Sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ “cận kề thắng lợi”, đồng thời đe dọa sẽ ném bom Iran “về thời kỳ đồ đá”, truyền thông nhà nước Iran đăng bản đồ đế chế Achaemenid từng bao trùm khắp Trung Đông cách đây hơn 2.500 năm, kèm thông điệp: “Bản đồ này cho thấy Iran đang ở thời kỳ đồ đá. Các vị có chắc là muốn chúng tôi quay lại thời kỳ đó không?”.
Trong 5 tuần chiến sự, Iran hứng chịu thiệt hại đáng kể trước sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ và Israel, nhưng những thông điệp như vậy cho thấy giới chức nước này vẫn sẵn sàng đối đầu đến cùng, nhằm kết thúc xung đột theo những điều khoản do Tehran đưa ra, theo giới quan sát.
“Với niềm tin vào Thượng đế toàn năng, cuộc chiến này sẽ tiếp diễn cho đến khi các người bị bẽ bàng, nhục nhã, vĩnh viễn phải hối hận và buông vũ khí đầu hàng”, Ebrahim Zolfaqari, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, “đầu não tối cao” của các lực lượng vũ trang Iran, tuyên bố hôm 2/4.
Theo các chuyên gia, niềm tin của Iran rằng họ đang giành ưu thế trong cuộc chiến không phải là không có cơ sở. Với Tehran, chiến thắng không nhất thiết đồng nghĩa với đánh bại hoàn toàn đối phương trên chiến trường, mà là buộc Mỹ, Israel phải thay đổi hành vi.
“Các căn cứ đã bị nhắm mục tiêu. Nhiều chỉ huy quân sự thiệt mạng. Nhưng từ góc nhìn của họ, họ đang thắng trong cuộc chiến”, Saeid Golkar, phó giáo sư khoa học chính trị Đại học Tennessee, chuyên gia về Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), nói. “Họ có thể khiến ông Trump quay lại bàn đàm phán”.
Chiến tranh bất đối xứng
Một trong những yếu tố then chốt giúp Iran duy trì niềm tin chiến thắng là chiến lược chiến tranh bất đối xứng. Thay vì đối đầu trực diện bằng sức mạnh quân sự đơn thuần, Tehran chọn đánh vào những điểm yếu mang tính hệ thống của đối phương.
Sau hơn 16.000 cuộc không kích từ Mỹ và Israel, trọng tâm cuộc chiến không còn nằm ở năng lực quân sự của Iran, mà chuyển sang tác động đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là thị trường năng lượng. Iran coi biến động giá dầu là bằng chứng cho thấy chiến lược của họ phát huy hiệu quả, từ đó tạo ra hiệu ứng dây chuyền lan ra toàn cầu, buộc các cường quốc phải cân nhắc lại chiến lược.
Eo biển Hormuz đóng vai trò trung tâm trong chiến lược này. Là tuyến vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới từ vùng Vịnh, Iran từ lâu đã công khai coi Hormuz là “át chủ bài”. Không cần phải phong tỏa hoàn toàn, chỉ cần tạo ra rủi ro đủ lớn đối với hoạt động vận tải qua eo biển này, Tehran có thể gây sức ép đáng kể.
Tổng thống Trump cũng thừa nhận tình thế khó khăn ở eo biển Hormuz. Khi trả lời báo giới ngày 26/3, ông đưa ra một cách giải thích ngắn gọn về lý do trong hơn 40 năm qua, Iran luôn đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz nếu bị tấn công.
“Vấn đề với eo biển là thế này”, ông Trump nói. “Giả sử chúng ta làm rất tốt, đạt tới 99%. Nhưng thiếu 1% còn lại là không thể chấp nhận được, bởi vì đó có thể là một quả tên lửa bắn trúng thân con tàu trị giá cả tỷ USD”.
Chính “1% rủi ro” đó là nền tảng để Iran xây dựng chiến lược răn đe. Từ thập niên 1980, khi cuộc chiến với Iraq lan rộng từ trên bộ sang tàu dầu trên vịnh Ba Tư, Tehran đã đầu tư mạnh vào các phương tiện có thể gây gián đoạn vận tải biển như thủy lôi và xuồng cao tốc. Mục tiêu không phải là kiểm soát eo biển, mà là đảm bảo khả năng gây thiệt hại bất ngờ, đủ để đối phương phải dè chừng.
