Trao đổi thêm với báo Tuổi Trẻ, ông Đậu Anh Tuấn – Phó tổng thư ký, kiêm Trưởng ban pháp chế VCCI – nói:
Sau một giai đoạn dài xây dựng hoàn thiện, hệ thống pháp luật kinh doanh của chúng ta đã khá đầy đủ và toàn diện. Nhưng có nhiều luật đôi khi lại chồng lên nhau, mâu thuẫn nhau và mỗi nơi hiểu một kiểu.
Ví dụ doanh nghiệp (DN) muốn triển khai một dự án đầu tư sản xuất, họ phải đồng thời tuân thủ Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Phòng cháy chữa cháy… Mỗi luật riêng lẻ có thể hợp lý, nhưng các thủ tục yêu cầu lẫn nhau làm điều kiện tiên quyết, tạo thành một vòng lặp mà DN không biết bắt đầu từ đâu.
* Các luật đều được thẩm định kỹ, câu chuyện ông nói cụ thể thế nào?
Ví dụ để triển khai một dự án, DN cần chấp thuận chủ trương đầu tư để xin giao đất, nhưng hồ sơ chấp thuận đầu tư lại cần thông tin về đất đai. Muốn xin giấy phép xây dựng thì phải có quyền sử dụng đất và đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.
Nhưng để lập báo cáo đánh giá môi trường lại cần có thiết kế cơ sở đủ chi tiết, mà thiết kế cơ sở chỉ có ý nghĩa khi đã xác định được mặt bằng. Các thủ tục cứ yêu cầu lẫn nhau, DN không biết bắt đầu từ đâu.
Giải pháp mà chúng tôi kiến nghị với Bộ Tư pháp rất rõ ràng: phải thay đổi cách rà soát pháp luật. Lâu nay chúng ta rà soát theo từng luật, đó là góc nhìn của cơ quan quản lý. Nhưng DN không sống theo từng luật, DN sống theo chuỗi hoạt động kinh doanh – từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu cho đến giải thể.
Chỉ khi nào chúng ta đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, đi theo hành trình của họ, thì mới nhìn thấy hết những điểm nghẽn, chồng chéo mà DN đang gánh chịu hàng ngày.
Bên cạnh đó, khâu thực thi cần có cơ chế giải thích pháp luật thống nhất. Hiện cùng một điều luật mà cơ quan thuế có thể hiểu một đằng, cơ quan đất đai hiểu một nẻo, DN bị kẹt ở giữa và chịu rủi ro pháp lý. DN cần biết trước hệ quả pháp lý của quyết định kinh doanh của mình. Đó là điều kiện tối thiểu để họ dám đầu tư, dám mở rộng sản xuất.
* Theo VCCI, nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế “xin cho” dưới hình thức giấy phép con, ý kiến chấp thuận, văn bản xác nhận… Liệu có giải pháp rốt ráo nào không?
Những năm qua, Chính phủ đã quyết liệt cắt bỏ hàng nghìn điều kiện kinh doanh, nhưng thực tế cho thấy nhiều ngành vẫn duy trì cơ chế “xin cho” dưới những cái tên mới như chứng nhận đủ điều kiện, ý kiến chấp thuận, văn bản xác nhận… Tên gọi thay đổi, nhưng bản chất tiền kiểm vẫn nguyên. DN vẫn phải xếp hàng chờ đợi.
Có một nghịch lý: khi chuyển sang hậu kiểm thì năng lực thanh tra, kiểm tra lại chưa theo kịp. Kết quả là hoặc buông lỏng, hoặc thanh tra kiểm tra tràn lan, chồng chéo, gây phiền hà không kém gì tiền kiểm.
Chúng tôi kiến nghị ba việc cần làm đồng thời. Thứ nhất, tổng rà soát thực chất tất cả các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh. Với từng loại phải trả lời được ba câu hỏi: có thực sự cần thiết? có thể thay thế bằng hậu kiểm? chi phí tuân thủ bao nhiêu? Nếu không trả lời được thì nên bỏ.
