Hãng thông tấn Tasnim hôm nay dẫn lời chuẩn tướng Alireza Elhami, chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp Phòng không Quốc gia Iran, cho biết binh sĩ nước này đang phục kích chiến đấu cơ và máy bay không người lái (UAV) của đối phương bằng “các phương pháp và khí tài nội địa hiện đại”, vốn được thiết kế để săn lùng chiến đấu cơ thế hệ 5 và những hệ thống không người lái tiên tiến.
Tướng Iran khẳng định Tehran bắn hạ được các máy bay hiện đại của Mỹ nhờ triển khai chiến thuật hợp lý, kết hợp với “các thiết bị hiện đại và đổi mới hệ thống phòng thủ”. “Điều này khiến đối phương bối rối và hoang mang”, ông nói nhưng không nêu cụ thể những thay đổi được áp dụng.
Tướng Elhami khẳng định lực lượng Iran đã phá hủy một số tiêm kích hiện đại, hàng chục tên lửa hành trình và hơn 160 UAV, trong đó có dòng Hermes hiện đại nhất của Israel và phi cơ tự sát LUCAS do Mỹ sản xuất.
Truyền thông Mỹ hôm 3/4 dẫn lời các quan chức giấu tên xác nhận một tiêm kích đa năng F-15E của nước này đã bị bắn hạ và rơi xuống Iran. Tổ lái hai người phóng ghế thoát hiểm, trong đó một người đã được giải cứu, chưa rõ tung tích của phi công còn lại. Đây là máy bay có người lái đầu tiên của Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
Iran sau đó bắn rơi một cường kích A-10 Mỹ đang yểm trợ chiến dịch tìm kiếm tổ bay F-15E. Phi công chiếc A-10 đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran trước khi phóng ghế thoát hiểm và được cứu hộ thành công.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đến nay chưa lên tiếng về các sự việc trên.
Quân đội Mỹ dường như đã mất hơn 20 máy bay các loại trong chiến sự, trong đó có máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry và tiêm kích tàng hình F-35A, phần lớn do trúng hỏa lực Iran khi đậu tại sân bay.
Tạp chí Air & Space Forces của Mỹ hôm 22/3 dẫn các nguồn thạo tin cho biết chiếc F-35A đã bị hỏng nặng sau khi trúng tên lửa trên bầu trời Iran và khó lòng trở lại hoạt động trong tương lai gần, phi công cũng bị thương do trúng mảnh văng.
Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, cho rằng năng lực quân sự Iran đã suy yếu sau hơn một tháng bị Mỹ – Israel tập kích liên tục. Mỹ được đánh giá là đang chiếm ưu thế trên không tại Iran, song điều này không đồng nghĩa họ miễn nhiễm với mọi mối đe dọa.
“Hệ thống phòng không bị suy giảm không có nghĩa là đã bị phá hủy hoàn toàn. Chúng ta không nên ngạc nhiên khi họ vẫn tiếp tục chiến đấu”, Taleblu cho hay.
Chuyên gia này cho biết máy bay Mỹ hiện bay thấp hơn bình thường nên dễ bị tổn thương trước tên lửa Iran. Ông cho rằng nhiều khả năng phi cơ F-15E đã bị hạ bởi tên lửa phòng không vác vai, vũ khí có tầm bắn ngắn song rất khó bị phát hiện và đối phó.
"Thứ ba, 20h giờ miền Đông", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social ngày 5/4.
Thời hạn mới đồng nghĩa là Tehran có thêm một ngày so với cảnh báo 48 giờ mà ông Trump đưa ra trước đó. Iran hiện tại đứng trước lựa chọn mở cửa để xoa dịu lãnh đạo Mỹ hoặc đối mặt nguy cơ ông thực hiện lời đe dọa phá hủy các nhà máy điện và cây cầu của quốc gia Trung Đông này.
Ông Trump dường như cũng đã xác nhận tối hậu thư mới trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal ngày 5/4.
