Theo Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, hơn 600 triệu người tại nước này sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, tăng 141% so với năm trước. Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc, sinh hoạt và kết nối.
Lu Hengzhi, học sinh 11 tuổi tại Thượng Hải, không thích nghe nhạc có sẵn. Cậu dùng AI để tùy chỉnh thể loại, giai điệu và sáng tác bài hát. Lu được mẹ hướng dẫn dùng AI khi chuẩn bị phỏng vấn vào trường quốc tế. Từ đó, nam sinh tự viết truyện, lập trình game và gỡ lỗi các chương trình.
Dù hưởng lợi từ công nghệ, Lu cho biết cậu e ngại việc lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tự đặt câu hỏi và kiểm chứng vấn đề. “AI giỏi đưa ra câu trả lời nhưng không hiểu vì sao cháu cần những đáp án đó. Đôi khi công cụ này đưa ra đáp án sai với văn phong rất tự tin”, cậu nói.
Lu nói nếu AI biến mất, tiến độ học hỏi của cậu sẽ chậm lại. Cậu sẽ gặp khó khăn trong khâu sắp xếp suy nghĩ để bắt đầu dự án mới và phải quay lại với sách vở.
Với những người cao tuổi như bà Tang Rongrong, 79 tuổi, AI giúp giải quyết vấn đề cô đơn. Bà sống xa con, 10 năm qua chỉ đọc báo và nghe sách nói. Mọi tương tác chỉ là một chiều. Hiện tại, bà thuê một robot đồng hành tích hợp AI và có thể trò chuyện bằng tiếng Thượng Hải. Trước khi ra ngoài, bà thường nghe robot nhắc nhở mang theo ô hoặc cẩn thận khi trời mưa. Bà Tang nói những khoảnh khắc nhỏ bé ấy mang lại cảm giác ấm áp và an tâm. Các giao tiếp này là mảnh ghép cần thiết với những người sống một mình.
Công nghệ cũng thay đổi đời sống tình cảm của người trẻ. Tại Giang Tô, sinh viên Zhao Jingmiao, 21 tuổi, tự huấn luyện một bạn trai ảo theo các tiêu chuẩn cá nhân. Cô cho biết nhân vật này có cảm xúc ổn định và luôn sẵn sàng lắng nghe. Nhưng nữ sinh cũng lo lắng khi chính phủ siết chặt các quy định với ứng dụng AI vì sợ phải dừng sử dụng dịch vụ này.
Trong lĩnh vực y tế, bác sĩ Zhang Qiang, 59 tuổi, giám đốc một bệnh viện tại Thượng Hải, dùng AI để phân tích hình ảnh bệnh lý, đánh giá giai đoạn bệnh và diễn giải xét nghiệm. Bác sĩ Zhang nói việc phụ thuộc vào hệ thống là nguy hiểm nếu nền tảng lâm sàng của người khám không vững. Bác sĩ Zhang cho biết hệ thống máy móc xử lý dữ liệu tốt nhưng không có sự phán đoán và các giá trị đạo đức con người.
Ở nông thôn, AI đang bắt đầu đóng vai trò như một kỹ sư nông nghiệp. Tại tỉnh Hà Nam, nông dân Wang Zhipeng, 36 tuổi, dùng điện thoại tải ảnh lên hệ thống AI để nhận diện cỏ dại và tìm liều lượng thuốc diệt cỏ tương ứng trong vài giây. Ứng dụng giúp anh theo dõi vụ mùa và rút ngắn thời gian tính lương cho công nhân từ một ngày xuống 20 phút. Dù vậy, Wang nói các công cụ thông minh có thể làm giảm sự kết nối trực tiếp giữa con người.
Từng kiếm sống bằng nghề viết lách, Wang Boyuan, 39 tuổi ở Thiểm Tây, dùng ChatGPT biến ý tưởng thành phần mềm. Từ người không biết lập trình, Wang viết mã lệnh và xây dựng thành công nhiều ứng dụng. “Nhờ AI, tôi có khả năng làm nhiều việc hơn”, anh nói.
Wang cho biết anh vẫn không thực sự biết lập trình và đang phụ thuộc vào công nghệ. “Nếu trí tuệ nhân tạo biến mất, tôi có thể sẽ phải quay lại làm công việc viết lách toàn thời gian”, anh nói.
Giữa tháng 2, tài khoản TikTok @papafromjapan của một người đàn ông Nhật Bản 74 tuổi thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, giải thích thuật ngữ "madogiwazoku".
Khái niệm này chỉ nhóm nhân viên bị điều chuyển sang các vị trí ít áp lực, bàn làm việc thường đặt gần cửa sổ. Công việc hàng ngày của họ là xử lý giấy tờ đơn giản hoặc trả lời một vài email. Họ bị tách hoàn toàn khỏi các dự án quan trọng nhưng vẫn được nhận mức lương ổn định.