Thứ hai, đề nghị nghiên cứu áp dụng nguyên tắc mỗi điều kiện kinh doanh mới phải đi kèm bãi bỏ ít nhất một điều kiện cũ có gánh nặng tuân thủ tương đương. Các nước Anh, Đức, Hàn Quốc đã áp dụng thành công mô hình này. Nó tạo ra một kỷ luật tự nhiên cho cơ quan quản lý.
Thứ ba, phải xây dựng năng lực hậu kiểm dựa trên rủi ro. Không thể thanh tra đại trà tất cả DN như nhau. Phải ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phân loại rủi ro.
* Nhiều DN nói pháp luật thay đổi nhanh, họ không thể lập kế hoạch kinh doanh ổn định trong dài hạn, ông nghĩ sao?
Đây là một trong những phản ánh mà chúng tôi nhận được nhiều, đặc biệt từ các nhà đầu tư nước ngoài và các DN có dự án dài hạn.
Hãy hình dung thế này, một DN đầu tư một nhà máy, vòng đời dự án 10 – 15 năm. Họ tính toán từ ưu đãi thuế, điều kiện sử dụng đất, quy chuẩn môi trường, chi phí lao động… Nhưng chưa đầy 1 – 2 năm, luật thay đổi, nghị định mới ra đời, thông tư hướng dẫn chưa kịp ban hành thì luật đã bị sửa.
Tác động có hai tầng. Thứ nhất là chi phí tuân thủ trực tiếp, DN phải chỉnh quy trình nội bộ, đào tạo lại nhân sự, thậm chí thuê thêm luật sư và tư vấn xem mình có vi phạm gì không. Với DN nhỏ và vừa, chi phí này là gánh nặng lớn.
Tầng thứ hai nguy hiểm hơn: DN trì hoãn đầu tư, ngại mở rộng, không dám đổi mới. Đó là tổn thất mà chúng ta không nhìn thấy trên sổ sách nhưng rất thực.
Chúng tôi không đề nghị pháp luật đứng yên. Nhưng thời gian chuyển tiếp tối thiểu cần 12 – 24 tháng, trừ trường hợp khẩn cấp. Với dự án đầu tư lớn và dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư – tức là cam kết không áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi về thuế, ưu đãi đầu tư trong một thời hạn nhất định. Đây là thông lệ quốc tế nhiều nước trong khu vực đã áp dụng.
* Việt Nam đẩy mạnh phân cấp phân quyền, vì sao VCCI kiến nghị bổ sung nguyên tắc “thống nhất thị trường quốc gia”?
Cộng đồng DN hoàn toàn ủng hộ việc phân cấp phân quyền nhưng phải có giới hạn là sự thống nhất của thị trường quốc gia.
Các DN hoạt động đa tỉnh thành phản ánh rất nhiều với chúng tôi rằng cùng một quy định pháp luật nhưng mỗi tỉnh hiểu và áp dụng một khác. Cùng một loại hàng hóa, ở tỉnh A thì được phép, sang tỉnh B thì bị yêu cầu thêm giấy phép.
Cùng một quy chuẩn phòng cháy chữa cháy, tỉnh này áp dụng thoáng, tỉnh kia áp dụng chặt… DN có nhà máy ở ba bốn tỉnh phải đối phó với ba bốn bộ quy tắc khác nhau.
Điều này gây ra chi phí tuân thủ tăng, bất bình đẳng, có thể đánh mất lợi thế quy mô. Vì vậy VCCI kiến nghị chính quyền địa phương không được ban hành quy định tạo ra rào cản đối với lưu thông hàng hóa, dịch vụ, lao động, vốn giữa các địa phương.
Chính phủ cần tăng cường kiểm tra, rà soát. Đồng thời cần xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật của từng địa phương trong các lĩnh vực trọng yếu để DN có thể tra cứu và so sánh. Khi mọi thứ minh bạch, sự khác biệt vô lý sẽ tự động bị phát hiện và điều chỉnh.
