“Iran đã chuyển phản hồi đối với đề xuất của Mỹ về việc chấm dứt chiến tranh thông qua bên trung gian là Pakistan”, hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA đưa tin ngày 6/4.
Theo IRNA, đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra gồm 10 điều khoản, trong đó Tehran bác bỏ một lệnh ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh “sự cần thiết phải chấm dứt chiến tranh về lâu dài, đồng thời tôn trọng các lợi ích của Iran”.
Cùng với đó, Tehran đưa ra thêm loạt yêu cầu như chấm dứt xung đột trong khu vực, thiết lập cơ chế bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, tái thiết và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Iran.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các phóng viên ở Nhà Trắng rằng thời hạn 20h giờ miền đông ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) mà ông đưa ra để Iran chấp thuận thỏa thuận ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz là “tối hậu thư cuối cùng”.
Ông cho hay đề xuất ngừng bắn mà phía Iran đưa ra là đáng chú ý, nhưng “chưa đủ tốt” và chưa đáp ứng các yêu cầu của ông, nhưng không nêu cụ thể.
“Chiến sự có thể kết thúc rất nhanh chóng nếu Iran thực hiện điều cần phải làm. Họ phải làm một số điều nhất định. Họ biết điều đó. Tôi nghĩ rằng họ đang thương lượng một cách chân thành”, ông Trump nói tại sự kiện thường niên ở Nhà Trắng nhân dịp Lễ Phục sinh. Tổng thống cũng bày tỏ phẫn nộ với chính quyền Iran, cảnh báo họ “sẽ phải trả giá đắt”.
Trước đó, Reuters dẫn nguồn thạo tin ngày 6/4 nói sau các cuộc tiếp xúc xuyên đêm giữa Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir với Phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi, các bên đã hình thành được một khuôn khổ kế hoạch hành động.
Khuôn khổ này gồm ngừng bắn ngay lập tức, tiếp theo là đàm phán về một thỏa thuận hòa bình bao quát hơn, dự kiến hoàn tất trong vòng 15-20 ngày, nguồn tin nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei sau đó cho biết Tehran đã xây dựng lập trường và yêu cầu dựa trên lợi ích của mình, đồng thời chuyển nội dung này thông qua các bên trung gian. Chi tiết các đề xuất ngừng bắn của Iran sẽ được công bố vào thời điểm thích hợp.
Ông Baghaei nhấn mạnh các yêu cầu của Iran “không nên được hiểu là dấu hiệu nhượng bộ, mà là sự phản ánh niềm tin vào khả năng bảo vệ lập trường của mình”. Ông thêm rằng những đề xuất trước đó của Mỹ, như kế hoạch 15 điểm, đã bị Tehran bác bỏ vì “quá đáng”.
Phát ngôn viên lục quân Iran Mohammad Akraminia hôm nay tiếp tục khẳng định các lực lượng vũ trang Tehran sẽ tiếp tục cuộc chiến với Washington và Tel Aviv chừng nào giới lãnh đạo chính trị nước này còn cho là cần thiết.
“Kẻ thù chắc chắn sẽ phải hối hận sau cuộc chiến này, vì chúng tôi cần đạt được một trạng thái an ninh để không còn chứng kiến thêm một cuộc chiến nào nữa”, ông Akraminia trả lời hãng tin ISNA.
Nhà Trắng ngày 6/4 xác nhận Mỹ đang xem xét một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 45 ngày với Iran, nhưng Tổng thống Trump “chưa phê duyệt” đề xuất này và chiến dịch quân sự vẫn tiếp diễn. Truyền thông Mỹ trước đó cho biết Washington đã nhận được đề xuất về lệnh ngừng bắn này do các bên trung gian đưa ra.
“Đây là một trong nhiều ý tưởng, và Tổng thống chưa phê duyệt. Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng vẫn tiếp tục”, một quan chức Nhà Trắng nói với AFP.
Thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, ngày 4/4 cảnh báo "cánh cổng địa ngục sẽ mở ra" đối với Mỹ và Israel nếu hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
"Đừng quên rằng nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Iran đã biến thành một đầm lầy và nó sẽ nhấn chìm các người", phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya Ebrahim Zolfaghari sau đó ra tuyên bố.
