Sáng 23-4 (theo giờ Việt Nam), Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) đăng trên nền tảng X:
“Các lực lượng Mỹ đã ra lệnh cho 29 tàu phải quay đầu hoặc trở lại cảng, là một phần trong cuộc phong tỏa của Mỹ đối với Iran.
Trong 24 giờ qua, truyền thông tường thuật nhiều tàu thương mại đã vượt qua được vòng phong tỏa, trong đó nêu tên các tàu M/V Hero II, M/V Hedy và M/V Dorena làm ví dụ. Tuy nhiên, những báo cáo này là không chính xác.
Là một phần trong đoàn tàu vận chuyển hàng triệu thùng dầu ra thị trường, các tàu Hero II và Hedy không hề vượt qua được vòng phong tỏa. Thực tế, hai tàu chở dầu treo cờ Iran này đang neo đậu tại Chah Bahar, Iran, sau khi bị lực lượng Mỹ chặn lại trong tuần này.
Trong khi đó, tàu khu trục của Hải quân Mỹ đang đi theo tàu Dorena tại Ấn Độ Dương, sau khi tàu này cố vi phạm lệnh phong tỏa.
Quân đội Mỹ có khả năng hoạt động trên toàn cầu. Các lực lượng Mỹ đang hoạt động và thực thi lệnh phong tỏa trên khắp Trung Đông và khu vực bên ngoài”.
Ngày 22-4, cuộc bỏ phiếu lần thứ năm về nghị quyết quyền hạn chiến tranh nhằm chấm dứt chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump tại Iran đã không được thông qua, với 51 phiếu chống và 46 phiếu thuận.
Trước cuộc bỏ phiếu, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Mỹ Chuck Schumer cho rằng “ông Trump đã đưa ra những lời hứa suông về việc chấm dứt cuộc chiến của mình suốt nhiều tuần qua”, và cuộc bỏ phiếu này mang đến cho “những con rối của Đảng Cộng hòa tại Thượng viện cơ hội lần thứ năm để làm điều đó”.
Theo Hãng tin Anadolu, ngày 22-4, Liên hợp quốc đã chỉ trích Israel về một vụ xâm nhập mới vào lãnh thổ Syria, cảnh báo rằng các hành động vi phạm lặp đi lặp lại như vậy đang đe dọa tiến trình chuyển tiếp chính trị “mong manh” của Syria, đồng thời yêu cầu chấm dứt ngay lập tức các hành động khiêu khích.
“Trước hết, tôi xin lưu ý hoạt động quân sự của Israel tại miền nam Syria tiếp tục vi phạm các thỏa thuận hiện có và luật pháp quốc tế” – ông Claudio Cordone, Phó đặc phái viên Liên hợp quốc về Syria, phát biểu tại phiên họp về Syria của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Ông nói rằng các lực lượng Israel đang thực hiện các cuộc xâm nhập gần như hằng ngày, dựng chốt kiểm soát và bắt giữ công dân Syria.
Ông đặc biệt nêu một sự việc xảy ra gần đây, trong đó “hàng chục người Israel đã vượt qua vài trăm mét vào khu vực phân cách gần làng Hadar”. Ông kêu gọi Israel chấm dứt các hành vi vi phạm, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria.
Sáng 23-4, Hãng tin AFP bình luận: Bằng việc gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran vô thời hạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như đang tìm cách thoát ra khỏi cuộc chiến tốn kém này, nhưng Tehran có thể không sẵn sàng trao cho ông chiến thắng.
Ông Trump vẫn kiên quyết duy trì lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran, trong khi Iran yêu cầu Mỹ phải chấm dứt phong tỏa trước khi có thể xem xét bất kỳ thỏa thuận nào nhằm kết thúc cuộc chiến do Israel và Mỹ phát động vào ngày 28-2.
Đối với ông Trump – người thường tự hào về khả năng đạt được các thỏa thuận lớn nhanh chóng, việc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện nay cho thấy sự tương phản hoàn toàn. Bên phía Iran là những nhà ngoại giao kiên trì, sẵn sàng theo đuổi một cuộc đấu tranh dài hạn để đối phó một kẻ thù mà họ coi là không thành thật.