"Chúng tôi đang ở vị thế rất mạnh và đất nước đó sẽ mất 20 năm để tái thiết nếu họ còn may mắn là một quốc gia", ông nói. "Nếu họ không làm gì trước tối thứ ba, họ sẽ không còn nhà máy điện hay cây cầu nào".
Iran đã gần như phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành chiến dịch tấn công phối hợp ngày 28/2.
"Họ đang đàm phán lúc này và tôi nghĩ có cơ hội tốt vào ngày mai", ông Trump bày tỏ lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận với Iran trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 5/4. "Nếu họ không đạt thỏa thuận nhanh chóng, tôi đang cân nhắc phá hủy mọi thứ và kiểm soát dầu mỏ ở đó".
Trong cùng cuộc phỏng vấn, ông Trump cho biết Mỹ đảm bảo an toàn cho các nhà đàm phán Iran, nói rằng họ "đã thừa nhận Tehran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân".
"Điều quan trọng nhất là họ sẽ không có vũ khí hạt nhân. Họ thậm chí còn không đàm phán về điểm này vì nó quá dễ dàng. Điều đó đã được chấp nhận rồi. Phần lớn các điểm đã được chấp nhận", ông nói.
Trả lời phỏng vấn với ABC News, Tổng thống Trump nói xung đột nên kết thúc "trong vài ngày, chứ không phải vài tuần". Song ông cũng cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận với Tehran, Mỹ sẽ loại trừ "rất ít" phương án quân sự.
Loạt bài phỏng vấn với các hãng truyền thông của ông Trump được tiến hành sau khi Mỹ tuyên bố giải cứu thành công phi công buồng sau của tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran ngày 3/4. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ".
Tại Iran, cuộc sống thường nhật của người dân bị đảo lộn khi họ vừa phải đối mặt với bom đạn, vừa lo ngại hệ thống hạ tầng thiết yếu có thể sụp đổ bất cứ lúc nào, theo tờ Wall Street Journal ngày 7-4.
Trong nhiều khu dân cư, các gia đình dán kín cửa sổ, tránh ngủ gần kính và tụ lại trong những căn phòng an toàn hơn.
Động thái này nhằm đối phó với các vụ nổ xảy ra gần như mỗi đêm, trong bối cảnh Tehran hứng chịu các đợt oanh kích dữ dội nhất kể từ sau cuộc chiến Iran - Iraq.
Nỗi lo không chỉ dừng lại ở an toàn tính mạng, mà còn lan sang nguy cơ mất điện, nước và các dịch vụ thiết yếu, khiến nhiều người đổ xô mua máy phát điện và tích trữ nhu yếu phẩm.
"Ông Trump từng nói sự giúp đỡ đang đến với người dân Iran, nhưng việc chiến tranh kéo dài và các cơ sở hạ tầng, trường đại học, công ty dược bị phá hủy khiến chúng tôi rất lo lắng", một phụ nữ 43 tuổi đang điều trị ung thư vú tại Tehran chia sẻ. Với bà, nguy cơ gián đoạn điều trị đáng sợ không kém tiếng bom mỗi đêm.
Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với báo Wall Street Journal hôm 5-4, ông Trump cảnh báo Iran có thể mất tới 20 năm để phục hồi sau chiến tranh, đồng thời đe dọa phá hủy toàn bộ nhà máy điện và cầu đường nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Tại cuộc họp báo ngày 6-4 ở Nhà Trắng, ông cũng cho rằng người dân Iran "sẵn sàng chịu đựng để có được tự do".
Tuy nhiên thực tế lại cho thấy tâm lý hoàn toàn khác. "Chúng tôi đã bị trừng phạt quá đủ rồi", nữ bệnh nhân ung thư nói thẳng.
Một người đàn ông 38 tuổi ở Tehran cho biết anh đã chuẩn bị sẵn bộ đồ sinh tồn gồm thực phẩm đóng hộp, nước, pin dự phòng và đèn khẩn cấp.
