Một tờ giấy nhục mạ bạn của nhóm học sinh lớp 5 trở thành phép thử đối với cách nhà trường bảo vệ học sinh, cách phụ huynh đòi công bằng cho con và cách pháp luật được vận dụng trong một vụ việc rất nhỏ về hình thức nhưng không nhỏ về hậu quả.
Vụ việc xảy ra tại một trường tiểu học ở TP.HCM khi nhóm học sinh lớp 5 viết giấy với nhiều câu từ nhục mạ một bạn cùng lớp. Nhà trường xác định có 4 em trực tiếp viết và 4 em khác thấy nội dung xấu thì bỏ vào thùng rác. Sau khi phụ huynh phản ánh, trường yêu cầu học sinh tường trình và xin lỗi. Tuy nhiên mâu thuẫn không dừng lại ở hành vi ban đầu mà chuyển sang tranh cãi về cách xử lý, về việc xin lỗi thế nào cho đúng và đặc biệt là về chi tiết phụ huynh cho rằng trường đã công khai tên học sinh bị hại trong thông báo.
Trên phương diện pháp lý điều đầu tiên cần xác định là đây không chỉ là một xích mích giữa trẻ em. Nó thuộc phạm vi bạo lực học đường theo nghĩa rộng vì đã có hành vi xúc phạm danh dự và có dấu hiệu gây tổn thương tâm lý cho học sinh. Nghị định 80/2017/NĐ-CP không thu hẹp bạo lực học đường vào các hành vi đánh nhau hay gây thương tích mà đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và có cơ chế phòng ngừa, phát hiện, hỗ trợ, xử lý khi xảy ra hành vi xâm hại trong trường học. Khi một học sinh bị nhục mạ ngay trong lớp và sau đó có biểu hiện bất ổn tâm lý thì vụ việc đã vượt khỏi ngưỡng của một lỗi ứng xử thông thường.
Ở đây nhà trường có quyền xử lý học sinh vi phạm nhưng quyền đó bị giới hạn rất rõ bởi Thông tư 19/2025 của Bộ GD-ĐT. Thông tư này quy định mục đích của việc kỷ luật học sinh là giáo dục, giúp học sinh nhận ra hành vi sai, tự sửa chữa và khắc phục hậu quả.
Với học sinh tiểu học, biện pháp kỷ luật được phép áp dụng về cơ bản chỉ là nhắc nhở và yêu cầu xin lỗi. Điều đó có nghĩa nhà trường không thể chọn các cách làm nặng tính bêu xấu, trừng phạt hoặc gây áp lực tinh thần quá mức cho các em. Nếu nhà trường yêu cầu các em viết tường trình và xin lỗi, xét về mặt hình thức thì đó là hướng xử lý nằm trong khuôn khổ pháp luật hiện hành.
Nhưng chỉ đúng hình thức thì chưa đủ. Trách nhiệm pháp lý của nhà trường không dừng ở việc chọn đúng một biện pháp kỷ luật ghi trong thông tư. Nghị định 80/2017/NĐ-CP đòi hỏi cơ sở giáo dục phải đánh giá mức độ ảnh hưởng của vụ việc, thực hiện hỗ trợ cần thiết đối với người học bị tác động và phối hợp với gia đình để ngăn ngừa tái diễn. Nói cách khác xin lỗi chỉ là một mắt xích. Nếu sau lời xin lỗi, học sinh bị hại vẫn hoảng sợ, vẫn bị bạn bè bàn tán, vẫn không được bảo vệ trong môi trường lớp học thì về thực chất nghĩa vụ của nhà trường chưa hoàn tất. Trong những vụ như thế này điều phụ huynh chờ đợi không phải một nghi thức cho đủ quy trình mà là một cơ chế bảo vệ có hiệu quả.
Chính vì vậy lập luận của nhà trường rằng mình đã xử lý theo Thông tư 19/2025 mới chỉ trả lời được một nửa câu hỏi. Nửa còn lại là trường đã làm gì để bảo vệ học sinh bị hại sau xử lý? Có tổ chức theo dõi tâm lý hay không? Có kiểm soát việc kỳ thị, bàn tán trong lớp hay không? Có làm việc riêng với phụ huynh hai bên để thống nhất cách đồng hành với trẻ hay không? Nếu những việc đó chưa được làm đầy đủ thì cảm giác bất an của phụ huynh là điều dễ hiểu. Pháp luật giáo dục ngày nay không chỉ hỏi nhà trường đã phạt hay chưa mà còn hỏi trường đã bảo vệ học sinh tốt đến mức nào.