“Ông Trump thực ra có thể leo thang hơn nữa và sa vào những hành động quân sự liều lĩnh hơn. Nhưng cho đến nay, ông ấy đã dừng việc tự đẩy mình vào một cái hố sâu hơn” – ông Alex Vatanka, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận định.
Đối với ông Trump – người từng vận động tranh cử với cam kết tránh can thiệp quân sự, cuộc chiến này đã trở thành một thảm họa chính trị, khi ông vấp phải sự phản đối ngay cả từ một bộ phận cử tri ủng hộ Đảng Cộng hòa.
Đáp lại các cuộc tấn công, Iran đã tăng cường kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, khiến người tiêu dùng Mỹ phải trả giá xăng cao hơn trong nhiều tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ngày 22-4, lực lượng cứu hộ cho biết họ đã tìm thấy thi thể của nhà báo người Lebanon Amal Khalil sau khi bà thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel vào một thị trấn ở miền nam Lebanon.
Văn phòng báo chí của Cơ quan Phòng vệ dân sự cho biết lực lượng cứu hộ đã “tìm thấy thi thể của nhà báo Amal Khalil, người đã thiệt mạng trong cuộc không kích nhắm vào một ngôi nhà ở thị trấn al-Tiri”.
Nơi bà làm việc, báo Al-Akhbar của Lebanon, cũng xác nhận bà đã thiệt mạng. Trong khi đó, Bộ trưởng Thông tin Lebanon Paul Morcos nói rằng “việc nhắm mục tiêu vào các nhà báo là tội ác tàn bạo”.
Tờ South China Morning Post hôm qua (22.4) dẫn nguồn từ quân đội Trung Quốc cho hay tàu đổ bộ tấn công Type 076 đầu tiên của Trung Quốc đang trên đường đến Biển Đông để thực hiện các cuộc thử nghiệm quan trọng trên biển. Đây cũng là tàu sân bay chuyên dụng tác chiến máy bay không người lái (UAV) thế hệ mới của Trung Quốc. Bên cạnh đó, một số thông tin còn cho rằng tàu sân bay Liêu Ninh dường như đang đi đến Biển Đông.
Trước Type 076, Trung Quốc đã biên chế lớp tàu chiến Type 075 chuyên tác chiến đổ bộ tấn công. Nếu như Type 075 có độ choán nước toàn tải 40.000 tấn, Type 076 không chỉ tăng độ choán nước toàn tải lên mức 50.000 tấn mà còn được trang bị bộ phóng điện từ để tăng cường khả năng tác chiến bằng cách phóng UAV nhanh hơn. Theo giới phân tích, Trung Quốc đang hướng đến phát triển Type 076 thành tàu sân bay dành cho UAV. Không chỉ vậy, tàu Type 076 còn được tăng cường khả năng đổ bộ lưỡng cư (trên biển lẫn trên bộ) và cường độ tấn công.
Tất nhiên, Type 076 vẫn tập trung chủ lực vào năng lực đổ bộ tấn công như thế hệ trước. Theo các thông tin được công bố, tàu Type 076 có thể chở theo 1.000 binh sĩ, cùng hàng chục máy bay trực thăng các loại bao gồm cả các loại trực thăng chiến đấu đa nhiệm Z-8 và Z-9. Kết hợp thêm, dòng chiến hạm này còn mang theo 2 tàu đổ bộ đệm khí.
Những năm qua, Trung Quốc không ngừng nâng cấp dòng tàu chiến Type 075 và Type 076 trở thành tàu sân bay cỡ nhỏ. Đây là cách mà Mỹ đã áp dụng với tàu đổ bộ tấn công lớp Wasp và lớp America. Tương tự, Nhật Bản cũng đã nâng cấp tàu khu trục chở trực thăng lớp Izumo có khả năng tác chiến như tàu sân bay. Cả hai nước này đều trang bị chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 phiên bản cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng cho các lớp tàu Wasp, America, Izumo. Trong khi đó, Trung Quốc đang nỗ lực phát triển J-35 với tính năng tương tự được cho là không chỉ để trang bị cho các tàu sân bay, mà còn biên chế cả cho các tàu đổ bộ tấn công Type 075 và Type 076.