Song song với phong tỏa Hormuz, Iran còn triển khai hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) nhằm vào căn cứ Mỹ tại Trung Đông và cơ sở dầu khí ở các nước láng giềng. Những cuộc tấn công này góp phần đẩy lạm phát tăng cao, tạo áp lực lên các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng Trung Đông.
Kết quả, chính quyền Tổng thống Trump đã phải nới lỏng một phần trừng phạt đối với dầu thô Iran, cho phép dòng tiền trị giá 15 tỷ USD quay trở lại Tehran, đình chỉ trừng phạt với dầu thô Nga. Động thái này càng củng cố niềm tin rằng chiến lược gây sức ép kinh tế của Iran đang buộc Mỹ phải điều chỉnh hành vi.
Ý thức hệ mạnh mẽ
Trong khi đó, các nỗ lực của Mỹ và Israel nhắm vào đội ngũ lãnh đạo Iran lại tạo ra hiệu ứng ngược. Thay vì làm suy yếu chính quyền Iran, việc hạ sát Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và các quan chức cấp cao lại thúc đẩy hệ thống quyền lực tại Iran trở nên đoàn kết và cứng rắn hơn.
“Hệ thống lãnh đạo ở Iran mang tính ý thức hệ. Chính yếu tố này đã giúp bộ máy không tan rã, nhanh chóng tái cấu trúc và siết chặt quyền lực”, phó giáo sư Golkar nói.
Bất chấp những cảnh báo từ Tổng thống Trump, Iran đã bầu Mojtaba Khamenei, con trai ông Ali Khamenei và có lập trường thậm chí cứng rắn hơn cả cha, làm tân Lãnh tụ Tối cao. Ông Mojtaba sau đó tiếp tục chọn những người cứng rắn trong IRGC làm cố vấn thân cận cho mình.
“Chế độ này cứng rắn hơn, ít sẵn sàng thỏa hiệp hơn và thể hiện sự gắn kết công khai hơn với IRGC”, Mona Yacoubian, giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định. “Các đòn hạ sát loạt lãnh đạo Iran không dẫn đến bất kỳ sự thay đổi sâu sắc nào về việc ai mới là người nắm quyền, cũng như lập trường của họ đối với Mỹ”.
Điều này khiến triển vọng đàm phán trở nên phức tạp hơn. Những quan chức có xu hướng thực dụng hoặc có khả năng dung hòa giữa ý thức hệ và lợi ích quốc gia đã bị gạt ra bên lề hoặc thiệt mạng trong các cuộc không kích.
Khi những tiếng nói ôn hòa biến mất, không gian cho thỏa hiệp cũng bị thu hẹp lại. Ngay cả khi đàm phán diễn ra, khả năng đạt thỏa thuận linh hoạt cũng rất hạn chế. Thậm chí, xung đột có thể tiếp tục leo thang thông qua các lực lượng ủy nhiệm.
IRGC đã đe dọa cùng lực lượng Houthi ở Yemen mở rộng chiến sự sang eo biển Bab al-Mandab, đồng thời công bố danh sách các cơ sở năng lượng trong khu vực mà họ có thể nhắm tới nếu Mỹ tiếp tục tấn công.
“Họ sẵn sàng cho kiểu chiến tranh này”, ông Golkar nói, thêm rằng hệ thống của Iran được thiết kế để tồn tại trong điều kiện chiến tranh kéo dài.
Tuy nhiên, niềm tin chiến thắng của Iran không đồng nghĩa với việc họ không phải đối mặt với khó khăn. Nền kinh tế chịu áp lực nặng nề, và dấu hiệu căng thẳng nội bộ đã xuất hiện.
Cựu ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif viết trong bài bình luận đăng trên tạp chí Foreign Affairs rằng nước này đang nắm “thế thượng phong” trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel, nhưng lập luận Tehran cần chấm dứt chiến tranh để tránh thêm thương vong dân sự và thiệt hại cơ sở hạ tầng.
