Kim sách Khâm ban đồng bài của vua Lê Thánh Tông còn được gọi là Cầu Không từ ký. Hồi tháng 2, sách được công nhận là bảo vật quốc gia đợt mới nhất. Theo tài liệu của Cục Di sản Văn hóa, bảo vật do vua Lê Thánh Tông cho đúc, khắc và hoàn thành vào ngày 6/3, năm thứ ba niên hiệu Hồng Đức (1472). Trải qua 554 năm, kim sách gần như nguyên vẹn. Trên hai lá đồng có bốn lỗ tròn để ghép lại với nhau, song các khuy tròn đã bị mất.
Bảo vật có hai tờ, bốn trang, được đúc bằng chất liệu đồng đỏ, kích thước bằng nhau, dài 45 cm, rộng 18,5 cm, dày 0,5 cm. Trong sách có 528 chữ, gồm 526 chữ Hán, còn lại là chữ Nôm. Hai trang bên trong có 19 dòng, dòng ít nhất gồm một chữ, nhiều là 37 chữ. Qua thời gian, hiện vật đã ngả màu rêu xám, nhưng các dòng chữ Hán trên bốn trang vẫn đẹp, sắc nét.
Ở trang đầu có bốn chữ Hán ”Khâm ban đồng bài” (Sách đồng vua ban). Hai trang tiếp theo là bài chính văn Cầu Không từ ký (bài ký đền Cầu Không). Trang cuối khắc dòng niên đại theo một hàng dọc từ trên xuống: Hồng Đức tam niên, tam nguyệt, sơ lục nhật, dịch nghĩa là ngày mùng 6 tháng 3 năm Hồng Đức thứ ba (1472).
Nội dung sách cho biết vào thế kỷ 15, vua Lê Thánh Tông thân chinh cầm đại quân đi chinh phạt Chiêm Thành. Khi thuyền đến cửa sông Long Xuyên, thuộc huyện Nam Xang (nay là xã Bắc Lý, tỉnh Ninh Bình) thì trời tối nên dừng nghỉ. Đêm đó, vua mơ thấy một vị thần tay cầm cờ vàng, đứng ở hai bên bờ sông xin được theo để hỗ trợ uy vũ cho đến khi sóng yên biển lặng. Tỉnh giấc, vua sai Lại bộ Thượng thư Nguyễn Như Đổ đi xem xét thực hư. Lại bộ Thượng thư tâu rằng qua địa phận Cầu Không thấy có chợ, sông, trên sông có một cây cầu, giữa cầu là đền thiêng treo cờ giấy vàng. Vua trực tiếp đến làm lễ, lấy cờ giấy vàng cắm trên mũi thuyền rồng. Thuyền vượt sông, qua biển như đi vào nơi đất bằng.
Thắng trận trở về, để tạ ơn thần phù hộ đánh giặc, tháng 8 năm Tân Mão 1471, vua chỉ dụ cho lấy gỗ lim ở Hoan Châu đưa về làm cầu, trùng tu lại đền Cầu Không. Hoàng đế cũng cho đúc cuốn sách bằng đồng khắc bài ký để ghi lại chiến tích bình Chiêm, kể sự linh thiêng của đền.
Năm 1952, chiến tranh chống Pháp khốc liệt, đền bị đổ, cùng cuốn sách chìm xuống sông. Một số người dân Cầu Không dành nhiều đêm tìm vớt sách, bảo quản ở nhà. Hiện vật bị lưu lạc trong dân, mãi sau đó mới được đưa về lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Những năm cuối thế kỷ 20, sách đồng được bảo quản tại chùa Văn An.
Hồ sơ của Cục Di sản Văn hóa nhận định bảo vật có nội dung độc đáo, mang giá trị về lịch sử, văn hóa. Đây là cuốn sách đồng cổ có niên đại tuyệt đối sớm trong số những sách đồng được phát hiện trên cả nước. Nội dung bảo vật cho thấy người Việt luôn biết tập trung mọi nguồn lực, sức mạnh của đất nước, kết hợp vương quyền với thần quyền để chiến thắng quân xâm lược.
Sách đồng Khâm ban của vua Lê Thánh Tông chứa đựng nguồn sử liệu quý, không chỉ cho biết quá trình xây dựng, trùng tu Cầu Không mà còn ghi lại chiến tích bình Chiêm của ông cha. Qua đó, người sau có thể tìm hiểu về lịch sử, tôn giáo, tín ngưỡng, địa danh hành chính, điển lệ, nghi thức tế thần, đời sống văn hóa của cư dân thời Lê Sơ thế kỷ 15. Ngoài ra, bảo vật còn là hình mẫu để nghiên cứu, tìm hiểu về chữ viết (Hán, Nôm), nghệ thuật điêu khắc không có niên đại tuyệt đối được tạo tác dưới thời Lê Sơ hiện còn tồn tại ở vùng đất cổ Ninh Bình và trên cả nước.