Kết thúc tuần giao dịch 30/3-4/4, giá vàng thế giới giao ngay ghi nhận mức tăng 3%, vượt mốc 4.600 USD một ounce. Tuy nhiên, kim loại quý này đã gặp trở ngại trong hai phiên giao dịch đầu tháng 4, khi giá không thể vượt qua ngưỡng kháng cự 4.800 USD mỗi ounce.
Trong cuộc khảo sát hàng tuần của Kitco với 15 chuyên gia, phần đông các nhà phân tích, tương đương 8 người nhận định giá vàng sẽ đi ngang. 4 chuyên gia kỳ vọng vào diễn biến khởi sắc của kim loại quý, trong khi 3 người còn lại dự báo giá giảm.
Từ góc nhìn của nhà đầu tư cá nhân, tâm lý lạc quan đang được lan tỏa. Trong 61 phiếu khảo sát trực tuyến, khoảng 59% nhà giao dịch dự báo giá vàng tuần này tăng, 21% dự báo giảm trong khi số còn lại nhận định kim loại quý này sẽ ổn định.
Ông Darin Newsom, chuyên gia phân tích cấp cao tại Barchart, nhận định giá vàng có thể đi ngang trong biên độ rộng, từ 4.128 USD đến 5.666 USD mỗi ounce. "Biên độ tới 1.500 USD cho thấy mức độ bất định rất lớn, thị trường sẽ phụ thuộc vào những gì Tổng thống Mỹ đăng tải trên mạng xã hội tiếp theo", ông nói.
Đồng quan điểm, ông Kevin Grady, Chủ tịch Phoenix Futures and Options, cho rằng biến động giá vàng gần đây chủ yếu phản ánh kỳ vọng của thị trường về xung đột Iran. Ông dẫn chứng việc thị trường đảo chiều ngay khi Donald Trump đề cập khả năng tấn công, khiến chứng khoán giảm, năng lượng tăng và vàng lao dốc.
Theo ông Grady, trong bối cảnh tin tức dồn dập và thanh khoản thấp trước kỳ nghỉ lễ, nhà đầu tư nên giữ trạng thái trung lập thay vì "đặt cược" vào biến động ngắn hạn. Ông cũng chỉ ra rằng lượng hợp đồng mở (open interest) trên thị trường vàng đang ở mức thấp, trong khi phần lớn vị thế đến từ các quỹ chỉ số hàng hóa mang tính thụ động.
Với quan điểm tích cực hơn, ông James Stanley, chiến lược gia cấp cao tại Forex, dự báo giá vàng sẽ tăng. Chuyên gia này nhận định xu hướng dài hạn vẫn đang ủng hộ kim loại quý, ngay cả khi thị trường chứng khoán có thể thiết lập đáy mới. "Tôi không muốn đặt cược ngược xu hướng tăng lớn của vàng, mà sẽ tìm cơ hội mua khi giá điều chỉnh", ông James Stanley nói.
Giá vàng đi lên cũng là dự báo của ông Adrian Day, Chủ tịch Adrian Day Asset Management. Ông cho biết việc Thổ Nhĩ Kỳ bán gần 60 tấn vàng là một trong những nguyên nhân khiến giá giảm mạnh hồi tháng 3, và thông tin này giúp giảm bớt sự bất định trên thị trường. Về dài hạn, khi xung đột hạ nhiệt, các yếu tố tiền tệ sẽ trở lại dẫn dắt, đặc biệt khi các ngân hàng trung ương có thể nới lỏng chính sách nếu kinh tế suy yếu.
Trong khi đó, nhóm phân tích của CPM Group khuyến nghị nhà đầu tư đứng ngoài thị trường trong ngắn hạn, khi dự báo giá vàng dao động trong vùng 4.100-4.850 USD mỗi ounce.
