Sáng 9/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Nghị quyết của Quốc hội về thuế bảo vệ môi trường, giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng.
Cùng với đó, xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào. Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng được đề xuất áp dụng mức 0%.
Việc này được Chính phủ đưa ra trong bối cảnh xung đột Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu, trong đó có Việt Nam chịu tác động lớn, giá nhiên liệu tăng vọt.
Theo số liệu của Bộ Công Thương, trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu, thuế VAT chiếm khoảng 7,4% trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu; thuế bảo vệ môi trường 2,7-6%, và tiêu thụ đặc biệt 6,7%. Do đó, việc giảm tất cả các loại thuế này về 0 đến hết tháng 6 là giải pháp để đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm nay, kiểm soát lạm phát.
Hiện thuế bảo vệ môi trường, VAT, tiêu thụ đặc biệt với các loại thuế với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay là 0, theo Quyết định 482 của Thủ tướng áp dụng đến hết 15/4. Quyết định này đưa ra và áp dụng trong trường hợp cấp bách. Trong khi đó, dầu hỏa, mazut vẫn chịu thuế bảo vệ môi trường lần lượt 600 đồng và 1.000 đồng một lít, kg; còn thuế VAT là 10%.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, quyết định về mức thuế bảo vệ môi trường, VAT, tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu và nhiên liệu bay.
Theo bà, việc này nhằm kịp thời bổ sung các giải pháp góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực do khan hiếm nhiên liệu, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì mục tiêu tăng trưởng.
Cơ quan này cũng đề nghị cân nhắc bổ sung quy định trong trường hợp khẩn cấp, giao Chính phủ điều chỉnh mức thuế và báo cáo lại Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Nếu được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ nhất, chính sách này sẽ áp dụng từ ngày 16/4 đến hết 30/6.
Thảo luận tại phiên họp, một số ý kiến đề nghị Chính phủ có các giải pháp tổng thể, đồng bộ từ điều hành giá, minh bạch hóa các thành phần trong cơ cấu giá cơ sở xăng dầu đến bảo đảm chuỗi cung ứng.
Đồng thời, các bộ ngành cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng; kiểm soát hóa đơn điện tử để xác nhận tính thực tế chi phí đầu vào của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, tránh trục lợi chính sách.
Từ cuối tháng 2 đến nay, giá bán lẻ xăng dầu trong nước đã có 14 kỳ điều hành, hiện mỗi lít xăng RON 95-III là 26.530 đồng, dầu diesel 42.840 đồng. Trước đó, có thời điểm giá hai loại nhiên liệu này lên lần lượt gần 34.000 đồng và 45.000 đồng một lít.
Tại họp báo Chính phủ cuối tuần trước, Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết hai nhà máy lọc dầu trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn đảm bảo đủ nguyên liệu để sản xuất đến hết tháng 4. Trong tháng 3, các thương nhân đầu mối cũng nhập khẩu 3,2 triệu m3 xăng dầu. Cùng với hàng tồn kho hiện tại (2,6-2,8 triệu m3), nguồn cung xăng dầu trong nước có thể đảm bảo cho sản xuất và tiêu dùng hết tháng này.
Một số hộ kinh doanh trước đây tự xác định doanh thu và nộp thuế khoán ở mức thấp, sau khi áp dụng hình thức hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền từ ngày 1-1-2026 thì doanh thu phát sinh cao hơn rất nhiều so với thời điểm liền kề trước đó.
Trong tình huống đó nhiều người lo ngại cơ quan thuế sẽ xem xét lại mức thuế khoán của những năm trước và truy thu tiền thuế chênh lệch.
Câu trả lời là tại khoản 5 Điều 17 Nghị định 68 năm 2026 về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Theo đó hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán từ năm 2025 trở về trước và đã được xác định mức thuế khoán khi chuyển sang kê khai thuế từ ngày 1-1-2026, cơ quan thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế các năm trước, không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán.
