Năm 2024, Sarah Dallas tốt nghiệp tiến sĩ ngành Kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh, Scotland. Thời điểm đó, khoản nợ sinh viên của cô lên tới 76.000 bảng, bao gồm khoản vay ban đầu và lãi.
Sarah nộp hơn 200 đơn ứng tuyển cho nhiều vị trí trong suốt 16 tháng, từ nhân viên mới đến chuyên gia cao cấp, thậm chí cả thực tập không lương. Khoảng 90% nhà tuyển dụng không phản hồi. Với 10% còn lại, cô được phỏng vấn ba lần và đều bị từ chối do “quá đủ tiêu chuẩn” cho vị trí thấp, nhưng “thiếu kinh nghiệm” cho vai trò cao hơn. “Việc bị từ chối liên tục khiến tôi có cảm giác như mắc kẹt trong một hố đen”, Sarah Dallas nói.
Để duy trì cuộc sống, cô làm biên tập viên tự do cho một tạp chí khoa học với thu nhập 600 bảng mỗi tháng, đồng thời vay thấu chi 8.000 bảng. Đến cuối năm 2025, cô mới nhận công việc đầu tiên là kỹ thuật viên phòng thí nghiệm với mức lương 28.500 bảng mỗi năm.
Hiện tại, thu nhập chính của cô khoảng 1.800 bảng mỗi tháng. Tuy nhiên, chỉ riêng tiền thuê nhà (1.025 bảng), hóa đơn (500 bảng) và trả nợ thấu chi (300 bảng) đã lên tới 1.825 bảng.
Sarah phải tiếp tục làm thêm tự do khoảng 40 giờ mỗi tháng. Khoản thu nhập phụ 600 bảng giúp cô chi trả tiền ăn uống, đi lại và tiết kiệm được 50 bảng. Cô cho biết mỗi tháng đóng 37 bảng cho khoản nợ học phí và đến nay mới trả được 95 bảng.
“Tôi không nghĩ cuộc sống ở tuổi 32 lại như vậy. Thu nhập chính dành hết cho các hóa đơn, còn công việc làm thêm mới giúp tôi tồn tại”, cô cho biết.
Tình trạng “thừa tiêu chuẩn nhưng thiếu kinh nghiệm” đang là nghịch lý với nhiều người có bằng tiến sĩ tại Anh. Theo khảo sát do Times Higher Education trích dẫn, 42% tiến sĩ tại nước này tiếp tục làm việc trong môi trường học thuật sau một năm tốt nghiệp. Số còn lại chuyển sang khối doanh nghiệp nhưng gặp rào cản vì chưa từng đi làm.
Báo cáo “Kỹ năng người trưởng thành” của OECD năm 2025 cũng chỉ ra Anh nằm trong nhóm có tỷ lệ lao động làm việc không phù hợp trình độ cao nhất khối, khoảng 37%. Điều này khiến thu nhập trung bình của họ giảm 18% so với người làm đúng chuyên môn.
Tiến sĩ Isaiah Hankel, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp, tác giả cuốn The Power of a PhD, nhận định rào cản không nằm ở tấm bằng, mà ở cách ứng viên định vị bản thân. Ông cho biết nhiều tiến sĩ viết hồ sơ theo hướng nghiên cứu, trong khi doanh nghiệp cần bản tóm tắt ngắn gọn, tập trung vào kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, phân tích dữ liệu và quản lý dự án.
Ông khuyên người tìm việc cần nhanh chóng bù đắp kinh nghiệm thực tế qua các dự án ngắn hạn, thực tập, công việc tự do hoặc hoạt động tình nguyện. Việc có thêm trải nghiệm thực tế trong vài tháng sẽ giúp lấp đầy khoảng trống kinh nghiệm mà các nhà tuyển dụng lo ngại.
Ngọc Ngân (Theo Mirror)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/bi-kich-no-nan-cua-tien-si-200-lan-xin-viec-that-bai-5061110.html
Lớp học 'nhập gia tùy tục' cho người nước ngoài ở Hà Nội
17h30 ngày 2/4, Emma kết thúc giờ làm việc, vội chạy xe từ phường Tây Hồ sang lớp học giao tiếp tiếng Việt trên đường Hoàng Quốc Việt, phường Cầu Giấy.
Đây là buổi học đầu tiên của cô giáo viên mầm non 25 tuổi sau ba tháng sống tại Hà Nội. Trong căn phòng nhỏ mượn tạm của một quán cà phê quen, Emma cùng năm học viên khác đến từ Nga, Đức, Anh bắt đầu bài học về cách chào hỏi, giới thiệu bản thân và kỹ năng mặc cả khi đi chợ.