Bình luận được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa "giáng địa ngục" xuống Iran, trừ khi Tehran đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước ngày 6/4.
Một quan chức quốc phòng Israel cấp cao ngày 4/4 cho biết nước này đang chuẩn bị tấn công hạ tầng năng lượng của Iran, song đang chờ Mỹ bật đèn xanh.
Theo tờ Wall Street Journal của Mỹ, nhiều cố vấn cấp cao những ngày qua trình bày với ông Trump rằng nhà máy điện cùng các cây cầu tại Iran là "mục tiêu quân sự chính đáng", việc phá hủy chúng có thể làm tê liệt chương trình hạt nhân và tên lửa của nước này. Ông Trump đã đồng ý với lập luận đó.
Mỹ ngày 2/4 tấn công cây cầu nối thành phố Karaj với thủ đô Tehran, khiến ít nhất 13 người thiệt mạng. Các quan chức Mỹ khẳng định công trình này có thể được dùng để chuyển tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và những vật tư quân sự khác.
Ông Trump sau đó một ngày cảnh báo Mỹ có thể mở thêm những đòn tấn công nghiêm trọng hơn, có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của hơn 90 triệu người dân Iran. "Quân đội Mỹ thậm chí chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại tại Iran, tiếp theo sẽ là các cây cầu rồi đến nhà máy điện", ông cho biết.
Tuy nhiên, một số quan chức quốc phòng và cựu quan chức Mỹ nhận định với WSJ rằng việc tập kích hạ tầng của đối phương để gây áp lực buộc họ phải đàm phán, hay gửi tín hiệu chính trị là không hợp pháp. Họ nhấn mạnh hoạt động này chỉ được diễn ra nếu chúng cần thiết để mang lại lợi thế quân sự cụ thể, không có phương pháp nào khả thi hơn và đảm bảo không gây ra thiệt hại quá mức cho dân thường.
Khi được hỏi về thông tin này, phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell khẳng định nhiệm vụ của cơ quan là đảm bảo rằng ông Trump có mọi lựa chọn quân sự trong khả năng.
Cuộc chiến bắt đầu từ 28/2 đã khiến hơn 3.000 người thiệt mạng, chủ yếu ở Iran và Lebanon. Trước khi xung đột nổ ra, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Theo dữ liệu của Kpler, khoảng 240 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn ngày 1/3-3/4, giảm 94% so với trước xung đột.
Trang tin Axios ngày 6-4 dẫn lời bốn nguồn tin từ Mỹ, Israel và khu vực nắm rõ vấn đề cho biết các cuộc đàm phán hiện xoay quanh một thỏa thuận gồm hai giai đoạn.
Trong đó, giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn 45 ngày nhằm có thêm "khoảng thở" để các bên thương lượng một giải pháp lâu dài.
Nếu đạt được tiến triển, giai đoạn hai sẽ là thỏa thuận chính thức nhằm kết thúc chiến tranh. Lệnh ngừng bắn cũng có thể được gia hạn nếu cần thêm thời gian đàm phán.
Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn vẫn rất mong manh. Các nguồn tin nhận định khả năng đạt được một thỏa thuận tạm thời trong vòng 48 giờ tới là "rất thấp".
Dù vậy, đây được coi là nỗ lực cuối cùng để tránh kịch bản leo thang nghiêm trọng, trong đó Mỹ và Israel có thể tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, kéo theo nguy cơ trả đũa vào các cơ sở năng lượng và nước tại các quốc gia vùng Vịnh.
Các cuộc đàm phán đang được tiến hành thông qua các bên trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời duy trì kênh liên lạc trực tiếp giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Washington được cho là đã đưa ra một số đề xuất trong những ngày gần đây, nhưng phía Tehran vẫn chưa chấp nhận.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hai vấn đề cốt lõi: việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới - và số phận kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran.
Các bên trung gian cho rằng đây là những nội dung chỉ có thể giải quyết trong một thỏa thuận cuối cùng, thay vì trong giai đoạn ngừng bắn tạm thời.
Về phía Iran, các quan chức nước này tỏ ra đặc biệt thận trọng. Tehran đã nói rõ với các bên trung gian rằng họ không muốn rơi vào tình huống như Gaza hay Lebanon - nơi tồn tại lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa nhưng các cuộc tấn công vẫn có thể tái diễn bất cứ lúc nào.