“Iran nên tận dụng lợi thế của mình không phải để tiếp tục chiến đấu mà để tuyên bố chiến thắng và đạt được một thỏa thuận vừa chấm dứt xung đột này vừa ngăn chặn cuộc xung đột tiếp theo”, ông Zarif viết hôm 2/4.
“Iran nên đề xuất áp đặt các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của mình và mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc chấm dứt toàn bộ các lệnh trừng phạt. Thỏa thuận này Washington trước đây không chấp nhận, nhưng giờ có thể sẽ cân nhắc”, cựu ngoại trưởng cho biết.
Giới chức Mỹ hôm qua (5.4) thông báo lực lượng đặc nhiệm đã thực hiện cuộc giải cứu một sĩ quan nước này bị mắc kẹt trong lãnh thổ Iran sau khi Iran bắn hạ chiến đấu cơ F-15E của Mỹ hôm 3.4. Sĩ quan này, chuyên về hệ thống vũ khí, là một trong hai thành viên phi hành đoàn của chiếc F-15E bị bắn hạ, theo Đài CBS. Người còn lại đã được giải cứu hôm 3.4.
"Trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ", Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh đây là lần đầu tiên trong lịch sử quân sự, hai phi công Mỹ được giải cứu một cách riêng biệt, sâu trong lãnh thổ đối thủ. Chủ nhân Nhà Trắng cho biết thêm sĩ quan được giải cứu đã bị thương, nhưng sẽ sớm hồi phục.
Về chiến dịch giải cứu, ông Trump cho hay: "Theo chỉ thị của tôi, quân đội Mỹ đã điều hàng chục máy bay, trang bị những vũ khí mạnh mẽ nhất thế giới, để giải cứu anh ấy". Hai quan chức Mỹ xác nhận với CBS rằng lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu thành viên phi hành đoàn mất tích trong một chiến dịch phức tạp, với sự tham gia của hàng chục binh sĩ, cùng hàng chục chiến đấu cơ và trực thăng. Họ cho biết thêm chiến dịch quân sự đầy cam go này đã sử dụng bom và hỏa lực để ngăn quân đội Iran tiếp cận nơi người sĩ quan được cho là đang ẩn náu.
Khi lực lượng Mỹ tiến gần đến vị trí của phi công, một cuộc đấu súng với quân đội Iran đã nổ ra, theo 2 quan chức Mỹ. Trong khi đó, 2 máy bay vận tải được giao nhiệm vụ chở đội cứu hộ đã không thể cất cánh từ một căn cứ hẻo lánh ở Iran. Những chiếc máy bay này sau đó đã bị phá hủy để tránh lọt vào tay Iran và lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã lên 3 máy bay khác được điều đến để đón họ. Nhiệm vụ đã hoàn thành ngay trước nửa đêm, và tất cả lực lượng Mỹ đã ra khỏi không phận Iran.
Ngoài ra, một quan chức cấp cao Mỹ cho CBS hay Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) đã tham gia sâu vào nhiệm vụ giải cứu. Trước khi xác định vị trí của phi công, CIA đã phát động một chiến dịch đánh lừa, lan truyền thông tin bên trong Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy và đang di chuyển người này khỏi Iran. Trong lúc chiến dịch đánh lừa đang diễn ra, CIA đã theo dõi hành tung viên sĩ quan trong một khe núi và chia sẻ vị trí chính xác của người này với Lầu Năm Góc cũng như Nhà Trắng, trước khi Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành chiến dịch giải cứu khẩn cấp.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hôm qua khẳng định đã phá hủy một số máy bay Mỹ tham gia nhiệm vụ tìm kiếm, giải cứu nói trên, theo Hãng tin Tasnim. Ngoài ra, một phát ngôn viên quân đội Iran tuyên bố những máy bay bị bắn rơi bao gồm một máy bay vận tải quân sự C-130 và 2 trực thăng Black Hawk.
Trước đó, giới chức Iran kêu gọi người dân giúp tìm kiếm và treo thưởng cho việc cung cấp thông tin dẫn tới bắt sống phi công Mỹ. Nếu Iran bắt được phi công Mỹ, cuộc khủng hoảng con tin sau đó có thể sẽ làm thay đổi nhận thức của công chúng Mỹ về cuộc xung đột, đẩy Washington vào thế khó. Khi đó, bài toán ngoại giao của cuộc chiến sẽ thay đổi chỉ sau một đêm, theo giới quan sát.