Quy định này loại trừ trường hợp cơ quan thuế và các cơ quan có thẩm quyền khác phát hiện hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.
Tuy nhiên cần hiểu thế nào cho đúng về việc cơ quan thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế các năm trước, không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán.
Từ ngày 1-1-2026, hộ kinh doanh không còn áp dụng phương pháp thuế khoán theo chủ trương tại Nghị quyết 198 năm 2025 của Quốc hội.
Đây cũng là nền tảng để Nhà nước ban hành Nghị định 68 nhằm thiết kế lại cơ chế quản lý thuế theo hướng hộ kinh doanh vừa có quyền tự xác định doanh thu thực tế nhưng vẫn phải chịu sự giám sát, kê khai và xuất hóa đơn điện tử tùy trường hợp.
Đối với các hộ kinh doanh áp dụng theo hình thức hóa đơn điện tử sẽ có tình huống là số doanh thu hiện tại chênh lệch rất lớn so với doanh thu năm liền kề trước đó đã khai báo. Sự chênh lệch này khiến nhiều người sợ rằng cơ quan thuế sẽ lấy doanh thu năm 2026 làm cơ sở xác định và truy lại nghĩa vụ thuế của các năm trước.
Khoản 5 Điều 17 Nghị định 68 là cơ quan thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế các năm trước, không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán.
Như vậy quy định trên không tư duy theo hướng doanh thu năm 2026 cao thì các năm trước cũng phải tương tự như vậy. Đây là hướng xây dựng pháp luật phù hợp với kinh tế thị trường và mang tính logic cao, vì không có mối quan hệ cho thấy doanh thu hằng năm buộc phải có tính kế thừa.
Trong hoạt động kinh doanh sẽ có những thời điểm thuận lợi và không thuận lợi. Thậm chí, Cục Thuế xây dựng hệ thống quản lý thuế sẽ tự động gợi ý hồ sơ khai trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu quản lý thuế và nhiều nguồn dữ liệu khác mà cơ quan thuế có được. Tức là quản lý ngày càng dựa vào dữ liệu, chứ không chỉ cảm tính.
Tuy nhiên nếu chỉ đọc đến đây mà kết luận các cơ quan chức năng sẽ hoàn toàn không truy thu ngược lại trước năm 2026 thì không chính xác. Vì tiếp đó là quy định loại trừ.
Vậy các hộ kinh doanh cần hiểu thật sát nghĩa của tinh thần của pháp luật trong trường hợp này theo hướng, nếu có chứng cứ độc lập cho thấy trước đây người nộp thuế có hành vi cố tình giấu doanh thu dẫn đến giảm số thuế phải nộp thì việc truy thu vẫn được xác định theo quy định pháp luật.
Ví dụ đối với hộ kinh doanh từng tham gia bán hàng trên các sàn thương mại điện tử thì chủ sở hữu sàn thương mại điện tử đã cung cấp cho cơ quan thuế thông tin của người bán, bao gồm tên, mã số thuế hoặc số định danh, địa chỉ, số điện thoại liên lạc và đặc biệt là doanh thu bán hàng thông qua chức năng đặt hàng trực tuyến của sàn.
Việc cung cấp này được thực hiện định kỳ hằng quý bằng phương thức điện tử qua cổng thông tin của cơ quan thuế.
Các chủ sở hữu sàn thương mại điện tử cũng phải khấu trừ, nộp thay thuế đối với từng giao dịch phát sinh doanh thu theo tỉ lệ trên doanh thu của giao dịch đó. Hộ kinh doanh trên các nền tảng này phải cung cấp đầy đủ thông tin định danh, thông tin bắt buộc của người bán và tài liệu liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế.
Nếu cơ quan thuế xác định hộ kinh doanh A tự khai (để xác định thuế) của năm 2025 chênh lệch lớn so doanh thu do chủ sở hữu sàn thương mại điện tử cung cấp thì sẽ xem xét rà soát và xử lý hành vi che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp.