Do biến động gia tăng và mức độ bất định cao, tổ chức này chuyển sang khuyến nghị "đứng ngoài quan sát", để chờ xác định đáy hợp lý là lựa chọn phù hợp. "Dù có nhiều yếu tố hỗ trợ giá vàng trong trung và dài hạn, thị trường hiện đối mặt mức độ biến động và bất định lớn" nhóm phân tích cho biết.
Ngày 7/4, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức Hội nghị phản biện xã hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Ông Nguyễn Duy Cường, Cục phó Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ) cho biết dự luật bổ sung danh mục đầu tư của Quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH).
Theo đó, ngoài các ngân hàng thương mại do Nhà nước chi phối như quy định hiện hành, nguồn Quỹ BHXH có thể được gửi tại nhà băng có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50%.
Hiện Quỹ BHXH chỉ được gửi tiền tại các ngân hàng thương mại nhà nước, gồm Agribank, Vietinbank, Vietcombank và BIDV.
GS Lê Minh Thông, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cho rằng quy định này dễ dẫn tới rủi ro. Theo ông, việc đầu tư Quỹ BHXH là vấn đề hệ trọng, cần đảm bảo an toàn khi quỹ liên quan đến an sinh của hàng chục triệu người lao động.
"Tôi đề nghị bỏ đề xuất này khỏi dự thảo luật. Nếu chưa có đánh giá tác động hay căn cứ thực tiễn, nên giữ nguyên như hiện hành", ông nói.
TS Nguyễn Diệu Hồng, chuyên gia độc lập, cũng nói quy định nới diện ngân hàng được nhận tiền gửi từ Quỹ BHXH là "rủi ro quá lớn", đặc biệt với nhóm nhà băng có vốn doanh nghiệp nhà nước 50% trở lên. Bà cho rằng đây là khoản tích lũy của người lao động có thể 30 năm sau họ mới hưởng, nên cơ quan soạn thảo cần xem xét lại đề xuất này để đảm bảo quyền lợi an sinh.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Tuấn, Phụ trách bộ phận Chính sách pháp luật Liên đoàn lao động tỉnh Thanh Hóa cũng đề nghị bỏ nội dung này khỏi dự thảo luật sửa đổi.
Trong khi đó, ông Vũ Anh Tuấn, Phó chủ tịch Công đoàn Y tế Việt Nam cho rằng muốn quỹ sinh lời bắt buộc phải đầu tư, đồng nghĩa chấp nhận rủi ro. Ông đánh giá mức sở hữu trên 50% vốn là tỷ lệ "tin cậy", nên có thể cân nhắc cho phép Quỹ BHXH được gửi tiền tại các ngân hàng thương mại nhà nước và nhà băng có vốn doanh nghiệp nhà nước 50% trở lên.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, tính tới cuối 2024, Quỹ BHXH dư khoảng 1,29 triệu tỷ đồng với mức tăng trưởng bình quân 9% một năm. Tới năm 2027, dự kiến 24,6 triệu người tham gia BHXH; 18,8 triệu người đóng BHTN và 99,3 triệu người tham gia BHYT. Người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, trợ cấp thất nghiệp cũng sẽ tăng trong bối cảnh mở rộng diện bao phủ.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Bảo hiểm xã hội 2024 dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến, thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, và có hiệu lực từ 1/7/206.
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Malaysia tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, đạt trên 15 tỉ USD trong năm 2025, tăng 5% so với năm trước. Riêng xuất khẩu của Việt Nam sang Malaysia đạt 4,8 tỉ USD.
Tuy nhiên, song hành với cơ hội là áp lực chuyển đổi khi Malaysia ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn nhập khẩu theo hướng xanh và bền vững, cũng như các yêu cầu đối với chứng nhận Halal.
Sáng 23-4, tại TP.HCM, Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp cùng Tổng lãnh sự quán Malaysia tại TP.HCM và Cục Xúc tiến thương mại Malaysia tại TP.HCM (MATRADE) tổ chức hội thảo "Đẩy mạnh sản xuất xanh và xuất khẩu bền vững cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào thị trường Malaysia".