"Nếu cơ sở hạ tầng bị phá hủy, chúng tôi có thể cầm cự được bao lâu?", anh băn khoăn, đồng thời cho biết đang cân nhắc rời khỏi nơi mình sinh sống.
Chiến sự diễn ra trong bối cảnh Iran vốn đã đối mặt với khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Đồng nội tệ mất giá, lạm phát tăng cao và các lệnh trừng phạt kéo dài đã bào mòn đời sống lẫn tinh thần người dân. Giờ đây, họ lại phải đối mặt với bom đạn và một tương lai mờ mịt khi không biết cuộc chiến sẽ đi về đâu.
Chính quyền Mỹ và Israel vẫn khẳng định các cuộc không kích chủ yếu nhắm vào mục tiêu quân sự và cơ quan nhà nước. Song rủi ro với dân thường vẫn rất lớn, do không ai biết chính xác vị trí các mục tiêu này.
Một phụ nữ sống gần khu phức hợp của lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) kể lại khoảnh khắc bị đánh thức bởi tiếng nổ lúc rạng sáng. Cô cho biết đã tận mắt chứng kiến một tòa nhà dân cư sụp đổ sau không kích.
"Hình ảnh trên Internet không thể truyền tải hết những gì chúng tôi phải chứng kiến. Những người ở bên ngoài không thể hiểu được thực tế chúng tôi đang sống - âm thanh, mùi, không khí, tất cả đều rất khác", cô nói.
Theo báo South China Morning Post, trong cuộc duyệt binh năm ngoái, Trung Quốc đã lần đầu giới thiệu hai mẫu tàu lặn không người lái HSU001 và AJX002 dài gần 20m, thuộc nhóm lớn nhất thế giới hiện nay.
Sau đó truyền thông phương Tây còn hé lộ hình ảnh vệ tinh một biến thể có chiều dài vượt 40m tại một căn cứ hải quân của Trung Quốc, làm dấy lên nhiều lo ngại trong cộng đồng quốc tế, đặc biệt từ phía Mỹ.
Nhiều người cho rằng kích thước này thậm chí tạo ra một cách phân loại mới - phương tiện lặn không người lái "siêu lớn" (XXLUUV), vượt xa mẫu lớn nhất hiện nay của Mỹ là Orca (dài khoảng 15-26m).
Trước những thông tin trên, một số chuyên gia quốc phòng Mỹ cảnh báo các mục tiêu dễ tổn thương ở bờ Tây như Seattle, Oakland, Los Angeles, thậm chí cả kênh đào Panama, có thể nằm trong tầm hoạt động của các hệ thống này.
Tuy nhiên ngày 5-4, các nhà khoa học Trung Quốc khẳng định các thiết bị lặn không người lái siêu lớn (XXLUUV) của nước này sẽ không nhằm mục tiêu tấn công bờ Tây nước Mỹ.
Ông Yan Zheping - chuyên gia hàng đầu về tàu lặn và là giám đốc hệ thống không người lái tại Đại học Kỹ thuật Cáp Nhĩ Tân - đã bác bỏ các lo ngại trong một nghiên cứu công bố gần đây.
Theo ông, các tàu lặn cỡ lớn của Trung Quốc "ưu tiên phục vụ an ninh khu vực, trinh sát phòng thủ gần bờ, đồng thời hỗ trợ nghiên cứu dân sự và giám sát môi trường". Đây cũng là lần đầu tiên mục đích chiến lược của các hệ thống này được công khai.
Do đó các "tàu lặn khổng lồ" nói trên nhiều khả năng được phát triển nhằm đối phó với hoạt động quân sự của Mỹ trong các kịch bản liên quan đến eo biển Đài Loan hoặc Biển Đông, thay vì phục vụ các cuộc tấn công xuyên Thái Bình Dương.
Dù vậy, theo nhận định của SCMP, tốc độ phát triển nhanh của công nghệ tàu không người lái dưới nước vẫn đang trở thành yếu tố làm gia tăng cạnh tranh quân sự giữa các cường quốc.