Thay vì sa thải như phương Tây, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản chọn cách giữ lại nhóm lao động không còn bắt kịp công nghệ hay chiến lược mới. Những người này chủ yếu là nam giới ở độ tuổi cuối 50 đến 60, từng được tuyển dụng theo chế độ làm việc trọn đời (shushin koyo) và trả lương theo thâm niên. Doanh nghiệp đánh giá họ là những nhân viên trung thành, ít phàn nàn và không gây xung đột.
Hiện tượng này phản ánh tình trạng già hóa lực lượng lao động tại Nhật Bản. Số liệu năm 2022 cho thấy hơn 25% người từ 65 tuổi trở lên tại nước này vẫn đi làm, cao hơn mức 20% tại Mỹ và 10% tại Anh. Theo khảo sát của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, 80% người lao động muốn tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, trong đó 70% muốn gắn bó với cơ quan cũ.
Chính phủ Nhật Bản cũng thúc đẩy xu hướng này. Các nhà chức trách cung cấp nhiều khoản trợ cấp để khuyến khích doanh nghiệp duy trì việc làm cho nhân sự đến tuổi 70. Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho biết một số công ty đã áp dụng mô hình kéo dài tuổi nghỉ hưu để bảo toàn quyền lợi cho nhân viên.
Dưới góc độ quản trị, việc không sa thải người yếu kém giúp doanh nghiệp ổn định tâm lý nhân viên, tránh tạo ra nỗi sợ mất việc. Các công ty cũng tận dụng kinh nghiệm tích lũy nhiều thập kỷ của nhóm lao động lớn tuổi để hỗ trợ đào tạo nội bộ.
Tuy nhiên, sự tồn tại của nhóm "nhân viên cửa sổ" gây ra những phản ứng trái chiều từ đồng nghiệp trẻ. Khảo sát của công ty tư vấn Shikigaku với những nhân sự từ 20 đến 39 tuổi cho thấy, gần 50% xác nhận công ty họ có "người cao tuổi không làm việc". Công việc chính của nhóm này thường là hút thuốc, ăn vặt, tán gẫu, lướt web hoặc chỉ ngồi nhìn.
90% thanh niên tham gia khảo sát cho biết nhóm "ngồi cạnh cửa sổ" tác động tiêu cực đến môi trường công sở. Họ cho rằng tình trạng này làm giảm tinh thần đồng đội, đẩy áp lực công việc sang người trẻ và gia tăng gánh nặng chi phí cho công ty.
Lưỡi người cảm nhận 5 vị cơ bản: mặn, ngọt, chua, đắng và umami. Khi một món ăn quá mặn hoặc quá chua, thêm một chút đường có thể làm dịu các vị này, giúp tổng thể hài hòa hơn.
Ví dụ, trong các món canh chua Nam Bộ hay nước sốt cà chua, chỉ cần một chút đường nhỏ cũng đủ làm giảm cảm giác gắt, giúp món ăn dễ chịu hơn.
Tăng cảm nhận vị umami
Đường không chỉ tạo vị ngọt mà còn giúp làm nổi bật umami, vị "ngọt thịt" tự nhiên có trong nước dùng, thịt, cá. Khi kết hợp đúng cách, đường khiến món ăn có hậu vị sâu và kéo dài hơn dù không cần thêm nhiều muối hay nước mắm.
Đây là lý do nhiều món kho, rim hoặc nước dùng ngoài hàng thường có cảm giác tròn vị.
Hỗ trợ tạo màu và mùi thơm
Khi đun nóng, đường tham gia vào các phản ứng hóa học như caramel hóa hay phản ứng Maillard để tạo ra màu nâu vàng và mùi thơm đặc trưng như trong món kho, rang, nướng.
Việc dùng một chút đường ướp thịt nướng hay thắng nước màu kho cá sẽ sinh ra lớp màu cánh gián óng ả tự nhiên cùng hương vị hấp dẫn mà không gia vị nào thay thế được.
Dùng đường thế nào cho đúng?
Dù có nhiều lợi ích, đường chỉ nên dùng với lượng rất nhỏ trong món mặn. Với món canh khoảng 1/4 -1/2 thìa cà phê . Với món kho, rim khoảng: 1 - 2 thìa cà phê tùy lượng nguyên liệu. Với nước chấm thêm từng chút để cân bằng vị. Quan trọng nhất là không để vị ngọt lộ rõ, mà chỉ đóng vai trò "nền" giúp các vị khác nổi bật hơn.
