“Ngay cả khi được trao quyền rộng, thành phố vẫn khó tạo bứt phá nếu không khơi lại tinh thần dám nghĩ, dám làm”, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nói tại hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM do UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 4/4.
Theo ông Du, khoảng một thập niên qua TP HCM không thiếu cơ chế đặc thù, song các chính sách chưa tạo động lực tăng trưởng rõ rệt, thậm chí vai trò, đóng góp của thành phố có xu hướng giảm.
Dẫn số liệu, ông cho biết năm 2001, vùng Đông Nam Bộ chiếm 37,6% GDP cả nước, hiện còn 31,1%; trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ khoảng 25% đã vươn lên dẫn đầu. Cách đây 20-25 năm, khu vực TP HCM (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương cũ) đóng góp khoảng 50% thu ngân sách, nay còn khoảng một phần ba.
Diễn biến này cũng thể hiện qua các giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù. Khi ban hành Nghị quyết 54 năm 2017, vùng TP HCM chiếm khoảng 27% GDP cả nước; sau 5-6 năm triển khai, tỷ trọng giảm còn 24,5% và đến năm 2020 còn 23,1%.
Liên hệ giai đoạn đầu Đổi mới, TS Huỳnh Thế Du cho rằng TP HCM từng tăng trưởng mạnh nhờ cách làm linh hoạt, “phá rào” trước những ràng buộc chưa phù hợp. “Luật Đô thị đặc biệt hay việc nới khung thể chế chỉ là điều kiện cần, vấn đề là cách làm và vận hành thực tế của bộ máy”, ông nói.
Theo chuyên gia này, điểm mấu chốt nằm ở “thể chế phi chính thức” – cách hệ thống thực sự vận hành, từ phối hợp giữa các cơ quan, xử lý công việc đến tinh thần dám làm và mức độ linh hoạt trong thực thi – có thể chiếm tới 80% động lực đổi mới.
TS Du lưu ý nếu chỉ hoàn thiện quy định trên giấy mà không thay đổi cách vận hành, hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cùng với xây dựng luật, TP HCM cần khơi lại tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ thực thi.
“Giả định TP HCM có quyền như Singapore, tôi vẫn lo ngại nếu cách làm không thay đổi”, ông nói, dẫn lại việc thành phố đã trải qua nhiều cơ chế như Nghị quyết 54, 98 nhưng chưa tạo được bứt phá rõ rệt.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để luật phát huy hiệu quả cần hướng tới mục tiêu: thành phố phải “được làm, làm được và dám làm”, đồng thời triển khai nhanh, sáng tạo và hiệu quả.
Theo ông, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để TP HCM chủ động triển khai các nhiệm vụ cụ thể, kể cả ban hành quy định với những nội dung pháp luật hiện hành chưa đề cập. Tuy nhiên, quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi và trách nhiệm, do đó cần cơ chế bảo vệ cán bộ, nhất là người trực tiếp ra quyết định.
TS Điền nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, khi chủ trương, định hướng cơ bản đã rõ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung các công cụ hỗ trợ như quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng, đồng thời cho phép thành phố chủ động với các lĩnh vực mới.
Về tài chính, ông đề xuất tăng quyền tự chủ tài khóa, cho phép TP HCM chủ động thu – chi, áp dụng một số khoản thu đặc thù và sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu, quỹ hạ tầng.
Ngoài ra, cần đột phá trong hợp tác công tư, mở rộng sang hạ tầng số, không gian ngầm và các lĩnh vực mới, cùng cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần chủ động hơn về tổ chức bộ máy, chính sách tiền lương để thu hút nhân lực chất lượng cao.
Bộ Chính trị đã đồng ý cho TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Thành phố dự kiến hoàn tất dự thảo trong tháng 4, sau đó tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến từ tháng 5 đến tháng 6 trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, thành phố không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà hướng tới luật hóa các chính sách ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP HCM xác định ba nguyên tắc khi xây dựng luật. Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện theo phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Thứ hai, luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, phát triển trung tâm tài chính, thu hút nhân tài. Thứ ba, thể chế hóa các cơ chế đặc thù, biến lợi thế riêng của thành phố thành quy định pháp luật để phát huy hiệu quả.
Chiều 20.4, Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM xét xử phúc thẩm, chấp nhận kháng nghị của Viện phúc thẩm 3 Viện KSND tối cao, tăng hình đối với bị cáo Hoàng Thành Công từ chung thân lên tử hình về tội "giết người".
Bản án sơ thẩm ngày 8.1.2026, TAND tỉnh Đồng Nai đã tuyên phạt Hoàng Thành Công tù chung thân về tội "giết người" và 6 năm tù về tội "cướp tài sản", tổng hợp hình phạt chung là chung thân.
