Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
Tuyển sinh lớp 10 sau sáp nhập: Học sinh Bà Rịa - Vũng Tàu cần tính kỹ nguyện vọng
Chiều nay 5-4, ngày hội Tự tin vào lớp 10 diễn ra tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn ở đường 3 Tháng 2, phường Phước Thắng, TP.HCM (khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Trong khuôn khổ ngày hội, nhiều học sinh, phụ huynh băn khoăn cách đăng ký và sắp xếp nguyện vọng khi phạm vi chọn trường được mở rộng nhưng cũng kéo theo không ít thay đổi.
ThS Nguyễn Võ Đăng Khoa - phó trưởng phòng Quản lý chất lượng giáo dục, Sở GD-ĐT TP.HCM - nhấn mạnh trong bối cảnh TP.HCM vừa sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, một trong những điểm học sinh và phụ huynh cần quan tâm hàng đầu là việc đăng ký và sắp xếp nguyện vọng.
Với học sinh đến từ khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), việc sáp nhập đồng nghĩa với việc mở rộng phạm vi lựa chọn trường, nhưng cũng kéo theo những thay đổi trong cách đăng ký. Vì vậy, học sinh cần đặc biệt cân nhắc yếu tố khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại và môi trường học tập khi đặt nguyện vọng, tránh tình trạng chọn trường quá xa hoặc không phù hợp với năng lực.
Thí sinh được đăng ký 3 nguyện vọng vào các trường THPT thường và phải sắp xếp theo thứ tự ưu tiên rõ ràng. Hệ thống sẽ xét tuyển theo thứ tự này và học sinh bắt buộc phải học theo nguyện vọng trúng tuyển cao nhất, không được quyền lựa chọn lại dù đủ điểm vào nhiều trường. Đây là nguyên tắc quan trọng mà nhiều học sinh thường chủ quan.
Về quy trình, học sinh sẽ đăng ký trực tuyến qua hệ thống của Sở GD-ĐT TP.HCM theo hai giai đoạn. Giai đoạn 1, học sinh đăng ký và hệ thống tổng hợp dữ liệu, Sở GD-ĐT công bố số lượng nguyện vọng 1 vào từng trường; sau đó học sinh có khoảng 5-7 ngày để điều chỉnh nguyện vọng trước khi hệ thống đóng lại hoàn toàn ở giai đoạn 2. Khi kết thúc, nhà trường sẽ in phiếu đăng ký để học sinh và phụ huynh rà soát, ký xác nhận.
Sau khi hoàn tất đăng ký và ký xác nhận, thí sinh sẽ không được điều chỉnh nguyện vọng vì bất kỳ lý do nào. Theo ông Khoa, thực tế mỗi năm đều có trường hợp học sinh muốn thay đổi do chọn sai hoặc chưa phù hợp, nhưng đều không được giải quyết. Do đó, việc tính toán kỹ lưỡng ngay từ đầu là yếu tố then chốt.
Ngoài ra học sinh cần sớm xây dựng kế hoạch ôn tập khi kỳ thi năm nay diễn ra sớm hơn khoảng một tuần, vào ngày 1 và 2-6. Với những thí sinh đăng ký thi vào lớp chuyên, cần chuẩn bị thêm cho môn chuyên tương ứng, đồng thời nắm rõ quy định.
Nếu không trúng tuyển chuyên vẫn được xét vào các nguyện vọng THPT thường, nhưng nếu đã xác nhận nhập học trường chuyên thì các nguyện vọng thường sẽ không còn hiệu lực.
"Vì vậy các bạn học sinh cần chủ động tìm hiểu thông tin, tham khảo ý kiến phụ huynh và thầy cô để đặt nguyện vọng hợp lý, phù hợp năng lực và điều kiện thực tế, tránh những sai sót đáng tiếc trong kỳ tuyển sinh quan trọng này", ông Khoa lưu ý.
Trước băn khoăn của học sinh về áp lực kỳ thi và đề thi có khó hay không sau sáp nhập, ThS Nguyễn Võ Đăng Khoa nhấn mạnh đề thi tuyển sinh lớp 10 năm nay được xây dựng trên cơ sở ma trận đề thi rõ ràng, đồng thời bao hàm công tác chuyên môn của cả ba khu vực sau sáp nhập.
Ông Khoa khẳng định, trong công tác xây dựng đề thi, Sở GD-ĐT TP.HCM luôn tuân thủ nguyên tắc đề thi nằm trong phạm vi kiến thức học sinh đã được học, bám sát chương trình giáo dục và đảm bảo đánh giá đúng năng lực.
Việc ra đề không nhằm mục tiêu "làm khó" hay "làm dễ" mà hướng đến sự phù hợp, khách quan và công bằng. Đề thi được xây dựng trên cơ sở phân tích kết quả học tập thực tế của học sinh, đồng thời có sự tham vấn ý kiến chuyên môn từ đội ngũ giáo viên ở cả ba khu vực sau sáp nhập, nhằm đảm bảo tính cân bằng, không nghiêng về bất kỳ địa bàn nào.