Đến Việt Nam với vốn tiếng Việt bằng không, Emma từng hoang mang khi không biết cách sang đường giữa dòng xe cộ, hay ngạc nhiên trước cảnh đồng nghiệp ngủ trưa ngay tại văn phòng.
"Ở lớp, tôi được giải thích người Việt ngủ trưa để tái tạo năng lượng. Tôi cũng được hướng dẫn cách giơ tay xin đường để xe máy chủ động nhường lối", cô kể. Cuối buổi, Emma lẩm nhẩm câu: "Món này đắt quá, bớt chút đi", ghi cẩn thận vào sổ tay chuẩn bị cho buổi đi chợ sáng mai.
Lukas, 27 tuổi, người Đức, thừa nhận dù sống ở Hà Nội gần ba năm vẫn chưa rành quy tắc ứng xử. Anh lấy ví dụ ở Đức, hỏi về hôn nhân hay lương thưởng bị coi là thiếu tế nhị, nhưng ở Việt Nam lại là cách bắt đầu câu chuyện.
"Tôi từng sốc khi hàng xóm mới gặp đã hỏi chuyện vợ con, đồng nghiệp thì đòi mai mối. Học ở lớp này tôi mới hiểu đó là sự quan tâm, kết nối chứ không phải soi mói", Lukas nói.
Với chàng trai người Đức, khó khăn lớn nhất là sáu thanh điệu của tiếng Việt. Để không biến "bún chả" thành "bùn chà", anh mua trọn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 để tự rèn luyện ở nhà.
Lớp học của Emma và Lukas thuộc dự án Hanoi Exploring, do Lê Huy Khánh, sinh viên năm cuối Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, sáng lập đầu năm 2024. Rời Kon Tum ra thủ đô trọ học, Khánh thấu hiểu cảm giác lạc lõng. Thấy nhiều người nước ngoài tự "cô lập" vì rào cản ngôn ngữ, nam sinh nảy ý tưởng tạo không gian giao lưu văn hóa miễn phí.
Theo Khánh, thách thức lớn nhất là duy trì động lực cho nhân sự vì khối lượng công việc nhiều nhưng không có thù lao. Ban đầu, dự án có 6 thành viên, không có địa điểm cố định, thường thuê, mượn địa điểm. Số học viên nước ngoài cũng chỉ lác đác vài người. "Nhưng nhìn các học viên hứng thú mỗi khi tới lớp, say mê tìm hiểu văn hóa Việt, chúng tôi lại dặn lòng cố duy trì hoạt động", anh nói.
Những ngày đầu, nhóm đối mặt với bài toán giáo trình. Anh Trần Thế Thành, 25 tuổi, cựu sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhóm mất nhiều tháng để thay đổi phương pháp. Thay vì dạy đánh vần hay ngữ pháp hàn lâm khiến học viên dễ nản, nhóm chuyển sang tiêu chí: Đơn giản và ứng dụng cao.
Mỗi khóa học gồm 6 buổi, dạy trực tiếp những câu giao tiếp ngắn theo chủ đề thực tế: đi chợ, mặc cả, chỉ đường, gọi món ăn. "Mục tiêu là bước ra khỏi cửa lớp, họ phải tự gọi được một cốc cà phê sữa đá. Có như vậy học viên mới có động lực đi đường dài", Thành chia sẻ.
Việc dạy ngôn ngữ có thanh điệu luôn là thử thách. Nguyễn Minh Hằng, tình nguyện viên 21 tuổi, tiết lộ nhiều học viên tỏ ra chật vật trước các cặp nguyên âm "ô-ơ", "u-ư", hay phải mất hàng tuần mới phân biệt được dấu hỏi và dấu ngã. Để khắc phục, Hằng xây dựng các tình huống thực tế và lồng ghép giải thích "cú sốc văn hóa" ngay trong bài giảng.
Để duy trì hoạt động, nhóm của Khánh được một chủ quán cà phê ở quận Cầu Giấy hỗ trợ không gian vào các tối cuối tuần. Từ sáu thành viên ban đầu, đến nay dự án có 20 tình nguyện viên là những sinh viên sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ cao. Dự án đã hỗ trợ hơn 200 người nước ngoài hòa nhập cộng đồng.
Aleksandra, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, đã gắn bó với lớp từ tháng 10 năm ngoái. Tốt nghiệp khóa học, tuần nào cô cũng nán lại để giao lưu. "Tết Nguyên đán vừa rồi, tôi được cùng mọi người gói bánh chưng, học ý nghĩa mâm ngũ quả và tục xông đất. Tình cảm của mọi người giúp tôi vơi đi nỗi nhớ nhà khi ăn Tết xa quê", cô chia sẻ.