Sau đó, Viện phúc thẩm 3 kháng nghị đề nghị cấp phúc thẩm tăng hình phạt từ chung thân lên tử hình về tội "giết người".
HĐXX phúc thẩm nhận định hành vi của bị cáo là đặc biệt nghiêm trọng, tước đoạt mạng sống của tài xế xe ôm để cướp tài sản một cách dã man.
Hơn nữa, hành vi của bị cáo là nhẫn tâm, thực hiện vào ban ngày, có sự chuẩn bị trước; thực hiện quyết liệt, dứt khoát mang tính dã man, thể hiện sự xem thường pháp luật và bất chấp hậu quả xảy ra. Vì vậy, cần áp dụng mức hình phạt cao nhất của khung hình phạt, loại bỏ vĩnh viễn bị cáo ra khỏi đời sống xã hội, nhằm đáp ứng yêu cầu về trừng trị răn đe, đấu tranh phòng ngừa chung đối với tội phạm.
Theo hồ sơ vụ án, Hoàng Thành Công (21 tuổi, quê tỉnh Gia Lai) vốn là công nhân tại Khu công nghiệp Lộc An - Bình Sơn, xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai. Do túng quẫn và thiếu tiền tiêu xài, Công nảy sinh ý định đi cướp tài sản của những người hành nghề chạy xe ôm.
Sáng 10.7.2025, sau khi kết thúc ca làm việc, Công thủ sẵn một con dao bấm dài khoảng 20 cm trong người. Tại khu vực trước trụ sở một ngân hàng thuộc ấp 8, xã Long Thành, Công gặp tài xế Grab tên P.L.H (56 tuổi), Công vờ hỏi đường về xã Xuân Đường, tỉnh Đồng Nai và thỏa thuận giá 100.000 đồng.
Trên đường đi, Công cố tình chỉ dẫn ông H. chạy lòng vòng qua nhiều tuyến đường để tìm địa điểm vắng vẻ ra tay. Đến khoảng 11 giờ cùng ngày, khi đến bãi đất trống thuộc đường D6 trong Khu công nghiệp Lộc An - Bình Sơn, thấy xung quanh không có người qua lại, Công yêu cầu ông H. dừng xe với lý do "đi vệ sinh".
Ngay khi xe vừa dừng, Công ngồi phía sau đã dùng dao bấm cắt mạnh một nhát vào cổ ông H. Nạn nhân cố gắng bỏ chạy được khoảng 3 m thì gục xuống và tử vong tại chỗ.
Sau khi sát hại nạn nhân, Công lạnh lùng lục soát người ông H. để lấy bóp da (bên trong chỉ có CCCD, giấy tờ xe), 1 điện thoại và chiếc xe máy. Sau đó, Công bán xe máy được 4 triệu đồng.
Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi gây án, Hoàng Thành Công đã bị lực lượng công an bắt giữ.
Giải trình trước Quốc hội về dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa việt Nam sáng 22/4, Bộ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết dự thảo quy định lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.
Trong ngày này, các dịch vụ tham quan tại cơ sở văn hóa thể thao công lập sẽ miễn hoặc giảm phí, lệ phí cho người dân. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích nhân dân, chủ yếu là thanh niên, thiếu niên tham gia các hoạt động văn hóa nhân các ngày lễ lớn của dân tộc và đất nước.
Bộ trưởng cho hay mục đích của Ngày Văn hóa việt Nam nhằm chăm lo, đảm bảo cho nhân dân được tiếp cận, tham gia thụ hưởng văn hóa, đồng thời nâng cao khả năng cảm thụ văn hóa của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên. Ngoài quy định các đơn vị công lập miễn, giảm phí, lệ phí cho nhân dân trong ngày này, Bộ sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, đề xuất thêm cơ chế khuyến khích cơ sở tư nhân tham gia.
Trước đó thảo luận về dự thảo Nghị quyết, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng chính sách miễn, giảm phí dịch vụ cho người dân tham quan các cơ sở văn hóa, du lịch, thể thao trong Ngày Văn hóa Việt Nam "là quyết sách mang tính biểu tượng quốc gia mạnh mẽ, tác động sâu rộng".
Theo ông Hà, chủ trương cho phép người lao động nghỉ lễ có hưởng lương không chỉ tôn vinh giá trị văn hóa mà còn trực tiếp tạo ra điểm rơi kích cầu tiêu dùng văn hóa, thúc đẩy du lịch nội địa.
