Luật sư Lê Trạch Giang cho rằng hành vi bạo lực gia đình không chỉ là chồng đánh vợ, hay chỉ là bạo lực bằng tay chân. Ngoài “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”, còn nhiều cách khác như bạo lực tinh thần, bạo lực về kinh tế, bạo lực tình dục.
Những hành vi như cưỡng ép mang thai, lựa chọn giới tính thai nhi, ép con học quá sức, phân biệt giới tính, kỳ thị hình thể… đều bị xem là bạo lực gia đình.
Điều 3 Luật Phòng chống bạo lực gia đình liệt kê 16 nhóm hành vi là bạo lực gia đình như hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa, lăng mạ, chì chiết, không quan tâm, phân biệt đối xử, ngăn cản gặp gỡ người thân… (xem box).
Đặc biệt, bạo lực gia đình không chỉ là hành vi giữa những người trong gia đình với nhau, mà còn trong trường hợp giữa những người đã ly hôn, những người chung sống như vợ chồng; giữa cha, mẹ, con riêng, anh, chị, em của người đã ly hôn, của người chung sống như vợ chồng, giữa những người đã từng có quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi với nhau.
Luật sư Giang cho rằng trong thực tế, bạo lực về kinh tế xảy ra nhiều nhất và khó nhận diện. Một người quản lý tiền bạc của gia đình quá đáng: người làm ra tài sản sẽ kiểm soát chuyện chi tiêu gắt gao, tiểu tiết đến độ phát tiền đi chợ mỗi ngày cho người kia.
Người bị bạo lực kinh tế đôi khi muốn chi tiêu việc gì cũng phải xin tiền và phải giải trình mình đã chi bao nhiêu tiền cho khoản gì.
Cũng có trường hợp người làm ra tiền bị bạo lực khi người kia gom giữ hết tiền bạc và của cải. Điều này thường được ngụy biện là để quản lý tài chính gia đình, chi tiêu quy về một mối cho tiết kiệm, nhưng thực chất là để kiểm soát tiền bạc của đối phương.
Hoặc có khi nó biểu hiện dưới dạng chồng ngăn cản không cho vợ đi làm với nhiều lý do nhằm biến vợ thành người phụ thuộc tài chính.
Ngoài việc phải nhận diện hành vi bạo lực gia đình thì sự phản ứng của nạn nhân là điều đáng bàn.
Thường các hành vi bạo lực gia đình không phải đến bất ngờ, một lần, mà nó là một quá trình hình thành từ nhẹ đến nặng, từ đơn giản đến phức tạp, từ thói quen nhỏ đến hành vi lớn. Trong đó, nạn nhân đôi khi góp phần lớn vào việc hình thành và kéo dài hành vi bạo lực gia đình. Phổ biến là nạn nhân cam chịu, không phản kháng.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy (chuyên viên tham vấn tâm lý) cho rằng cần thực hiện ba giải pháp để chấm dứt bạo lực gia đình.
Trước mắt, các cơ quan chức năng phải xử lý nghiêm những người gây ra bạo lực gia đình. Hiện đã có Luật Phòng chống bạo lực gia đình, có nghị định quy định các hành vi và mức phạt nhưng cần thêm sự nỗ lực của các cơ quan chức năng để các quy định này đi vào thực tiễn.
Bên cạnh đó, các địa phương cần xây dựng thêm nhiều nhà tạm lánh, giúp phụ nữ bị bạo hành có nơi an toàn để đi. Và cần thiết lập đường dây tư vấn tâm lý miễn phí cho người bị bạo hành, tốt nhất là đường dây nóng 24/7 về bạo lực gia đình.
Tiếp theo là các giải pháp lâu dài. Đa số các ca bạo lực gia đình có nguyên nhân từ bia rượu. Nhiều người lúc tỉnh táo không đến nỗi nhưng uống say thì đánh vợ.