Theo Sina, ngày 9/4, các video bà Phan Nghinh Tử biểu diễn, giao lưu fan ở Trung Quốc vào danh sách chủ đề được xem và bình luận nhiều nhất mạng xã hội Weibo. Sau 5 năm không đóng phim và hiếm khi dự sự kiện, nghệ sĩ tham gia chương trình nghệ thuật tại tỉnh Tứ Xuyên, bà ca hát, hóa thân Võ Tắc Thiên ở một tiết mục.
Khi Phan Nghinh Tử rời Tứ Xuyên, nhiều fan tới sân bay tiễn bà về Hong Kong. Trước sự nhiệt tình của khán giả, minh tinh hôn gió, nhảy lên chào họ.
Hàng chục nghìn người cho biết ấn tượng bởi sự trẻ trung, hoạt bát của Phan Nghinh Tử. Nghệ sĩ không công khai tuổi, một số nguồn tin cho biết bà năm nay 77 tuổi nhưng các kênh truyền thông khác nói bà 81 tuổi.
Trên Ettoday, diễn viên từng phản hồi về tuổi của mình: "Các con số chỉ là hình thức mà thôi, điều quan trọng nằm ở tâm thái. Mọi thứ xuất phát từ tâm. Nếu trái tim bạn già nua, cho dù chỉ 30 tuổi, bạn cũng như một người già. Hãy giữ cho mình trái tim trẻ trung".
Theo Fifty Plus, nghệ sĩ sống một mình ở Hong Kong sau khi mẹ của bà qua đời năm 2021. Bà đầu tư chứng khoán, cho biết nhờ thói quen tính toán, bà minh mẫn, nhanh nhẹn. Công việc giúp bà không hoảng loạn khi gặp tình huống bất lợi.
Đời thường, diễn viên cùng bạn bè uống trà, đi ăn. Nghệ sĩ có nhiều sở thích như nấu ăn, làm bánh ngọt, tự may quần áo, chụp hình. Phan Nghinh Tử nói: "Niềm vui không từ trên trời rơi xuống, bạn cần tự tạo ra".
Phan Nghinh Tử kiên trì tập gym hơn 20 năm qua, một tuần đến phòng tập 5 buổi. Ngoài ra, bà chạy bộ khoảng một tiếng mỗi ngày. Nghệ sĩ tu tập Phật pháp, thường có những đợt bế quan tu hành. Diễn viên cho rằng quá trình này giúp bà giữ được tâm hồn trong trẻo, nguyên sơ.
Nghệ sĩ nổi bật màn ảnh Hoa ngữ thập niên 1980-1990, gây tiếng vang qua Thần điêu đại hiệp 1984, Võ Tắc Thiên 1985, Thái Bình công chúa, Nhất đại hoàng hậu Đại Ngọc Nhi, Dục hỏa phượng hoàng. Phim gần nhất bà tham gia là Li ca hành (2021), đóng cùng các sao trẻ Lý Nhất Đồng, Hứa Khải.
Êkíp tái hiện bối cảnh làng quê Bắc Bộ với những hình ảnh như mái nhà ba gian hai chái, giàn trầu, cây cau, sân gạch, ao nước. Nhân vật chính là một chàng chuột đang mong ngóng tới ngày rước dâu. Xung quanh chú rể chuột, gia đình, họ hàng chuẩn bị sính lễ. Ở phía nhà cô dâu, cha mẹ cũng tất bật sửa soạn giúp nàng. Các cảnh phim phản ánh phong tục cưới hỏi truyền thống của người Việt. Đạo diễn Xuân Mạnh cho biết trước khi sử dụng AI để hoàn thiện công đoạn cuối, anh phải thao tác nhiều khâu thiết kế để có hình ảnh đẹp.
Đám cưới chuột là một trong những bức tranh Đông Hồ tiêu biểu, có tuổi đời hơn 500 năm. Tác phẩm là tiếng nói châm biếm sâu sắc xã hội phong kiến thông qua hình ảnh chuột dâng lễ vật cho mèo để được yên ổn tổ chức đám cưới. Bức tranh cũng gửi gắm ước vọng hạnh phúc, sự hài hòa giữa tầng lớp thống trị và bị trị thời đó. Trong MV Tính chuyện trăm năm, tác giả kịch bản bỏ chi tiết họ nhà chuột cống nạp cho mèo để phù hợp tinh thần hiện đại.
Theo êkíp, AI hiện là giải pháp hiệu quả để có MV đẹp, chỉn chu với chi phí vừa phải, hợp lý. Họ tốn khoảng vài chục triệu đồng thực hiện sản phẩm, trong khi số tiền phải bỏ ra để có MV ghi hình do người đóng hoặc làm phim hoạt hình truyền thống có thể gấp 10, 20 lần. Trước đó, họ từng có MV Thương câu dân ca với hình thức tương tự.