Ông Hà đề xuất cùng với miễn giảm phí trong các cơ sở công lập, Nghị quyết cần bổ sung cơ chế khuyến khích cơ sở văn hóa, giải trí thuộc khu vực tư nhân cùng tham gia chiến dịch giảm giá, từ đó tạo thành "ngày hội kích cầu công nghiệp văn hóa trên toàn quốc".
Đảm bảo tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho Văn hóa
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, Nghị quyết phát triển văn hóa nhằm giải quyết hai vấn đề lớn là tháo gỡ điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc trong phát triển văn hóa và huy động, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để phát triển văn hóa.
Dự thảo được xây dựng theo nguyên tắc những chính sách "đã rõ, đã chín", đảm bảo khả thi, có sự đồng thuận cao thì đưa vào ngay; đồng thời đề xuất Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề cần có sự điều hành linh hoạt, vấn đề mới cần thí điểm, ban hành chính sách đặc thù.
Dự thảo Nghị quyết quy định hằng năm ngân sách đảm bảo tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước và huy động các nguồn lực xã hội để phát triển văn hóa. Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đang phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan, địa phương để xác định rõ cơ cấu của việc chi 2% ngân sách, đảm bảo đúng mục tiêu và đúng ưu tiên trọng tâm.
"Chúng tôi đã xây dựng và thực hiện các cơ chế chính sách đặc thù cho văn hóa các dân tộc thiểu số, phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng, bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch, phát huy vai trò chủ thể văn hóa để tạo sinh kế bền vững", bà Thanh nói.
Tại dự thảo, Chính phủ bổ sung quy định về Quỹ Văn hóa nghệ thuật được thí điểm thành lập theo mô hình hợp tác công tư. Đây là quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận rủi ro, đảm bảo công khai, minh bạch. Bộ trưởng Thanh nhấn mạnh đây là cơ chế phù hợp với đặc thù đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, văn học nghệ thuật tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nguồn vốn của Quỹ gồm vốn nền từ ngân sách; nguồn đối ứng xã hội từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân; nguồn bổ sung như tài trợ quốc tế hoặc nguồn thu hợp pháp khác.
Trong đó, ngân sách Nhà nước sẽ là vốn mồi để khuyến khích tư nhân tham gia. Chính phủ sẽ xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro, cơ chế chấp nhận rủi ro để hoàn thiện mô hình này, đảm bảo hoạt động hiệu quả, không lãng phí.
Ngày 12.4, Sở Tài chính thành phố Đà Nẵng cho biết, toàn thành phố hiện có hơn 3.800 cơ sở nhà, đất. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, có 828 cơ sở không còn nhu cầu sử dụng.
Thực hiện hướng dẫn của Bộ Tài chính, sở đã tham mưu UBND thành phố phê duyệt phương án sắp xếp, xử lý toàn bộ số tài sản dôi dư này. Trong đó, 247 cơ sở được chuyển đổi công năng để phục vụ các mục đích thiết yếu như nhà ở công vụ, y tế, giáo dục và các hoạt động công cộng.
Đối với 581 cơ sở còn lại, thành phố giao cho Trung tâm Quản lý và khai thác nhà, Trung tâm Phát triển quỹ đất cùng UBND các xã, phường tiếp nhận và xử lý theo quy định. Tùy vào hiện trạng thực tế, các đơn vị sẽ xây dựng phương án khai thác, cho thuê; nếu không còn khả năng sử dụng sẽ tiến hành bán đấu giá nhằm thu hồi ngân sách.
Ngoài ra, từ ngày 1.7.2025 đến nay, Đà Nẵng tiếp nhận 83 cơ sở nhà, đất do Trung ương chuyển giao. Trong số này, 60 cơ sở được giao Trung tâm Quản lý và khai thác nhà; 1 cơ sở được quy hoạch làm bãi đỗ xe công cộng; 9 cơ sở bố trí làm trụ sở làm việc cho các cơ quan, đơn vị; 12 cơ sở giao cho UBND các xã, phường; và 1 cơ sở đang được Bộ Tài chính hoàn thiện thông tin để xử lý theo quy định.
Trước đó, qua kiểm tra thực tế tại phường Bàn Thạch và phường Tam Kỳ, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó bí thư Thành ủy Đà Nẵng đã yêu cầu các đơn vị khẩn trương đưa các cơ sở dôi dư vào khai thác, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng xuống cấp, hư hỏng gây lãng phí tài sản công.
UBND thành phố Đà Nẵng cũng đã ban hành văn bản chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tiếp tục siết chặt công tác quản lý, sử dụng và khai thác tài sản công đúng quy định. Đồng thời, yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra việc sắp xếp, xử lý, mua sắm và khai thác tài sản công, đặc biệt là các hoạt động kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết. Những trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.