"Viễn cảnh một quân nhân Mỹ có thể còn sống và đang phải lẩn trốn bên trong lãnh thổ Iran đã đẩy Washington vào thế khó trong cuộc xung đột vốn nhận được ít ủng hộ từ công chúng và chưa thấy dấu hiệu kết thúc sớm", theo nhà phân tích Phil Stewart của Reuters. Tuy nhiên, chiến dịch giải cứu thành công, ngăn chặn việc Iran bắt được viên sĩ quan, đã giúp Washington tránh được "con bài mặc cả" của Tehran.
Người dân Iran đổ ra đường phố thủ đô Tehran rạng sáng 8/4, sau khi lệnh ngừng bắn hai tuần với Mỹ được công bố.
Theo thỏa thuận, các bên liên quan sẽ ngừng tấn công trong lúc đàm phán diễn ra. Trong thời gian này, tàu thuyền sẽ được phép đi qua eo biển Hormuz dưới sự điều phối của lực lượng vũ trang Iran và chịu một số "hạn chế kỹ thuật". Hiện chưa rõ các hạn chế kỹ thuật mà Iran áp đặt với tàu thuyền ở eo biển Hormuz là gì.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cho hay Iran và Oman lên kế hoạch thu phí quá cảnh với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong hai tuần ngừng bắn. Số tiền này sẽ được chi cho tái thiết những thiệt hại do giao tranh.
Người dân Iran đổ ra đường phố thủ đô Tehran rạng sáng 8/4, sau khi lệnh ngừng bắn hai tuần với Mỹ được công bố.
Theo thỏa thuận, các bên liên quan sẽ ngừng tấn công trong lúc đàm phán diễn ra. Trong thời gian này, tàu thuyền sẽ được phép đi qua eo biển Hormuz dưới sự điều phối của lực lượng vũ trang Iran và chịu một số "hạn chế kỹ thuật". Hiện chưa rõ các hạn chế kỹ thuật mà Iran áp đặt với tàu thuyền ở eo biển Hormuz là gì.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cho hay Iran và Oman lên kế hoạch thu phí quá cảnh với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong hai tuần ngừng bắn. Số tiền này sẽ được chi cho tái thiết những thiệt hại do giao tranh.
Những người ủng hộ chính phủ giương quốc kỳ và ảnh chân dung Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei tại Quảng trường Cách mạng Hồi giáo ở Tehran.
Những người ủng hộ chính phủ giương quốc kỳ và ảnh chân dung Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei tại Quảng trường Cách mạng Hồi giáo ở Tehran.
Người dân hô khẩu hiệu khi tập trung tại Quảng trường Cách mạng Hồi giáo.
Theo Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, lệnh ngừng bắn không đồng nghĩa với việc chiến sự đã chấm dứt. "Chúng tôi vẫn luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Chỉ cần đối phương mắc sai lầm dù là nhỏ nhất, họ sẽ phải đối mặt với toàn bộ sức mạnh đáp trả của chúng tôi", hội đồng cho biết.
Người dân hô khẩu hiệu khi tập trung tại Quảng trường Cách mạng Hồi giáo.
Theo Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, lệnh ngừng bắn không đồng nghĩa với việc chiến sự đã chấm dứt. "Chúng tôi vẫn luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Chỉ cần đối phương mắc sai lầm dù là nhỏ nhất, họ sẽ phải đối mặt với toàn bộ sức mạnh đáp trả của chúng tôi", hội đồng cho biết.
Người dân tập trung trên đường phố Tehran ăn mừng lệnh ngừng bắn
Người dân tập trung trên đường phố Tehran rạng sáng 8/4, sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Video: Reuters
Bé gái cầm cờ Iran khi tham gia cuộc diễu hành bằng xe trên đường phố Tehran.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ được tổ chức tại Islamabad, thủ đô của Pakistan vào 10/4 và có thể kéo dài để hoàn thiện các chi tiết của một thỏa thuận, với mục tiêu "khẳng định những thành tựu trên chiến trường của Iran".