Sáng 21/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về phát triển kinh tế - xã hội. Lần đầu tiên tân Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đăng đàn giải trình trước Quốc hội, kể từ sau khi ông giữ chức vụ này hôm 8/4.
Theo Bộ trưởng Tài chính, hiện cả nước có khoảng 200.000 ha đất dang dở với tổng vốn "tồn đọng" khoảng 3,3 triệu tỷ đồng. Con số này gấp hơn 3 lần tổng vốn đầu tư công dự kiến giải ngân năm nay (khoảng 1 triệu tỷ đồng).
"Đây là điểm nghẽn, nhưng cũng là nguồn lực, động lực cho tăng trưởng thời gian tới", Bộ trưởng Tuấn nói, bày tỏ mong muốn Quốc hội ủng hộ và giám sát để điểm nghẽn này được tháo gỡ, đưa dòng vốn đang tắc nghẽn vào hỗ trợ sản xuất kinh doanh, tăng trưởng kinh tế.
Ở lần đầu giải trình ở nghị trường, tân Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn gần như không cần nhìn giấy để làm rõ thêm các con số hay vấn đề đại biểu quan tâm. Dù vậy, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng - người điều hành phiên họp - hai lần nhắc tân Bộ trưởng đã "quá thời gian" giải trình và cần tập trung hơn vào vấn đề chính sách tài khóa, giải ngân vốn đầu tư công, thuế...
Năm nay, Việt Nam đặt mục tiêu GDP tăng hai chữ số, tạo đà duy trì tăng trưởng ngưỡng cao những năm tới. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhìn nhận mục tiêu này "rất thách thức, nhưng không còn con đường nào khác" để Việt Nam trở thành nước phát triển, công nghiệp hiện đại vào 2045.
Ông dẫn số liệu của Cục Thống kê, GDP quý I tăng 7,83%. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số năm nay, ông nói GDP của ba quý còn lại phải tăng 10-11%. Nhưng kinh tế Việt Nam cũng đang đứng trước thách thức không nhỏ từ xung đột Trung Đông, bùng phát từ cuối tháng 2.
Theo đánh giá của các chuyên gia, giá dầu thô tăng 10% sẽ làm giảm tăng trưởng khoảng 0,4% và lạm phát tăng 0,5%. Ông Tuấn cho biết theo các báo cáo hiện giá một sợi cáp quang đã tăng gấp 6 lần so với cùng thời điểm năm ngoái.
"Bộ Tài chính sẽ tham mưu Chính phủ các giải pháp, trong đó rà soát, cập nhật lại kịch bản tăng trưởng và giao nhiệm vụ tới từng cơ quan, địa phương, doanh nghiệp", ông nói.
Tại kỳ họp này, Chính phủ sẽ trình Quốc hội tháo gỡ điểm nghẽn tại các luật về thuế, như Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN), giá trị gia tăng (VAT), thu nhập doanh nghiệp và tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh dự kiến sẽ không quy định "cứng" trong luật, và giao Chính phủ quy định phù hợp thực tế.
Nhiều chuyên gia đề nghị nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên 1-2 tỷ đồng, phân loại theo ngành, song có ý kiến cho rằng việc thay đổi chính sách lúc này là quá sớm.
Bộ trưởng Tuấn cho rằng việc sửa đổi một số chính sách thuế nhằm đảm bảo thu "đúng, đủ, kịp thời" và tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp phát triển, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong bối cảnh địa chính trị thế giới bất ổn hiện nay.
Về phát triển thị trường vốn (gồm trái phiếu và cổ phiếu), ông Tuấn thừa nhận nền kinh tế hiện phụ thuộc rất lớn vào thị trường tiền tệ, trong khi đó đây chỉ là kênh dẫn vốn ngắn hạn.