Khi nào thì không nên dùng?
Đường rất hiệu quả nhưng không dùng cho mọi món. Với những món cần giữ độ thanh tự nhiên nguyên bản như nước rau luộc, canh bí xanh hay các món hải sản luộc, bạn không nên nêm đường. Việc thêm đường vào lúc này sẽ phá vỡ tính thanh mát tự nhiên và làm nước dùng bị lợ.
Vài tuần trước khi nhậm chức ở Tesla năm 2015, Jon McNeill, cựu Chủ tịch mảng Bán hàng và Dịch vụ toàn cầu đã gọi cho CEO Elon Musk để thú nhận một sai lầm.
Trước đó, tại văn phòng SpaceX, Musk tiết lộ Tesla đang chật vật đạt chỉ tiêu doanh số hàng quý. Tìm hiểu sự việc, McNeill phát hiện hàng nghìn khách hàng đã lái thử xe nhưng đội ngũ bán hàng của Tesla lại không liên hệ lại để hỏi thăm hay chốt sale. Đây là một "điểm nghẽn ngớ ngẩn" vì người lái thử là tệp khách hàng có nhu cầu mua xe cao nhất. Dù chưa có thẩm quyền, Jon McNeill vẫn yêu cầu ngừng các buổi lái thử, dồn nhân viên liên hệ lại với khách. Kết quả, doanh số bán hàng tăng vọt.
"Tôi nợ anh một lời xin lỗi", McNeill nói với Musk qua điện thoại. "Tôi đã can thiệp vào công việc kinh doanh của anh, điều tôi không có quyền làm". Sau một khoảng lặng, vị tỷ phú nói: "Anh sẽ hòa nhập rất tốt ở đây".
Về sau, cựu chủ tịch Tesla nhận ra tình huống này là ví dụ rõ nét nhất cho phong cách làm việc của Elon Musk.
Loại bỏ các bước không cần thiết: Thay vì tốn nguồn lực đi tìm người mới để cho lái thử (một quy trình dài và tốn kém), hãy chốt sale ngay với những người đã lái.
Tốc độ và hiệu quả quan trọng hơn thứ bậc hành chính: Tại đế chế của Musk, "sự quan liêu gần như không tồn tại". Musk đánh giá cao những cá nhân nhìn thấy vấn đề, dám đưa ra quyết định nhanh chóng để mang lại kết quả thực tế, hơn là những người chỉ biết làm đúng quy trình, tuân thủ cấp bậc nhưng để lỡ mất cơ hội vàng. Việc McNeill vượt quyền không phải là cái gai trong mắt Musk, mà chứng tỏ McNeill có tốc độ ra quyết định đúng "chuẩn Tesla".
Elon Musk là người khó đoán và thường xuyên sa thải nhân viên. Các công ty do ông điều hành có tỷ lệ biến động nhân sự cấp cao do áp lực công việc. Tuy nhiên, đổi lại là cơ hội hiện thực hóa những mục tiêu tham vọng và khối tài sản lớn nếu trụ lại đủ lâu.
Để làm việc trong hệ sinh thái này, nhân viên cần hiểu nguyên tắc của người đứng đầu. Trong ba năm làm việc trực tiếp với Elon Musk, McNeill nhận ra động lực cao nhất của sếp mình là giải phóng thời gian cá nhân. "Thành công với Elon là khi ông ấy chỉ cần làm việc một ngày mỗi tuần tại Tesla để có thể quay lại với đam mê lớn nhất là tên lửa", McNeill kể.
Tại Tesla và SpaceX, lối suy nghĩ truyền thống bị coi là rào cản. Elon Musk nói lợi thế cạnh tranh của công ty đến từ việc đưa ra quyết định nhanh hơn những nơi khác.
Trong cuốn sách Thuật toán, McNeill đúc kết triết lý quản trị của sếp cũ dựa trên hai nguyên tắc: đặt câu hỏi cho mọi yêu cầu và loại bỏ các bước không cần thiết trong quy trình.
Dù vậy, sự tự do này đi kèm rủi ro. Musk chấp nhận các rủi ro có thể khắc phục, nhưng nếu sai lầm gây thiệt hại nghiêm trọng, ông sẽ hành động quyết liệt.
Làm việc với Musk cũng yêu cầu sự tách biệt rạch ròi giữa cảm xúc và công việc. McNeill kể ông từng thấy khó chấp nhận khi Tesla khai tử một số dòng xe tâm huyết để dồn lực cho các dự án mới. Tuy nhiên với Musk, hoài niệm không có chỗ trong công việc.
"Ông ấy có góc nhìn rất sắc sảo về việc gạt bỏ quá khứ để hướng tới tương lai", McNeill nói.