Do vậy cơ quan chức năng phải kiểm soát kỹ và đánh thuế nặng rượu, bia.
Bên cạnh đó cần có chương trình hỗ trợ tâm lý cho những người có triệu chứng dễ mất kiểm soát, không kể là nam giới hay phụ nữ, cha mẹ hay con cái, kể cả gây bạo lực ở nơi khác.
Những ai dễ nổi nóng, dễ đánh người khác, dễ mất kiểm soát thì đến đó để học cách quản lý cơn giận, chuyển hóa cảm xúc, làm chủ cảm xúc. Thực tế có nhiều người vì nóng giận quá mà đánh người khác chứ không phải họ có chủ ý đánh người từ đầu.
Xa hơn là các biện pháp giáo dục. Đưa giáo dục bình đẳng giới vào nhà trường càng sớm càng tốt. Các học sinh phải biết tôn trọng cơ thể và nhân phẩm của người khác cũng như của mình.
Cần có lớp tiền hôn nhân cho người thành niên. Ở đó, những thanh niên đến tuổi trưởng thành được học nghệ thuật làm vợ, làm chồng, nghệ thuật làm cha, mẹ. Mục đích là để họ biết cách hóa giải những mâu thuẫn trong gia đình để chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không.
Đồng thời tăng cường truyền thông để xóa bỏ định kiến giới trong cộng đồng, để mọi người thấy bạo lực là vi phạm pháp luật.
Truyền thông để nhiều người biết người có đạo đức, người tử tế thì không đánh người khác cho dù họ là ai, bố mẹ không có quyền đánh con, vợ chồng, bạn bè không có quyền đánh nhau, thầy cô không đánh học trò…
Sau ngày làm việc căng thẳng, Hannah Fowles, 22 tuổi, ở Provo, bang Utah, trở về nhà với đầu óc quay cuồng, mặt nóng bừng. Cô lục tìm chiếc túi màu xanh chứa "bộ dụng cụ trấn tĩnh". Fowles uống thuốc, áp túi chườm lạnh vào sau gáy, bật quạt cầm tay và siết chặt một món đồ chơi có gai. Các thao tác này tác động trực tiếp đến giác quan, giúp cơ thể cô dần dịu lại. "Sau khoảng 10 phút, tôi bình tĩnh và có thể đi ngủ", cô kể.
Carrie Berk, 23 tuổi ở New York, cho biết bộ dụng cụ của cô gồm kẹo chua, nhẫn xoay giảm căng thẳng (fidget ring) và tinh dầu thơm. Trước đây các món đồ này để rải rác, nhưng khi gom vào một túi, cô cảm thấy chủ động hơn mỗi khi mất cân bằng tinh thần.
Tương tự, Stefany Staples, 24 tuổi ở Atlanta, cũng có một chiếc túi trong suốt chứa kẹo dẻo, thuốc giảm đau và Magie glycinate sau khi phải nhập viện nhiều lần vì nhịp tim đập nhanh do lo âu. Staples cho biết thực tế các cơn hoảng loạn diễn ra phức tạp hơn so với những gì cô từng nghĩ.
Nhiều người Mỹ đang tìm đến các bộ dụng cụ tự chuẩn bị này, thường được gọi là "túi chống lo âu" (anxiety bag) hoặc "túi trấn an". Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ. Các vật dụng phổ biến gồm kẹo chua để kích thích vị giác, túi chườm lạnh, quạt cầm tay, hoặc tinh dầu oải hương, khăn tẩm cồn để "ngắt" vòng lặp suy nghĩ tiêu cực.
Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh tỷ lệ bất ổn tâm lý ở người trẻ gia tăng. Khảo sát trên gần 1.000 người Mỹ ở độ tuổi 18-26 cho thấy 61% được chẩn đoán mắc chứng lo âu, và 43% gặp cơn hoảng loạn ít nhất một lần mỗi tháng.