Trong chiến lược trỗi dậy sức mạnh hải quân, Biển Đông luôn là nơi mà các tàu đổ bộ tấn công của Trung Quốc xuất hiện ngay từ giai đoạn chạy thử và hoàn thiện. Mới đây, hồi đầu tháng 2, Cổng thông tin của Quân ủy T.Ư Trung Quốc đưa tin hải quân nước này vừa tổ chức cuộc tập trận ở Biển Đông. Trong cuộc tập trận, tàu đổ bộ tấn công Hải Nam thuộc loại Type 075 tiến hành "tập trận cường độ cao và định hướng chiến đấu ở Biển Đông".
Theo Cổng thông tin của Quân ủy T.Ư Trung Quốc, cuộc tập trận tập trung vào các nội dung như phối hợp trên không - biển, phòng thủ tên lửa…, đồng thời thử nghiệm và tăng cường khả năng phối hợp chiến đấu của quân đội ở vùng biển xa.
Việc tăng cường tàu Type 076 - được xem là "tàu sân bay UAV" thế hệ mới - còn cho phép Trung Quốc nâng cao năng lực phối hợp tác chiến bằng phương tiện không người lái. Vào năm 2022, tờ Hoàn Cầu thời báo đưa tin các học viện, cơ sở đào tạo của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) tích hợp một số lượng lớn thiết bị không người lái và thông minh bao gồm các phương tiện không người lái, UAV và robot vào khóa huấn luyện đổ bộ cho học viên sĩ quan. Trong đó, ở nội dung diễn tập đổ bộ, các học viên sĩ quan không chỉ tập luyện tấn công vào bãi biển bằng xe bọc thép lội nước và tàu tấn công, mà còn có các thiết bị không người lái bao gồm UAV, phương tiện trinh sát không người lái, phương tiện chống tăng không người lái, trạm vũ khí tự hành và chó robot.
Trước đó, từ năm 2019, tờ South China Morning Post dẫn thông báo từ Cục Nam Hải thuộc Bộ Tài nguyên Trung Quốc cho biết đã triển khai mạng lưới UAV ở Biển Đông để theo dõi, giám sát những thực thể và vùng biển xa bờ. Mạng lưới giám sát UAV gồm các thiết bị được tích hợp camera độ phân giải cao, có phạm vi quan sát rộng, truyền hình ảnh theo thời gian thực để chuyển về các cơ sở mặt đất và cho chất lượng hình ảnh như thực. Các UAV thu thập hình ảnh hoặc quay phim trực tiếp và truyền về bộ phận thu phát tín hiệu trên mặt đất.
Tất cả nỗ lực trên có thể cho phép Trung Quốc ngày càng hoàn thiện khả năng kết hợp tác chiến toàn diện với UAV.
Bộ Quốc phòng Mỹ hôm nay thông báo lực lượng nước này đã "thực hiện quyền khám xét", chặn và lên tàu M/T Tifani "mà không gặp sự cố".
Lầu Năm Góc cho biết sự việc diễn ra tại khu vực thuộc trách nhiệm của Bộ tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (INDOPACOM), song không nêu cụ thể. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy chiếc Tifani hôm nay chở dầu ở Ấn Độ Dương, tại khu vực nằm giữa Sri Lanka và Indonesia.
Theo Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ, tàu Tifani nằm trong danh sách trừng phạt của nước này vì từng vận chuyển dầu của Iran. Lầu Năm Góc mô tả Tifani là phương tiện "không có quốc tịch", dù hãng thông tấn AP cho biết con tàu mang cờ Botswana.
Video đăng kèm cho thấy lực lượng Mỹ dùng trực thăng để đổ bộ lên phương tiện này.