Nga Thanh
Tin Gốc: https://vnexpress.net/lop-hoc-nhap-gia-tuy-tuc-cho-nguoi-nuoc-ngoai-o-ha-noi-5058607.html
Áp lực kép của lao động Trung Quốc thời AI
Ngày 10/4, Helen, 37 tuổi, hoàn tất thủ tục nghỉ việc tại một tập đoàn đa quốc gia ở Khu phần mềm Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Cô gia nhập công ty 8 năm trước với vị trí lập trình viên. Khi đó, "tập đoàn quốc tế" và "lập trình viên" là những cụm từ chỉ một công việc mơ ước.
Từ năm ngoái, khi công ty đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các dự án, đội ngũ nhân sự bị thu hẹp. "Hiệu suất viết code (mã) của AI tăng vọt, các kịch bản kiểm thử cũng toàn diện hơn con người. Sự tồn tại của lập trình viên ngày càng thấp", cô nói.
Cách đây vài ngày, Helen nhận được tin nhắn từ bộ phận nhân sự và linh cảm "ngày này rồi cũng đến". "Mất việc không phải tận thế nhưng cuộc sống đột ngột bị đình trệ, như thể mọi thứ xung quanh đã bị tạm dừng", cô nói.
Helen kể đêm đầu tiên sau khi nghỉ việc cô trằn trọc không ngủ được. Cô bắt đầu lo lắng về khoản vay mua nhà, cách giải thích với gia đình và định hướng công việc tiếp theo.
Tại Thượng Hải, Lu Na, một biên dịch viên tiếng Anh có hơn 10 năm kinh nghiệm, cũng không được công ty gia hạn hợp đồng.
Sự dịch chuyển này phần lớn xuất phát từ bài toán chi phí. Dữ liệu từ Microsoft chỉ ra AI hiện có thể đảm nhận 98% nhiệm vụ cốt lõi của nghề dịch thuật. Chi phí sử dụng AI tốn khoảng 0,01 USD cho mỗi 1.000 chữ, trong khi thuê nhân công tốn 21 USD. Mức chênh lệch hơn 2.000 lần khiến nhiều doanh nghiệp chuyển sang dùng máy.
Những lao động như Helen, Luna đang chịu áp lực kép. Thị trường việc làm vốn đã cạnh tranh, nay càng trầm trọng hơn bởi "bị AI cướp việc". Theo số liệu từ Cục Thống kê nước này, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên 16-24 tuổi (không tính sinh viên) có lúc chạm mốc kỷ lục 18,9% vào tháng 8/2025 và duy trì quanh mức 17% trong những tháng cuối năm. Áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng khi dự kiến có khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp bước vào thị trường tìm việc trong mùa hè năm 2026.
Làn sóng thay thế nhân sự đang lan rộng đến các cơ sở giáo dục. Đại học Truyền thông Trung Quốc thông báo sẽ đóng cửa 16 chuyên ngành như Dịch thuật, Nhiếp ảnh và Truyện tranh vào năm 2025. Các trường như Đại học Sư phạm Hoa Đông hay Đại học Nam Xương cũng dừng đào tạo hàng chục ngành học thuộc lĩnh vực nghệ thuật, đồ họa và thiết kế.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, năm 2024 có đợt điều chỉnh ngành học lớn với hơn 1.400 điểm đào tạo bị hủy bỏ, chủ yếu là các ngành AI có thể đảm nhận. Đồng thời, hơn 400 điểm đào tạo mới về AI được mở ra trong giai đoạn 2020-2024.
Thị trường tuyển dụng cũng thay đổi tiêu chí. Xiao Luo, sinh viên năm cuối ngành Thiết kế hoạt hình tại Thẩm Dương, cho biết các công ty hiện không còn ưu tiên kỹ năng vẽ tay, thay vào đó yêu cầu ứng viên sử dụng thành thạo công cụ AI như Midjourney hay Stable Diffusion. "Nhiều năm luyện vẽ tay không bằng một người biết viết câu lệnh tốt", Luo nói.
Theo Viện nghiên cứu MyCOS, khoảng 18% sinh viên tốt nghiệp ngành đồ họa năm 2023 phải làm trái chuyên môn do không đáp ứng được yêu cầu công nghệ của doanh nghiệp.
Tình trạng tương tự diễn ra với các du học sinh nghệ thuật tại châu Âu khi thị trường vẽ minh họa và thiết kế thương mại thu hẹp, Judy, nghiên cứu sinh tại Học viện Mỹ thuật Florence (Italy), cho biết.
Để thích nghi, nhiều lao động đang tự cập nhật kiến thức. Helen hiện học cách sử dụng các công cụ AI hỗ trợ lập trình để tìm cơ hội mới. "Cách tốt nhất không phải là coi AI như kẻ thù, mà là tập trung vào những việc nó không thể làm", cô nói.
Bảo Nhiên (Theo Huxin)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/ap-luc-kep-cua-lao-dong-trung-quoc-thoi-ai-5061089.html