Từ phía phụ huynh, yêu cầu đòi hỏi một lời xin lỗi nghiêm túc hơn cũng không phải vô lý. Một đứa trẻ bị xúc phạm công khai trong lớp sẽ không thấy mình được bảo vệ nếu vụ việc chỉ được khép lại bằng vài câu xin lỗi lấy lệ. Nhưng pháp luật cũng đặt ra một giới hạn mà phụ huynh cần tôn trọng.
Đòi công bằng cho con không có nghĩa là được quyền đẩy các học sinh vi phạm ra trước đám đông hoặc biến một vụ việc học đường thành cuộc truy xét của người lớn. Trẻ em vi phạm vẫn là trẻ em. Các em cần bị uốn nắn, bị yêu cầu nhận lỗi và sửa lỗi nhưng không thể bị đối xử như đối tượng để bêu công khai. Đây là ranh giới mà cả nhà trường lẫn phụ huynh đều phải lưu tâm.
Cũng cần nói thêm rằng với nhóm học sinh lớp 5, trọng tâm ở đây không phải là trách nhiệm hình sự. Các em còn quá nhỏ để tiếp cận vụ việc bằng tư duy trừng phạt hình sự. Hướng đúng là giáo dục, hỗ trợ tâm lý và phục hồi môi trường lớp học. Nhưng không vì thế mà trách nhiệm dân sự bị loại trừ hoàn toàn.
Nếu có thiệt hại thực tế được chứng minh, chẳng hạn chi phí khám, tư vấn tâm lý hoặc những tổn thất khác phát sinh từ vụ việc thì về nguyên tắc bồi thường vẫn có thể được đặt ra theo pháp luật dân sự. Điều này nhắc các bên rằng những hành vi tưởng là đùa nghịch trong trường học vẫn có thể để lại hệ quả pháp lý nếu hậu quả đủ rõ và đủ cụ thể.
Vụ việc này cho thấy điểm yếu khá phổ biến trong nhiều trường học hiện nay. Khi xảy ra một hành vi làm tổn thương học sinh, nhà trường thường xử lý phần ngọn rất nhanh là viết bản tường trình, mời phụ huynh, yêu cầu xin lỗi. Nhưng phần gốc lại hay bị bỏ trống là bảo vệ nạn nhân sau xin lỗi, làm dịu dư chấn tâm lý trong lớp và phục hồi quan hệ học đường một cách bài bản. Trong khi đó, phụ huynh vì xót con nên dễ chuyển từ yêu cầu chính đáng sang yêu cầu nặng cảm xúc, vô tình đẩy xung đột lên cao hơn. Pháp luật đứng giữa hai thái cực ấy để nhắc rằng điều quan trọng nhất vẫn là lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Một tờ giấy nhục mạ học sinh trong lớp học không đáng sợ bằng cách người lớn xử lý nó. Nếu xử lý chỉ để khép hồ sơ, đứa trẻ bị xúc phạm sẽ thấy mình đơn độc. Nếu xử lý để trả đũa thay con, những đứa trẻ khác lại bị đặt vào một vòng tổn thương mới. Cách làm đúng phải là đủ nghiêm để các em biết ranh giới, đủ mềm để các em còn cơ hội sửa mình và đủ chặt để nhà trường thực sự làm tròn bổn phận bảo vệ trẻ em trong không gian mà lẽ ra phải an toàn nhất sau gia đình.
Cuộc thi dịch văn học Việt-Trung, Trung-Việt thuộc khuôn khổ chương trình giao lưu văn chương Việt-Trung, Trung-Việt lần thứ 2 do Tổng lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Công ty CP Văn hóa Chi (Chibooks) phối hợp Trường ĐH Hoa Sen, Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam (ĐH Ngoại ngữ Bắc Kinh), Hội Nhà văn Trung Quốc, Hội Nhà văn TP.HCM, Câu lạc bộ Đọc sách văn học Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức.
Sau mùa 1 thu hút hơn 2.000 thí sinh đến từ Việt Nam và Trung Quốc, ban tổ chức cho biết mùa 2 sẽ chỉ dành cho sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ Việt và Trung ở hai nước. Độ khó của mùa 2 cũng tăng lên, yêu cầu thí sinh phải qua 2 vòng thi dịch thơ, dịch văn xuôi. Thời gian nhận bài, chấm giải bắt đầu từ nay và dự kiến kéo dài đến ngày 30.8.