"Như đã nói rõ, chúng tôi sẽ theo đuổi các nỗ lực thực thi pháp luật hàng hải trên toàn cầu nhằm phá vỡ các mạng lưới bất hợp pháp, cũng như chặn những tàu bị trừng phạt và đang cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, bất kể chúng hoạt động ở đâu. Vùng biển quốc tế không phải nơi trú ẩn của tàu bị trừng phạt", Lầu Năm Góc cho biết.
Đây là động thái mới nhất của Mỹ nhằm chặn tất cả tàu có liên hệ với Iran hoặc bị tình nghi vận chuyển vật tư có thể giúp Tehran, từ vũ khí, dầu mỏ, kim loại cho đến thiết bị điện tử. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine tuần trước cho biết lệnh phong tỏa do Washington áp đặt sẽ được mở rộng ra ngoài vùng biển thuộc Iran và khu vực do Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) phụ trách.
Theo ông, lực lượng Mỹ tại các khu vực khác sẽ "tích cực truy đuổi bất kỳ tàu nào mang cờ Iran hoặc cố gắng cung cấp hỗ trợ vật chất" cho Tehran. Tướng Caine đặc biệt nhắc đến hoạt động ở Thái Bình Dương, đồng thời giải thích rằng Mỹ sẽ nhắm mục tiêu cả những tàu đã rời khỏi khu vực eo biển Hormuz trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Quân đội Mỹ cũng công bố danh sách chi tiết các hàng hóa được coi là hàng lậu, tuyên bố sẽ lên tàu, khám xét và tịch thu chúng "bất kể ở địa điểm nào". Trong thông báo được đưa ra hôm 16/4, lực lượng này cho biết mọi hàng hóa "được vận chuyển cho kẻ thù hoặc có khả năng sử dụng trong xung đột vũ trang" đều có thể bị tịch thu ở "bất kể địa điểm nào nằm ngoài lãnh thổ trung lập".
CENTCOM hôm 19/4 thông báo lực lượng Mỹ đã bắt tàu hàng Touska mang cờ Iran ở vịnh Oman, với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa hàng hải. Iran lên án hành động trên là "bất hợp pháp", "hành vi cướp biển" và chỉ trích Mỹ "vi phạm lệnh ngừng bắn".
Hôm qua (21.4), Reuters đưa tin Nhật Bản cùng ngày công bố cuộc đại tu lớn nhất về các quy định xuất khẩu quốc phòng trong nhiều thập niên, loại bỏ các hạn chế đối với việc bán vũ khí ở nước ngoài và mở đường cho xuất khẩu tàu chiến, tên lửa và các vũ khí khác.
Động thái trên củng cố cơ sở bứt phá của công nghiệp quốc phòng Nhật Bản khi đánh dấu bước chuyển mới khỏi những hạn chế từng nằm trong chính sách an ninh của Tokyo sau Thế chiến 2. Bước chuyển này được tiến hành song song việc Nhật Bản đang tăng cường hợp tác quốc phòng với các bên ở châu Á giữa bối cảnh trỗi dậy của Trung Quốc.
Trả lời Thanh Niên hôm qua, GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) phân tích: "Mặc dù các quy định đã được nới lỏng một cách đáng kể, Nhật Bản vẫn duy trì một số rào cản kiểm soát nhất định. Chẳng hạn, việc xuất khẩu loại máy bay tiêm kích thế hệ mới hiện chỉ giới hạn ở những quốc gia đã ký kết hiệp ước quốc phòng với Nhật Bản và không đang trực tiếp tham gia vào các cuộc xung đột. Tuy nhiên, cuộc cải tổ này đánh dấu sự kết thúc dứt khoát của Tokyo đối với kỷ nguyên chủ nghĩa biệt lập quốc phòng nghiêm ngặt".
Tương tự, cũng trả lời Thanh Niên, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) đánh giá: "Nhật Bản nới lỏng quy định xuất khẩu vũ khí vì các quy định vốn dĩ không thực tế. Điển hình trong thỏa thuận mới đây Nhật Bản xuất khẩu tàu chiến lớp Mogami cho Úc, vì quy định mà hai bên phải áp dụng hình thức "phát triển chung" thay vì xuất khẩu vũ khí. Nhưng về bản chất thì vẫn là xuất khẩu vũ khí".
