lính cứu hỏa tình nguyện đã tử vong. Giới chức địa phương cho biết nạn nhân nghi bị kiệt sức do nắng nóng và các bệnh lý nền.
Để bảo vệ nhóm người dễ tổn thương như có bệnh nền, người già và trẻ em, chính quyền Chiang Mai lắp đặt hàng trăm "phòng không bụi", trang bị máy lọc không khí và hệ thống áp suất dương để ngăn không khí ô nhiễm.
Bà Watwilai Chaiwan, 82 tuổi, một y tá nghỉ hưu trong viện dưỡng lão ở Chiang Mai, cho biết ô nhiễm khiến bà sợ ra ngoài vì hay bị chóng mặt và đau nửa đầu. "Đây là vấn đề với người già. Bạn phải đeo khẩu trang toàn thời gian khi hít thở bầu không khí này", bà nói.
Một số quận ở Chiang Mai đã ban bố tình trạng thảm họa để đẩy nhanh hỗ trợ tài chính.
Ô nhiễm cũng khiến khách du lịch rời bỏ Chiang Mai. Anh Chakkrawat Wichitchaisilp, một tài xế xe tuk-tuk, cho biết đường phố vắng lặng lạ thường so với sự nhộn nhịp của tháng 3 và tháng 4 hàng năm.
Từ một điểm quan sát nhìn ra Chiang Mai, thành phố gần như bị che khuất hoàn toàn, chỉ còn những đường nét mờ ảo của các ngọn đồi hiện ra qua lớp sương mù và mặt trời màu cam nhạt treo lơ lửng trên bầu trời. Martin Astill, 57 tuổi, một du khách Anh, nói: "Tôi đã chụp ảnh từ chính vị trí này và bầu trời khi đó xanh trong vắt thật tuyệt đẹp".
Hòn đảo có biệt danh "nơi có mật độ dân số đông nhất thế giới". Các túp lều bám vào vách đá, tạo thành mạng lưới hẻm nhỏ vừa đủ hai người lách qua. Từng tấc đất đều được tận dụng để dựng nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh.
Người dân tập trung tại hòn đảo này vì nguồn lợi thủy sản. Vùng nước sâu bao quanh Migingo có lượng lớn cá rô sông Nile. Việc sống tại đảo giúp ngư dân tiết kiệm nhiên liệu và tiếp cận người mua. Mỗi sáng, hơn 100 chiếc thuyền cập bến để giao hàng. Theo Islands, tại các thị trường quốc tế, phile cá rô sông Nile có giá xuất khẩu lên tới 300 USD cho khoảng 0,9 kg.
Migingo vận hành như một thành phố thu nhỏ với nhà hàng, quán bar, hiệu thuốc, thẩm mỹ viện và sòng bạc ngoài trời. Về y tế, hòn đảo có một phòng khám xử lý vết thương nhẹ hoặc xét nghiệm sốt rét, do một y tá phụ trách. Các ca bệnh nặng sẽ được chuyển vào đất liền Kenya. Tuy nhiên, điều kiện vệ sinh tại đây không đảm bảo khi người dân xả rác và nước thải xuống hồ.
Cư dân Migingo đến từ Kenya, Uganda và Tanzania, trong đó người Kenya chiếm khoảng 80%, ngôn ngữ chính là tiếng Swahili.
Daniel Obadha, thợ điện người Kenya, cho biết anh chọn Migingo vì lượng khách lớn từ vùng biên giới giúp kinh doanh thuận lợi, thu nhập cao hơn đất liền. Ngư dân Uganda Eddison Ouma kể anh bám trụ tại đây để đánh cá vì không có lựa chọn nghề nghiệp khác, mỗi năm chỉ về thăm gia đình hai lần.
Theo báo cáo của nền tảng Amusing Planet vào mùa cao điểm một đội ngư dân có thể kiếm tới 300 USD một ngày từ đánh bắt cá rô sông Nile. Những ngư dân cá nhân hoặc hộ gia đình nhỏ cũng có thể được 30-35 USD mỗi ngày, bằng thu nhập trung bình một tháng (thậm chí 2-3 tháng) của nhiều lao động tại các vùng nông thôn đất liền Kenya hay Uganda.
Lịch sử của Migingo gắn liền với những tranh chấp. Trước thập niên 1990, mỏm đá này chìm dưới nước hồ Victoria. Khi nước rút năm 1991, hai ngư dân Kenya tuyên bố quyền sở hữu, nhưng phía Uganda khẳng định công dân của họ định cư đầu tiên. Năm 2016, hai quốc gia lập ủy ban chung để xác định biên giới nhưng không đạt kết quả.
Hiện Kenya và Uganda cùng quản lý hòn đảo. Trên diện tích 2.000 m2, cảnh sát hai nước đều đóng quân. Người dân thường xuyên gặp hai lực lượng cảnh sát cùng đi tuần. Đôi khi họ chĩa súng vào nhau nhưng vào những ngày yên bình, lực lượng an ninh của hai bên và ngư dân lại cùng nhau uống bia, giải trí ở các quán bar.
Bên cạnh tranh chấp chủ quyền, ngư dân trên đảo Migingo còn phải đối phó với hải tặc cướp cá, động cơ thuyền và tình trạng đánh bắt quá mức.