Theo Trung tâm Y khoa Đại học Rochester (Mỹ) những vật dụng trong "túi lo âu" áp dụng kỹ thuật "Tiếp đất" (Grounding technique) 5-4-3-2-1.
Kỹ thuật 5-4-3-2-1 dựa trên cơ chế đánh lạc hướng nhận thức (distraction). Khi cơn hoảng loạn xuất hiện, người bệnh cần xác định tuần tự: 5 thứ có thể nhìn thấy (thị giác), 4 thứ có thể chạm vào (xúc giác), 3 âm thanh có thể nghe (thính giác), 2 mùi có thể ngửi (khứu giác) và một thứ có thể nếm (vị giác).
Phương pháp sơ cứu tâm lý học này giúp những người đang trải qua cơn hoảng loạn, rối loạn lo âu thoát khỏi chuỗi suy nghĩ nội tâm và đưa nhận thức quay trở lại thực tại.
Theo Tiến sĩ Jenny Martin, nhà tâm lý học lâm sàng tại Gemstone Wellness (Chicago), các công cụ này hoạt động dựa trên nguyên lý kích thích giác quan, giúp đưa sự chú ý của bộ não trở lại với cảm giác vật lý của cơ thể.
Dù đánh giá "túi lo âu" là công cụ hỗ trợ hữu ích, tiến sĩ Vinay Saranga, người sáng lập Viện Sức khỏe Thần kinh North Carolina, cho rằng đây không phải giải pháp trị liệu tận gốc. Để điều trị lâu dài, người bệnh cần kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi.
"Mục tiêu của việc hồi phục là người bệnh tự kiểm soát tâm lý tốt hơn, thay vì phụ thuộc vào đồ vật. Khi tình trạng cải thiện, số món trong túi nên được rút gọn, hướng đến việc không cần dùng đến nữa", ông Saranga nói.
Bạn đọc Sao Xẹt nói ngày đi bán sức lao động kiếm ăn, cũng có thời điểm bạn đọc được cái chức cỡ "bật mã ôn".
Nếu thực sự ham mê chức quyền, bạn đọc này nghĩ mình cũng gắng để tiến xa hơn. Nhưng Sao Xẹt không đặt nặng điều đó. Mỗi kỳ lấy phiếu tín nhiệm hay bầu chọn vị trí, bạn đọc thường né tránh, có khi xin đi học hoặc xin nghỉ phép năm.
“Cứ làm tốt chuyên ngành, tranh thủ thời gian rảnh kiếm tiền thêm. Ôm chức vụ vào, quyền rơm, vạ đá, phải nêu gương, thời gian cũng phải triệt để ở công ty, không thể "tạt té" được để kiếm thêm. Cho nên hoàn thành tốt công việc, lợi ích trên hết, chức quyền chỉ là phù vân”, bạn đọc này bày tỏ.
Còn bạn đọc Nguyễn Văn Cường cho rằng đơn giản là vì không thích phải quản lý người khác, không thích giao việc rồi theo dõi nhân viên làm theo, cũng không thích phải đưa ra hình phạt khi nhân viên không đạt KPI.
Bạn đọc Mr Hoàn kể làm quản lý công ty gần 1 năm thì tóc bạc thêm, mặt mũi hốc hác. Giám đốc lại chỉ quan tâm đến kết quả, nên cứ làm nhân viên cho nhẹ đầu, hết ngày về ngủ ngon.
Bạn đọc Tấn Lợi cho rằng câu không có tinh thần cầu tiến vì không muốn làm lãnh đạo là sai. Lấy ví dụ một bác sĩ giỏi, họ có thể lựa chọn tập trung phát triển sâu về chuyên môn phẫu thuật, không ngừng nâng cao tay nghề trong chính lĩnh vực của mình.