Ca khúc của Nguyễn Quang Long có âm hưởng dân ca Bắc Bộ, phản ánh khát khao gắn bó của lứa đôi. Nhạc sĩ viết theo cấu trúc đối đáp, gần với lối hát giao duyên. Những câu như "Ngày mai em mơ ước những gì", "Còn anh, anh mơ ước rất nhiều" tạo cảm giác nhân vật đang đối thoại. Trong bài hát, nghệ sĩ chèo Thanh Hoài ngâm một đoạn theo lối lẩy Kiều với nội dung về tình cảm vợ chồng: "Vui thay thấy cảnh sum vầy. Trầu cau đỏ thắm từ nay một nhà. Ở đời nghĩa nặng tình sâu. Bên nhau nương tựa bền lâu chẳng rời".
Tính chuyện trăm năm là ca khúc nằm trong album cùng tên của nhạc sĩ Quang Long, ca sĩ Thanh Cường. Đĩa nhạc lấy cảm hứng từ dân ca quan họ, pha trộn các chất liệu âm nhạc hiện đại. Nghệ sĩ Nguyễn Quang Hưng làm giám đốc âm nhạc. Đồng hành anh là nghệ sĩ Thanh Hoài, Vân Mai (đàn tranh), Hải An (sáo, tiêu), Duy Thông (đàn nhị).
Nhạc sĩ Quang Long 50 tuổi, quê Bắc Ninh, tốt nghiệp Lý luận Âm nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Anh có 30 năm theo đuổi việc nghiên cứu, phục hồi, lưu giữ các dòng nhạc dân gian, nhất là nghệ thuật xẩm. Nhạc sĩ từng cùng nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa thành lập nhóm Xẩm Hà Thành, mong muốn tái hiện nét đẹp của xẩm Hà Nội xưa. Tác giả cũng phát hành album Trách ông nguyệt lão, năm 2019.
Ca sĩ Thanh Cường 34 tuổi, quê Hải Dương, từng theo học chuyên ngành Thanh nhạc tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Anh trưởng thành từ cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2018. Để theo đuổi nghề hát, anh trải qua nhiều khó khăn, làm các công việc lao động chân tay để duy trì đam mê. Ca sĩ cũng từng trải qua biến cố bị tràn khí màng phổi, phải phẫu thuật, mất nhiều thời gian hồi sức. Ở dự án mới Thương câu dân ca, anh đổi nghệ danh thành AnhHI Thanh Cường. Theo anh, đây vừa là cách chơi chữ của từ "anh hai" trong tiếng Việt, vừa mang ý nghĩa "xin chào" (hi) trong tiếng Anh.
Tại hậu trường lễ trao giải Saturn Awards 2026 của Viện Hàn lâm Phim Khoa học Viễn tưởng, Giả tưởng và Kinh dị (Mỹ) đầu tháng 3, đạo diễn James Cameron cho biết êkíp chưa đưa ra phương án về việc ra mắt phần thứ tư và năm.
"Điều đó có khả năng xảy ra nhưng không chắc chắn 100%. Chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm từ ba phần trước", ông nói.
Giới chuyên môn cho rằng kế hoạch phát hành cho các phần tiếp khá mơ hồ. Ban đầu, đội ngũ lên kế hoạch thực hiện năm phim và đã quay một phần của phần bốn, dự kiến phát hành ngày 21/12/2029. Tập cuối Avatar 5 lên lịch vào ngày 19/12/2031. Nhưng theo nguồn tin nội bộ của The Wrap, hãng Disney đang thảo luận về cách làm giảm chi phí và rút ngắn thời lượng các phần tiếp theo nhằm tránh rủi ro tài chính khi sản xuất. Không chỉ ở mảng điện ảnh, kế hoạch mở rộng khu chủ đề Avatar tại một trong những công viên giải trí của họ ở California đang được xem xét lại.
Sự thận trọng của hãng phim đến từ việc Fire and Ash - với ngân sách khoảng 350 triệu USD, thêm 150 triệu USD cho hoạt động quảng bá - bị so sánh với những phần trước. Bộ phim đầu tiên Avatar hiện là tác phẩm ăn khách nhất mọi thời với hơn 2,9 tỷ USD, còn Avatar: The Way of Water đạt khoảng 2,3 tỷ USD và đứng trong nhóm phim ăn khách nhất lịch sử phòng vé.
Khi đặt cạnh những cột mốc này, doanh thu 1,4 tỷ USD của phần ba giảm sút đáng kể, dù thực tế đây vẫn là con số rất cao đối với thị trường điện ảnh toàn cầu. So với các dự án khác của Disney, chẳng hạn Zootopia 2 với hơn 1,8 tỷ USD, Fire and Ash bị nhìn nhận như bước lùi, dù quy mô và tính chất của hai phim khác nhau.