Đề thi luôn đảm bảo tính phân hóa, tức là vừa đáp ứng yêu cầu xét tốt nghiệp, vừa phục vụ công tác tuyển sinh, từ đó giúp phân loại thí sinh theo năng lực. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với một kỳ thi tuyển sinh quy mô lớn như tuyển sinh lớp 10 tại TP.HCM.
"Học sinh hoàn toàn có thể yên tâm về chất lượng, độ phù hợp cũng như tính công bằng của đề thi. Thay vì lo lắng về mức độ khó - dễ, các em nên tập trung ôn tập những kiến thức đã học, rà soát lại các phần còn chưa nắm vững để củng cố kịp thời.
Việc giữ tâm lý ổn định là yếu tố rất quan trọng trong giai đoạn này. Nếu quá lo lắng về những điều chưa xảy ra, học sinh có thể bị ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu quả học tập", ông Khoa nhấn mạnh.
Ngoài ra trả lời băn khoăn của học sinh về việc đăng ký nguyện vọng vào các trường ở khoảng cách xa nơi cư trú, ông Khoa cho biết sau khi hoàn tất đăng ký, hệ thống tuyển sinh sẽ tự động tính toán và hiển thị khoảng cách từ địa chỉ nhà của học sinh đến từng trường THPT đã chọn.
Theo đó, nếu nguyện vọng đăng ký vượt quá khoảng cách khuyến nghị (khoảng 10-13km tùy khu vực sau sáp nhập), học sinh vẫn được quyền đăng ký bình thường. Tuy nhiên, hệ thống sẽ đưa ra cảnh báo để nhà trường và phụ huynh lưu ý.
Trong trường hợp này, các trường THCS sẽ phối hợp với phụ huynh và học sinh để rà soát lại nguyện vọng, nhằm đảm bảo việc đăng ký không bị nhầm lẫn và thực sự phù hợp với điều kiện đi lại cũng như năng lực học tập của học sinh. Nếu phát hiện có sai sót hoặc lựa chọn chưa hợp lý, học sinh hoàn toàn có thể điều chỉnh lại nguyện vọng.
"Vệc chọn trường quá xa có thể gây nhiều khó khăn trong quá trình học tập, đặc biệt về thời gian di chuyển và tính kỷ luật ở bậc THPT, nơi yêu cầu học sinh phải có mặt đúng giờ, nếu đi trễ nhiều lần sẽ ảnh hưởng đến kết quả rèn luyện và học tập.
Vì vậy các em nên cân nhắc kỹ lưỡng, ưu tiên lựa chọn những trường phù hợp với năng lực và có khoảng cách hợp lý để đảm bảo việc học tập lâu dài. Trong mọi trường hợp, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về học sinh và phụ huynh sau khi đã được tư vấn đầy đủ", ông Khoa nhấn mạnh.
Trả lời câu hỏi của học sinh về việc lựa chọn tổ hợp môn và ảnh hưởng đến xét tuyển đại học, ThS Lữ Thị Trà Giang - Hiệu trưởng trường THPT chuyên Lê Quý Đôn - cho biết việc xây dựng các tổ hợp môn tại trường THPT được thực hiện trên cơ sở năng lực đội ngũ giáo viên, điều kiện tổ chức dạy học và định hướng chung của chương trình, nhằm đảm bảo phù hợp với học sinh.
Vì vậy học sinh không nên lo lắng việc bị đóng khung trong một tổ hợp cố định. Thực tế tại các trường, đặc biệt là trường chuyên, ngoài các môn học chung bắt buộc, nhà trường có thể linh hoạt tổ chức dạy học, kể cả việc bố trí các lớp học bổ trợ hoặc tăng cường vào các buổi khác nhau để đáp ứng nhu cầu của học sinh, giúp các em vẫn có cơ hội tiếp cận thêm những môn học cần thiết cho định hướng của mình.
Theo bà Giang, dù việc lựa chọn tổ hợp môn từ lớp 10 không chỉ phục vụ quá trình học tập trước mắt mà còn là bước mở đầu định hướng cho tương lai. Tuy nhiên, học sinh ở giai đoạn này chưa cần xác định ngay một ngành nghề cụ thể, mà điều quan trọng là lựa chọn tổ hợp thể hiện đúng thế mạnh và sự yêu thích của bản thân.
Theo xu hướng tuyển sinh hiện nay, nhiều tổ hợp xét tuyển vẫn bao gồm các môn cốt lõi như toán, ngữ văn kết hợp với các môn tự chọn. Do đó, học sinh nên cân nhắc lựa chọn theo hướng linh hoạt, có thể kết hợp giữa các nhóm môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội để mở rộng cơ hội xét tuyển trong tương lai, tránh tự thu hẹp lựa chọn của mình.
"Các em hãy hiểu rõ năng lực và sở thích của mình, không nên lựa chọn theo bạn bè hay áp lực từ gia đình, mà cần chủ động bảo vệ định hướng cá nhân. Ngoiaf ra, các em nên tích cực tham gia các hoạt động tư vấn, trao đổi với thầy cô để được hỗ trợ, từ đó đưa ra lựa chọn tổ hợp môn phù hợp, tạo nền tảng tốt cho chặng đường học tập và nghề nghiệp sau này", bà Giang nhấn mạnh.