"Trong khi đó, Nhật Bản cần xuất khẩu vũ khí để hỗ trợ việc tăng cường năng lực quân sự cho các đồng minh và đối tác trước các thách thức mới ở khu vực. Xuất khẩu vũ khí đòi hỏi quá trình đào tạo, bảo trì sửa chữa, cung cấp đạn dược để vận hành nên cần loại bỏ nhiều hạn chế để thực hiện. Ngoài ra, ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu đang tăng trưởng mạnh mẽ. Thị trường nước ngoài có thể đem đến nhiều cơ hội và duy trì dây chuyền sản xuất vũ khí của Tokyo. Thời gian qua, Mỹ thúc đẩy Nhật Bản chia sẻ gánh nặng an ninh trong khu vực này, nên nhu cầu nới lỏng quy định để xuất khẩu vũ khí càng lớn hơn với Tokyo", TS Nagao phân tích thêm.
Những năm qua, Tokyo không ngừng tăng cường xuất khẩu vũ khí song song việc dần loại bỏ các hạn chế trong quy định pháp luật về vấn đề này. Năm 2023, Nhật Bản thông qua kế hoạch cho phép xuất khẩu chiến đấu cơ, tên lửa và một số loại vũ khí sát thương cho 12 quốc gia bao gồm: Úc, Ấn Độ, Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Ý và 5 quốc gia Đông Nam Á. Đến tháng 3.2024, Nhật Bản nới lỏng các quy định nghiêm ngặt về chuyển giao thiết bị quân sự để cho phép xuất khẩu chiến đấu cơ thế hệ tiếp theo đang được nước này phát triển với Anh và Ý. Cùng năm 2024, Nhật Bản thông báo sẽ bán tên lửa Patriot cho Mỹ để Lầu Năm Góc bù vào kho vũ khí đang thiếu hụt vì tài trợ cho Ukraine.
Mới đây, hợp đồng Nhật Bản cung cấp tàu hộ tống lớp Mogami cho Úc được 2 bên ký kết vào ngày 18.4. Theo đó, Nhật cung cấp 11 chiến hạm loại này cho Úc với tổng giá trị đơn hàng lên đến 6,8 tỉ USD. Có độ choán nước toàn tải hơn 5.000 tấn, tàu hộ tống lớp Mogami có khả năng tàng hình, tích hợp nhiều công nghệ hiện đại và vũ khí mạnh mẽ.
Thực tế, Nhật Bản nhiều năm qua phát triển nền công nghiệp quốc phòng hàng đầu thế giới, sản xuất nhiều loại vũ khí hiện đại. Đến nay, Nhật Bản đã tự lắp ráp chiến đấu cơ F-35, đồng thời đang tự phát triển chiến đấu cơ thế hệ 6. Trước đó, nước này tự sản xuất chiến đấu cơ Mitsubishi F-2 từ dòng F-16 của Mỹ, đồng thời phát triển máy bay săn ngầm Mitsubishi P-1 để thay thế P-3 Orion do Mỹ cung cấp.
Tokyo cũng nâng cấp các tàu khu trục chở máy bay trực thăng lớp Izumo để trở thành các tàu sân bay có thể mang theo chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35. Dòng tàu ngầm chạy bằng dầu diesel và điện của nước này cũng được đánh giá tối tân và năng lực tác chiến mạnh mẽ. Tương tự, các lớp tàu khu trục của Nhật Bản cũng sở hữu các hệ thống vũ khí hiện đại, uy lực. Hay xe tăng chiến đấu chủ lực T-10 của nước này luôn đứng cao trong các bảng xếp hạng toàn cầu.
Với nền tảng như thế, khi đẩy mạnh xuất khẩu vũ khí có thể giúp Nhật Bản tăng cường hiệu quả các hoạt động ngoại giao khi nước này không ngừng thúc đẩy hợp tác quân sự với nhiều bên trong khu vực. Qua đó, Tokyo có thể càng khẳng định vai trò quan trọng về an ninh quân sự ở châu Á - Thái Bình Dương.