Ban tổ chức cho biết thêm với hạng mục dịch Việt - Trung, cuộc thi đã lựa chọn những tác phẩm của các nhà thơ như Tương tư (Nguyễn Bính), Con cò (Chế Lan Viên), Tiếng sáo Thiên Thai (Thế Lữ), Mùa xuân chín (Hàn Mạc Tử), Từ ấy (Tố Hữu), Bài thơ tình ở Hàng Châu (Tế Hanh), Vội vàng (Xuân Diệu), Bếp lửa (Bằng Việt)... cho vòng 1. Ở vòng 2, cuộc thi sẽ chọn trích đoạn của các nhà văn Lê Minh Khuê, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Huy Thiệp...
Đây là hạng mục dành cho sinh viên Trung Quốc.
Trong khi đó, với hạng mục dịch Trung - Việt dành cho sinh viên Việt Nam, ban tổ chức sẽ giới thiệu tác phẩm của các nhà thơ Dương Thanh Từ, Điền Tương, Dương Khắc, Khâu Hoa Đông, Jidi Majia... cùng nhà văn Lưu Chấn Vân, Đông Tây, Lý Ước Nhiệt, Phàm Nhất Bình...
Theo ban tổ chức, đội ngũ giám khảo bao gồm tiến sĩ Nguyễn Phước Lộc, Phó trưởng khoa Tiếng Trung ở Trường ĐH Sư phạm TP.HCM; tiến sĩ Hồ Minh Quang, Ủy viên thường vụ Ban chấp hành Hội Hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc ở TP.HCM; tiến sĩ Trần Thị Cẩm Tú, Viện trưởng Viện Đào tạo và hợp tác quốc tế, kiêm Giám đốc chương trình ngôn ngữ Trung Quốc tại Trường ĐH Hoa Sen.
Đồng thời còn có tiến sĩ Phạm Thị Duyên Hồng, Trưởng bộ môn thực hành tiếng Trung ở Trường ĐH Ngoại ngữ-Tin học TP.HCM; thạc sĩ Nguyễn Lệ Chi, Phó chủ tịch Hội đồng văn học dịch (Hội nhà văn TP.HCM), kiêm Giám đốc Chibooks; nhà thơ Tăng Quảng Kiện, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội nhà thơ Hoa văn quốc tế (Hồng Kông).
Tại lễ khởi động cuộc thi sáng nay, tiến sĩ Hồ Minh Quang cũng có bài chia sẻ về tình hình dịch thuật Việt - Trung hiện tại cũng như lưu ý những thách thức sinh viên cần để tâm nhằm có được bản dịch tốt nhất. Theo thầy, dịch thuật không chỉ dừng ở việc chuyển ngữ mà còn phải chuyển tải được cả "thế giới" trong tác phẩm tới độc giả - từ không gian, văn hóa, con người sinh sống trong đó đến cảm xúc mà tác giả gửi gắm.
Đây là đặc điểm khiến trí tuệ nhân tạo (AI) chưa thể thay thế vai trò đặc thù của người biên dịch, tiến sĩ Quang nhấn mạnh.
Cũng theo thầy Quang, việc dịch thuật từ Việt sang Trung đang gặp phải một số thách thức đặc thù, từ thể thơ (lục bát không có trong tiếng Trung), văn hóa (làng quê, phong tục Việt), ngôn ngữ (từ láy như lấp lánh, bâng khuâng và sắc thái biểu cảm) đến giọng văn (rất "Việt", khó chuyển ngữ). Điều này góp phần khiến Việt - Trung tuy gần gũi về mặt địa lý, song những tác phẩm nước ta khi dịch sang tiếng Trung lại chưa tạo được quá nhiều tiếng vang.
Đó cũng là lý do ban tổ chức hy vọng thông qua cuộc thi có thể quảng bá các tác phẩm văn học Việt Nam - Trung Quốc đến đông đảo bạn đọc hai nước đồng thời nuôi dưỡng tình yêu văn chương và góp phần nâng cao kỹ năng biên dịch văn học.
Thống kê của Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM) tính đến hôm nay (8.4), có 118 cơ sở đào tạo ĐH và CĐ trong cả nước đăng ký sử dụng điểm thi đánh giá năng lực để xét tuyển năm nay. Đáng chú ý, trong đó có nhiều trường quân đội.