Tại đây, bà Zaimah Osman, Lãnh sự Thương mại, Cục Xúc tiến thương mại Malaysia tại TP.HCM (MATRADE), cho biết ngành công nghiệp Halal dự kiến đóng góp khoảng 8,1% GDP Malaysia, tương đương 35 tỉ USD.
"Việc đạt được chứng nhận Halal hiện nay chính là một bước đi tắt mang tính cấu trúc, đồng thời là công cụ giảm thiểu rủi ro thiết yếu giúp doanh nghiệp dễ dàng đáp ứng các yêu cầu toàn cầu về ESG và bộ tiêu chuẩn ISO", bà nói.
Ông Firdauz Othman, Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM, cho biết quy mô thị trường Halal toàn cầu hiện đạt khoảng 2.300 tỉ USD và có thể tăng mạnh lên 20.000 tỉ USD vào năm 2028.
"Trong bức tranh đó, Malaysia đóng vai trò là một trong những trung tâm Halal quan trọng nhất, không chỉ về tiêu chuẩn mà còn là "cửa ngõ chiến lược" để doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường Hồi giáo toàn cầu", ông nói.
Phát biểu, ông Lê Anh Hoàng, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho rằng mục tiêu kim ngạch song phương đạt 25 tỉ USD vào năm 2030 được đánh giá là khả thi, song điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải thích ứng nhanh với các yêu cầu mới.
Ở góc nhìn thực tiễn, ông Ngô Quang Hưng, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, chỉ ra rằng cơ hội cho hàng Việt vẫn rất lớn, đặc biệt ở nhóm nông - thủy sản. Malaysia hiện tự chủ 115% về thịt gia cầm, nhưng lại đang thiếu hụt nguồn cung rau củ khi tỉ lệ tự cung chỉ đạt mức 60%.
Đây là dư địa rõ ràng cho các sản phẩm như gạo, rau xanh, ớt tươi, dừa và cá tra chế biến của Việt Nam.
Tuy nhiên, ông Hưng nhấn mạnh để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng đồng thời hai "lớp tiêu chuẩn" là Halal và ESG.
Malaysia đã bắt đầu áp dụng khung tiêu chuẩn ESG từ năm 2023 và sẽ chính thức siết chặt từ năm 2026 với cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả xử lý chất thải.
"Đổi lại, sản phẩm đạt chứng chỉ ESG có thể được giảm 5-10% thuế quan, trong khi hàng hóa đạt chuẩn Halal được giảm đến 20% chi phí kiểm duyệt nhập khẩu. Đây được xem là động lực quan trọng để doanh nghiệp đầu tư vào chuyển đổi xanh", ông Hưng nói.
Cập nhật trực tuyến tại hội thảo, ông Muhammad Naim bin Aziz, đại diện Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), cho biết người tiêu dùng Hồi giáo, đặc biệt là thế hệ trẻ và cư dân đô thị, đang chuyển từ ưu tiên "Halal thuần túy" sang mô hình "Halal + đạo đức + bền vững".
"Khảo sát của chúng tôi cho thấy thế hệ GenZ tại Malaysia sẽ sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các sản phẩm đạt chứng nhận Halal, đồng thời đáp ứng chuẩn ESG, mở ra cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng sâu hơn tại thị trường này", ông Muhammad bổ sung.
Các yếu tố như bao bì thân thiện môi trường, nguồn nguyên liệu tự nhiên hay phúc lợi động vật ngày càng ảnh hưởng đến quyết định mua sắm.
Ông cũng lưu ý Malaysia đang áp dụng quy định nghiêm ngặt hơn đối với hàng hóa nhập khẩu có gắn nhãn Halal.
Theo đó, tất cả sản phẩm nhập khẩu vào thị trường Malaysia từ năm nay phải được chứng nhận bởi các tổ chức nước ngoài được JAKIM công nhận và bắt buộc ghi rõ tên tổ chức cấp chứng nhận trên bao bì.