Bé gái cầm cờ Iran khi tham gia cuộc diễu hành bằng xe trên đường phố Tehran.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ được tổ chức tại Islamabad, thủ đô của Pakistan vào 10/4 và có thể kéo dài để hoàn thiện các chi tiết của một thỏa thuận, với mục tiêu "khẳng định những thành tựu trên chiến trường của Iran".
Lệnh ngừng bắn được công bố chưa đầy hai giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Trump đặt ra với Iran hết hạn. Trong tối hậu thư này, ông Trump đe dọa sẽ phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran, nếu nước này không đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz. Iran trước đó đã tuyên bố bác bỏ tối hậu thư này.
"Giờ đây, nước Mỹ đã hiểu sức mạnh của Iran. Nếu họ không thực hiện đúng thỏa thuận, chúng tôi chắc chắn sẽ đối phó với họ theo cách khác", một phụ nữ tham gia cuộc tuần hành ở Tehran cho hay.
Lệnh ngừng bắn được công bố chưa đầy hai giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Trump đặt ra với Iran hết hạn. Trong tối hậu thư này, ông Trump đe dọa sẽ phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran, nếu nước này không đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz. Iran trước đó đã tuyên bố bác bỏ tối hậu thư này.
"Giờ đây, nước Mỹ đã hiểu sức mạnh của Iran. Nếu họ không thực hiện đúng thỏa thuận, chúng tôi chắc chắn sẽ đối phó với họ theo cách khác", một phụ nữ tham gia cuộc tuần hành ở Tehran cho hay.
Quốc kỳ và chân dung cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong ngày đầu tiên Mỹ, Israel mở cuộc tấn công vào Iran hôm 28/2, cùng người kế nhiệm ông là Mojtaba Khamenei, tại một góc phố ở Tehran.
Dù vui mừng với lệnh ngừng bắn, một số người Iran vẫn tỏ ra hoài nghi về thỏa thuận mới đạt được.
"Chúng tôi đã ngồi vào bàn đàm phán hai lần khi họ tấn công chúng tôi", một người phụ nữ nói, thêm rằng Mỹ có thể lợi dụng lệnh ngừng bắn để "củng cố sức mạnh". "Tôi không hiểu tại sao Mỹ lại chấp nhận lệnh ngừng bắn. Như mọi lần, họ muốn câu giờ cho Israel".
Quốc kỳ và chân dung cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong ngày đầu tiên Mỹ, Israel mở cuộc tấn công vào Iran hôm 28/2, cùng người kế nhiệm ông là Mojtaba Khamenei, tại một góc phố ở Tehran.
Dù vui mừng với lệnh ngừng bắn, một số người Iran vẫn tỏ ra hoài nghi về thỏa thuận mới đạt được.
"Chúng tôi đã ngồi vào bàn đàm phán hai lần khi họ tấn công chúng tôi", một người phụ nữ nói, thêm rằng Mỹ có thể lợi dụng lệnh ngừng bắn để "củng cố sức mạnh". "Tôi không hiểu tại sao Mỹ lại chấp nhận lệnh ngừng bắn. Như mọi lần, họ muốn câu giờ cho Israel".
Người phụ nữ xúc động khi tham gia cuộc tuần hành sau khi lệnh ngừng bắn được công bố.
Iran khẳng định chiến sự chỉ chấm dứt khi kế hoạch hòa bình 10 điểm của họ được chấp thuận. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ông sẵn sàng thảo luận về đề xuất của Tehran.
Người phụ nữ xúc động khi tham gia cuộc tuần hành sau khi lệnh ngừng bắn được công bố.
Iran khẳng định chiến sự chỉ chấm dứt khi kế hoạch hòa bình 10 điểm của họ được chấp thuận. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ông sẵn sàng thảo luận về đề xuất của Tehran.
Hàng dài ôtô nối đuôi nhau trên đường phố Tehran sau lệnh ngừng bắn.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres hoan nghênh thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, kêu gọi các bên liên quan trong cuộc xung đột hiện nay tại Trung Đông "tuân thủ nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và chấp hành các điều khoản của lệnh ngừng bắn, nhằm tạo tiền đề cho nền hòa bình lâu dài và toàn diện trong khu vực".