Chứng khoán Việt Nam được FTSE Rusell xác nhận nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, đây là cơ hội thu hút vốn với thị trường cổ phiếu thời gian tới.
Còn thị trường trái phiếu Chính phủ, sau thời gian trầm lắng, đã có dấu hiệu khởi sắc trở lại. Ông Tuấn cho hay năm nay, huy động vốn qua kênh này phấn đấu đạt 900.000 tỷ đồng, tăng 100.000 tỷ so với 2025. "Muốn để thị trường vốn phát triển, chúng ta phải cải cách từ thể chế, hạ tầng đến thành viên thị trường", ông Tuấn nói, đồng thời khẳng định chính sách tài khóa sẽ hợp chặt chẽ với tiền tệ, đảm bảo cung cấp đủ vốn cho nền kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô.
Theo báo Washington Post, một báo cáo của Lầu Năm Góc cho biết có thể mất đến 6 tháng để dọn sạch hoàn toàn thủy lôi do quân đội Iran triển khai tại eo biển Hormuz, và chiến dịch này khó có thể được tiến hành cho đến khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran kết thúc.
Nhận định này đồng nghĩa với việc tác động kinh tế của xung đột có thể kéo dài đến cuối năm nay hoặc thậm chí lâu hơn.
Theo các nguồn tin, Iran có thể đã triển khai từ 20 quả thủy lôi trở lên tại và xung quanh eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu trước khi chiến sự nổ ra.
Đặc biệt, một số thủy lôi được thả từ xa bằng công nghệ GPS, gây khó khăn cho việc phát hiện, còn số khác được đặt bằng tàu nhỏ.
Các thông tin trên được quan chức cấp cao của Bộ Chiến tranh Mỹ đưa ra trong cuộc họp kín với Ủy ban Quân vụ Hạ viện, khiến cả hai Đảng Dân chủ và Cộng hòa đều bày tỏ thất vọng, đồng thời cho thấy giá xăng dầu có thể vẫn ở mức cao ngay cả sau khi đạt được thỏa thuận hòa bình.
Ngoài tác động kinh tế, kịch bản này còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chính trị nội bộ Mỹ, đặc biệt là đối với Đảng Cộng hòa, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần.
Quyết định phát động chiến sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là không được lòng đa số người dân Mỹ theo các cuộc thăm dò gần đây, thậm chí làm chia rẽ chính nhóm cử tri từng hậu thuẫn ông.
Theo Washington Post, giá xăng tại Mỹ đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát, hiện ở mức trung bình 4,02 USD/gallon, so với mức 2,98 USD trước đó.
Trong khi đó, ông Trump đưa ra các nhận định không nhất quán về khả năng hạ nhiệt giá nhiên liệu, còn Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent lại cho rằng phải đến cuối tháng 9 giá xăng mới có thể trở lại mốc 3 USD/gallon.
Kể từ khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz liên tục bị gián đoạn. Gần đây, Iran tuyên bố đóng cửa tuyến đường này và tấn công một số tàu chở dầu nhằm gây sức ép lên kinh tế toàn cầu và chính quyền Mỹ - trong bối cảnh cả Washington lẫn Tehran đều đưa ra yêu sách để chấm dứt xung đột.
Đáp lại, phía Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt chương trình hạt nhân, bàn giao vật liệu hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo sẽ có hành động quân sự nếu Tehran không đáp ứng. Ngược lại, Iran tuyên bố sẽ không tiếp tục đàm phán nếu Mỹ không dỡ bỏ phong tỏa của hải quân Mỹ tại khu vực này.
Các chuyên gia cảnh báo việc tồn tại thủy lôi sẽ khiến các hãng tàu và công ty bảo hiểm dè dặt khi đi qua khu vực, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng. Ngay cả khi không đóng cửa hoàn toàn, việc một phần eo biển không thể sử dụng cũng đủ gây tác động đáng kể tới thị trường dầu khí toàn cầu.