Trong hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM có 8 trường thành viên gồm: Trường ĐH Bách khoa, Trường ĐH Khoa học tự nhiên, Trường ĐH Kinh tế-Luật, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, Trường ĐH Công nghệ thông tin, Trường ĐH Quốc tế, Trường ĐH An Giang, Trường ĐH Khoa học sức khỏe.
Trong số 99 đơn vị ĐH ngoài hệ thống, có nhiều các ĐH như: ĐH Đà Nẵng, ĐH Huế, ĐH Kinh tế quốc dân, ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Duy Tân…
Nhiều trường quân đội cũng xuất hiện trong danh sách này, như: Học viện Hải quân, Học viện Khoa học quân sự, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Hậu cần, Học viện Phòng không-Không quân, Học viện Quân y, Trường Sĩ quan công binh (Trường ĐH Ngô Quyền), Trường Sĩ quan lục quân 2 (Trường ĐH Nguyễn Huệ), Trường Sĩ quan đặc công, Trường Sĩ quan không quân, Trường Sĩ quan phòng hóa, Trường Sĩ quan thông tin (Trường ĐH Thông tin liên lạc), Trường Sĩ quan kỹ thuật quân sự (Trường ĐH Trần Đại Nghĩa)…
Ngoài ra, 11 trường CĐ cũng sử dụng điểm bài thi đánh giá năng lực ĐH Quốc gia TP.HCM để xét tuyển năm nay.
Danh sách 118 đơn vị ĐH-CĐ xét điểm thi đánh giá năng lực năm 2026 cụ thể như bảng sau:
Trước đó, sáng 5.4, 133.489 thí sinh đã tham dự đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức (đạt tỷ lệ 98,33% so với số thí sinh đăng ký dự thi). Kỳ thi đồng thời diễn ra tại 15 tỉnh, thành phố tính theo đơn vị hành chính sau sáp nhập, gồm: Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau. Không chỉ số thí sinh dự thi tăng cao kỷ lục, năm nay số đơn vị đăng ký sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển cũng tăng (năm 2025 có 111 đơn vị).
Ngày 21/4, chị Hồng Thanh, phụ huynh lớp 5, trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, cho biết phát hiện thư trên cách đây 10 ngày.
Cụ thể, nhóm này cô lập con chị, sau đó chuyền tay nhau nhiều tờ giấy, mỗi em viết một câu với nội dung xúc phạm, thóa mạ. Để không bị phát hiện, mỗi câu kèm một mã số thay cho tên người viết. Từ khi đọc thư, con chị Thanh xấu hổ, sợ bạn bè biết nên muốn nghỉ học, dù được gia đình động viên nhiều lần.
"Đây là bạo lực tinh thần, không thể tin học sinh lớp 5 có thể dùng từ ngữ như vậy", chị Thanh nói.
Người mẹ sau đó đề nghị trường xác minh, có biện pháp kỷ luật phù hợp và chuyển lớp cho con. Đồng thời, chị muốn các em vi phạm xin lỗi con trước mặt ban giám hiệu và những phụ huynh liên quan để răn đe.
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Thanh Lý, Hiệu trưởng trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, xác nhận sự việc diễn ra ở lớp 5/4. Trong 9 học sinh liên quan, 4 em trực tiếp viết thư nói xấu bạn, số khác chép lại hoặc đọc rồi xé.
"Tôi cũng giật mình trước những từ ngữ dung tục, xúc phạm trong thư vì đây là một nhóm từng chơi chung với nhau, đều có học lực tốt", bà Lý nói.
Bà cho hay khi hỏi, các em chia sẻ không hiểu hết ý nghĩa những câu chữ đã viết mà học trên mạng xã hội. Nữ hiệu trưởng nhìn nhận học trò đã vi phạm nội quy khi xúc phạm bạn, chép lại lời nói bậy, nên sẽ bị xếp loại đạo đức không tốt trong tháng 4.
Nhà trường đã yêu cầu các em viết tường trình và xin lỗi bạn trước lớp lẫn gặp riêng. Về đề nghị của chị Thanh, hiệu trưởng cho rằng vượt quá thẩm quyền và quy định về xử lý vi phạm của nhà trường.
"Các phụ huynh khác cũng không đồng ý với yêu cầu của chị Thanh, cho rằng việc xin lỗi nhiều lần đẩy các em vào trạng thái xấu hổ, mặc cảm", bà Lý nói.
Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về khen thưởng và kỷ luật học sinh ở bậc tiểu học quy định những em vi phạm nội quy sẽ bị nhắc nhở hoặc yêu cầu xin lỗi.