Hàng dài ôtô nối đuôi nhau trên đường phố Tehran sau lệnh ngừng bắn.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres hoan nghênh thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, kêu gọi các bên liên quan trong cuộc xung đột hiện nay tại Trung Đông "tuân thủ nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và chấp hành các điều khoản của lệnh ngừng bắn, nhằm tạo tiền đề cho nền hòa bình lâu dài và toàn diện trong khu vực".
Kết quả kiểm 98,15% tổng số phiếu trong cuộc bầu cử ngày 12/4 tại Hungary cho thấy đảng Tisza của ông Peter Magyar sẽ nắm 138 trong tổng số 199 ghế tại quốc hội, vượt mức đa số 2/3 cần thiết để tự thành lập chính phủ mà không cần xây dựng liên minh cầm quyền, cũng như có thể thông qua các thay đổi lớn về luật và hiến pháp. Đảng Fidesz của Thủ tướng Viktor Orban giành khoảng 55 ghế.
Thủ tướng Orban, 62 tuổi, cùng ngày thừa nhận thất bại, mô tả đây là "kết quả đau đớn", cho thấy đảng Fidesz "không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo". Kết quả này khép lại 16 năm cầm quyền của ông Orban, và ông Magyar, 45 tuổi, dự kiến là Thủ tướng tiếp theo của Hungary.
Magyar sinh năm 1981 trong một gia đình luật sư truyền thống bảo thủ. Ông quan tâm đến chính trường khi mới 9 tuổi, từng dán ảnh các chính trị gia Hungary kín tường trong nhà ở Budapest. Trong số này có ông Orban, một luật sư trẻ tuổi nổi bật trong phong trào dân chủ tại Hungary lúc đó.
"Ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã bị cuốn theo bầu không khí náo nhiệt quanh sự thay đổi chính quyền", ông Magyar chia sẻ trên podcast Fokuszcsoport năm 2025.
Magyar học trung học tại một trường nam sinh Công giáo danh tiếng gần trung tâm Budapest, rồi học ngành luật tại Đại học Công giáo Pazmany Peter, tốt nghiệp năm 2004. Trong thời gian học đại học, Magyar gặp Judit Varga, một ngôi sao đang lên của Fidesz, đảng mà ông gia nhập năm 2002.
Magyar kết hôn với Varga năm 2006 và có ba con trai. Cả gia đình đến Brussels, Bỉ sinh sống khi bà Varga được chọn làm cố vấn chính sách cho các nghị sĩ Hungary tại Nghị viện châu Âu giai đoạn 2009-2018.
Ông Magyar mô tả bản thân là người có đức tin, thích nấu ăn và chơi bóng đá cùng bạn bè và các con. Những người quen biết Magyar cho rằng ông là người cầu toàn, dễ nóng nảy, nhưng cũng sẵn sàng xin lỗi khi nhận ra thiếu sót của mình.
Bà Varga trở về Hungary năm 2018 và được Thủ tướng Orban bổ nhiệm làm Bộ trưởng Tư pháp một năm sau đó, trong khi ông Magyar làm việc cho một ngân hàng quốc doanh, rồi lãnh đạo một cơ quan cho sinh viên vay vốn.
Ông Magyar ly hôn với bà Varga năm 2023. Cùng năm, bà Varga rời cương vị Bộ trưởng Tư pháp để đại diện Fidesz tham gia tranh cử vào Nghị viện châu Âu diễn ra vào tháng 6/2024. Tuy nhiên, kế hoạch này đã sụp đổ khi Fidesz vướng bê bối làm rung chuyển đảng cầm quyền ngay đầu năm 2024.
Tổng thống Hungary khi đó là bà Katalin Novak đã ân xá một cựu quan chức bị kết án vì giúp che đậy hành vi lạm dụng trẻ em tại một trại trẻ mồ côi. Diễn biến khiến hình ảnh mà ông Orban xây dựng rằng chính phủ là lực lượng bảo vệ các giá trị gia đình bị ảnh hưởng. Những người có liên quan đến lệnh ân xá, trong đó có bà Varga, từ chức.