Hai nguồn tin cho biết Iran sẽ không chấp nhận từ bỏ các "quân bài mặc cả" quan trọng như eo biển Hormuz hay chương trình hạt nhân, chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày.
Do đó, các bên trung gian đang tìm cách xây dựng các biện pháp "tạo lòng tin", bao gồm khả năng Iran thực hiện các bước đi từng phần liên quan đến Hormuz và uranium, đổi lại là các cam kết từ phía Mỹ rằng lệnh ngừng bắn sẽ được đảm bảo và chiến sự không tái diễn.
Trong khi đó, áp lực thời gian đang gia tăng nhanh chóng. Tổng thống Trump đã đặt ra hạn chót buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz vào tối 7-4 giờ Mỹ (sáng 8-4 giờ Việt Nam), đồng thời cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu nếu không đạt được thỏa thuận.
Dù đã gia hạn thêm thời gian, ông Trump vẫn khẳng định Mỹ đang "đàm phán sâu" nhưng cũng để ngỏ khả năng hành động quân sự nếu các cuộc thương lượng với Tehran thất bại.
Theo một số nguồn tin, kế hoạch cho một chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ - Israel nhằm vào các cơ sở năng lượng của Iran đã sẵn sàng, và việc gia hạn thời hạn chỉ nhằm tạo thêm "cánh cửa cuối cùng" cho ngoại giao.
"Lập trường của Iran đang bị truyền thông Mỹ phản ánh sai lệch. Chúng tôi rất biết ơn Pakistan vì nỗ lực của họ và chưa bao giờ từ chối tới Islamabad", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội X hôm nay.
Ông thêm rằng ưu tiên hàng đầu của Tehran là đạt được "những điều khoản giúp chấm dứt cuộc chiến phi pháp nhằm vào Iran một cách dứt điểm và lâu dài".
Ngoại trưởng Iran không nêu cụ thể hãng truyền thông, nhưng dường như đề cập bài viết của Wall Street Journal hôm 3/4, trong đó báo Mỹ dẫn lời những nhà trung gian giấu tên cho biết nỗ lực của các nước trong khu vực, dẫn đầu là Pakistan, nhằm giúp Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn "đã đi vào bế tắc".
"Tehran đã chính thức thông báo với những bên trung gian rằng nước này không muốn gặp các quan chức Mỹ ở Islamabad trong những ngày tới và yêu cầu của Washington là không thể chấp nhận", báo Mỹ cho hay.
Các bên trung gian cũng cho biết Thổ Nhĩ Kỳ cùng Ai Cập đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp và xem xét những địa điểm mới cho cuộc đàm phán, trong đó có Doha hoặc Istanbul, cũng như cân nhắc những đề xuất mới nhằm phá vỡ thế bế tắc.
Theo Axios, Mỹ và Iran đang thảo luận về khả năng xây dựng một thỏa thuận, trong đó lệnh ngừng bắn sẽ được thiết lập để đổi lấy Tehran dỡ bỏ phong tỏa với eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 1/4 điện đàm với Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman về khả năng đạt được lệnh đình chiến ở Trung Đông.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội cùng ngày, Tổng thống Trump tuyên bố người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian muốn đạt thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời khẳng định điều đó chỉ diễn ra khi eo biển Hormuz "mở cửa, tự do và thông suốt". "Cho đến khi đó, chúng tôi sẽ ném bom Iran cho tới lúc nước này bị hủy diệt hoặc trở về thời kỳ đồ đá", ông Trump cảnh báo.
Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran gọi tuyên bố của Tổng thống Mỹ là "sai sự thật và vô căn cứ".
Sau khi bị Mỹ - Israel tấn công hôm 28/2, Iran đã phát động chiến dịch trả đũa bằng cách nhắm vào các mục tiêu quân sự và hạ tầng năng lượng ở Trung Đông bằng tên lửa, máy bay không người lái.
Tehran cũng phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz, nơi có khoảng 20% lượng dầu thô của thế giới đi qua. Iran cho biết "tàu không thù địch" có thể di chuyển qua eo biển này nếu phối hợp với Tehran và tuân thủ các quy định an ninh đã được công bố.