Trên The Wrap, ông Paul Dergarabedian - trưởng bộ phận xu hướng thị trường của công ty phân tích truyền thông Comscore - nhận xét thương hiệu đã thiết lập tiêu chuẩn doanh thu phòng vé, nên việc bị đối chiếu là không thể tránh khỏi. "Ngay khi tác phẩm mở màn ở Bắc Mỹ với 89 triệu USD và gần 1,5 tỷ USD toàn cầu, kết quả này - xét ở mọi góc độ - là con số gây thất vọng. Nhận thức ấy xuất phát từ vị thế của loạt phim này".
Quá trình phát hành Fire and Ash cho thấy một số vấn đề. Chiến dịch quảng bá bị cho là chưa tạo khác biệt, khiến khán giả không cảm nhận rõ tính mới mẻ. Thời lượng gần 200 phút làm người xem mất tập trung, đôi lúc làm nhịp kể chậm lại. Ngoài ra, sự thiếu vắng các sản phẩm ăn theo như đồ chơi, áo thun, poster hoặc đồ lưu niệm - vốn là phần quan trọng trong chiến lược truyền thông của Disney - khiến độ phủ của bộ phim bị hạn chế.
Thách thức lớn khác đến từ chi phí. Avatar nổi tiếng với quy trình thực hiện phức tạp, kết hợp giữa ghi hình chuyển động và xử lý kỹ xảo ở mức cao. Mỗi chi tiết như thiết kế phục trang, tạo hình nhân vật đòi hỏi thời gian và nguồn lực lớn. Việc cắt giảm chi phí mà vẫn duy trì chất lượng là "bài toán" không dễ để đưa ra lời giải. Dù có ý kiến đề xuất áp dụng trí tuệ nhân tạo, Cameron nhiều lần khẳng định ông không sử dụng công nghệ này trong quá trình sản xuất.
Nhà sản xuất được cho là tính đến việc chuyển giao series cho đạo diễn khác. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng dấu ấn cá nhân của Cameron là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc. Việc tách ông khỏi series có thể làm suy giảm chất lượng và sức hấp dẫn của loạt phim.
Nhà sản xuất Jon Landau (1960-2024) từng nhiều lần nhấn mạnh tham vọng của series, gồm mở rộng câu chuyện ra ngoài bối cảnh hành tinh Pandora, đưa các nhân vật trở lại Trái Đất khai thác các xung đột quy mô lớn. Hiện đạo diễn Cameron quay trước một phần nội dung của phần bốn và hoàn thiện kịch bản cho hai tập mới. Đội ngũ sáng tạo gồm các tên tuổi hàng đầu Hollywood như biên kịch Rick Jaffa, Amanda Silver, Josh Friedman và Shane Salerno.
Trong cuộc phỏng vấn với Inverse đầu tháng 4, nhà sản xuất Rae Sanchini nói: "Chúng tôi đang nỗ lực hết sức, từ việc lập ngân sách, lên lịch quay, xây dựng hệ thống sản xuất mới cho các phần tiếp theo".
Dù vậy, quyết định phụ thuộc vào tính toán chiến lược của Disney và hiệu quả tiếp nhận của thị trường. Trong một ngành công nghiệp ngày càng khắt khe về hiệu quả đầu tư, những thương hiệu lớn nhất phải đối mặt những áp lực chưa từng có, nhất là sự phát triển vượt trội của trí tuệ nhân tạo ở lĩnh vực sản xuất phim.
Không chỉ Avatar mà nhiều thương hiệu lớn của Disney đang được rà soát hiệu quả hoạt động. Marvel Studios trải qua giai đoạn khó khăn sau một số dự án phát hành năm ngoái như Captain America: Brave New World, Thunderbolts không đạt kỳ vọng. Lucasfilm đang tìm hướng đi mới cho Star Wars, còn Pixar phụ thuộc các phần phim ăn theo.
Trên The Wrap, một thành viên giấu tên trong êkíp cho biết: "Tôi tin chắc James Cameron sẽ hoàn thành loạt phim năm phần. Đừng bao giờ đánh giá thấp ông ấy".
Ra mắt năm 2009, Avatar vượt Titanic trở thành phim điện ảnh ăn khách nhất mọi thời. Series dẫn dắt khán giả đến thế giới kỳ ảo, mang tính cảnh tỉnh về các vấn đề toàn cầu trong bối cảnh con người đứng trước cuộc cách mạng AI và ô nhiễm môi trường. James Cameron không đạo diễn phim điện ảnh nào ngoài Avatar mà dành nhiều thời gian nghiên cứu công nghệ và chuẩn bị kịch bản cho các phần kế tiếp.
Cát Tiên (theo The Wrap)