"Đây chính là lúc Hungary có nhu cầu tìm kiếm một người có thể thách thức ông Orban", Peter Kreko, nhà khoa học chính trị tại viện chính sách Political Capital, trụ sở Budapest, nói với CNN. "Và ông Magyar đã tiến ra chính trường".
Tháng 2/2024, Magyar có cuộc phỏng vấn gây chú ý với hãng tin Partizan, trong đó ông cáo buộc Thủ tướng Orban cùng các đồng minh "trốn sau váy phụ nữ" trong bê bối ân xá. Magyar còn tiết lộ những thông tin mà ông nói là "có được nhờ thời gian làm việc thân cận với giới cầm quyền".
"Vài gia đình đang kiểm soát một nửa đất nước", ông Magyar nói. Video cuộc phỏng vấn thu hút gần 3 triệu lượt xem tại một quốc gia chưa đến 10 triệu người.
Tháng 3/2024, Magyar cho biết ông muốn tham gia cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu, nhưng không kịp lập đảng mới. Ông chọn gia nhập Tisza, đảng được thành lập từ năm 2020 nhưng không mấy nổi bật, và nhanh chóng thăng tiến, trở thành lãnh đạo đảng này. Tisza sau đó giành gần 30% số phiếu trong cuộc bầu cử, giúp đảng có 7 ghế tại Nghị viện châu Âu.
Magyar ngày càng nổi bật với cam kết chống tham nhũng và cải thiện dịch vụ công. Ông thu hút sự ủng hộ trong bối cảnh kinh tế trì trệ, tìm cách kết nối với cử tri khi liên tục đến thăm các thị trấn và thành phố, đồng thời thường ở lại hàng giờ sau bài phát biểu để gặp gỡ người dân địa phương.
Trong chiến dịch tranh cử, Magyar tập trung vào các vấn đề trong nước như kinh tế và tham nhũng, còn ông Orban lại chủ yếu tập trung vào chính sách đối ngoại và quan hệ với các lãnh đạo thế giới.
Theo chuyên gia Kreko, ông Orban đã không tìm được một chiến lược hiệu quả để đối phó với Magyar. Hiểu rõ cách hệ thống vận hành, Magyar có thể "đi trước một bước" và ngăn chặn các đòn công kích trước khi chúng phát huy tác dụng.
Hồi tháng 2, Magyar cáo buộc Fidesz muốn hạ bệ ông bằng cách dọa công bố một video quay lén ông trong "một khoảnh khắc riêng tư với bạn gái" năm 2024.
"Vâng, tôi là một người đàn ông 45 tuổi, tôi cũng có đời sống tình dục. Với một bạn gái đã trưởng thành. Những người hèn nhát ở Fidesz, hãy cứ việc tung hết ra", ông Magyar viết trên Facebook, giúp dập tắt bê bối.
Đồng thời, Magyar khiến Fidesz khó có thể gán cho ông hình ảnh một chính trị gia theo khuynh hướng tự do. Trong khi Thủ tướng Orban liên tục công kích Ukraine, Magyar cũng có cách tiếp cận tương tự, nhưng tránh thảo luận sâu về chính sách đối ngoại.
Sự im lặng này khiến một số người lo ngại Hungary dưới thời Magyar có thể sẽ cản trở các nỗ lực của Liên minh châu Âu trong việc hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, ông Mujtaba Rahman, giám đốc phụ trách châu Âu của Eurasia Group, cho rằng nhiều người ở Brussels hiểu ông Magyar đơn giản đang tìm cách tránh tạo ra "điểm yếu" để Fidesz khai thác.
Chiến thắng của đảng Tisza có thể tác động đến quan hệ giữa Hungary và EU, trong đó có khả năng thúc đẩy những tiến trình hợp tác và giải quyết bất đồng tồn tại trước đây.
Tuy nhiên, nhiều người dân Hungary, thậm chí cả phe phản đối ông Orban, vẫn tỏ ra thận trọng với ông Magyar.
"Ông Magyar đã tập hợp được một liên minh rất rộng, từ cánh hữu bảo thủ cho đến những người theo chủ nghĩa tự do cấp tiến và cánh tả cứng rắn", ông Kreko nói. "Liệu Magyar có thể duy trì được liên minh này hay không vẫn còn là điều chưa thể biết trước".