Bạn đọc Ngựa trời nhìn nhận vị trí lãnh đạo trong công ty không nhiều, nên sa thải tỉ lệ càng cao. Chấp nhận giỏi nhưng không làm lãnh đạo để trách nhiệm không nặng đầu khi về nhà, đó cũng là hạnh phúc.
Bạn đọc Minh Trần thẳng thắn nói lương không chênh lệch bao nhiêu, thậm chí bên khối nhà nước còn không có phụ cấp thì làm quản lý chi cho mệt.
Bạn đọc Thuận Đức Nguyễn nói những người thích làm nhân viên không phải họ không muốn cầu tiến, mà vì nếu làm lãnh đạo ngoài phải lo chuyện hoàn thành kế hoạch sao cho tốt, còn phải lo chuyện khác ngoài chuyên môn như đoàn kết nội bộ, lấy lòng cấp trên… Mà những chuyện ngoài chuyên môn, người ta không thích ai làm phiền mình bởi chuyện khác.
“Giờ lại thêm chuyện, có gì cứ lôi người đứng đầu ra vì là cấp cao hơn, nên người ta ngại đứng đầu”, bạn đọc này nói.
Bạn đọc Thủy nói lương quản lý thường chỉ cao hơn nhân viên giỏi 20-30%, nhưng áp lực, trách nhiệm và thời gian làm việc lại tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba. Nhiều bạn trẻ tính toán "lợi ích/áp lực" và thấy không đáng.
Tương tự bạn đọc Thiện nói làm nhân viên xuất sắc, 17h là có thể cắm tai nghe và ra về, không phải lo lắng về KPI của cả đội, không phải giải quyết xích mích nội bộ. Sự nhẹ nhàng về mặt tinh thần này là thứ mà tiền bạc khó mua được.
Cờ đến tay ai, người nấy phất
Nhiều bạn đọc cho rằng né tránh làm quản lý là ngại thử thách và thiếu chí tiến thủ.
Bạn đọc Phong nói nếu được làm quản lý thì các bạn trẻ nên đón nhận vui vẻ. Đây là cơ hội để bản thân vượt qua vùng an toàn, thử thách.
Còn bạn đọc Thiên cho rằng sẽ là vấn đề nếu bạn từ chối cơ hội chỉ vì... sợ thay đổi, sợ thất bại, hoặc vì quá an phận.
“Một người thực sự "cầu tiến" không nhất thiết phải lên làm tổ trưởng, mà là ngày hôm nay làm việc tốt hơn hôm qua. Nếu bạn vẫn đang học hỏi, vẫn đang nâng cao tay nghề, vẫn say mê công việc hiện tại, bạn vẫn đang "tiến", dù không thay đổi chức danh”, bạn đọc này nói.
Bạn đọc An nhìn nhận biết đủ là khi bạn đã trải nghiệm, đã nỗ lực và nhận ra đâu là điểm dừng phù hợp với năng lực và giá trị sống của mình. Bạn hài lòng với vị trí nhân viên vì bạn có thời gian cho gia đình, sở thích và sức khỏe. Đó là một sự lựa chọn tỉnh táo.
Bạn đọc Đức nói hôm nay bạn thấy hạnh phúc khi là nhân viên, biết đâu 5 năm nữa, khi có đủ trải nghiệm và sự tự tin, bạn lại muốn thử sức ở vị trí quản lý, lãnh đạo. Điều quan trọng là đừng khép mình vào khuôn khổ cứng nhắc.
Bạn đọc Hà cho rằng câu hỏi không nên là “có cầu tiến không”, mà là “bạn đang tiến theo hướng nào”. Leo cao chưa chắc đã hạnh phúc, nhưng đứng yên chắc chắn sẽ bị tụt lại. Quan trọng là bạn có đang tiến, theo cách của riêng mình hay không.
“Cái đáng bàn không phải là bạn làm nhân viên hay lãnh đạo, mà là bạn có đang “chủ động chọn” hay không. Nếu bạn hiểu rõ mình muốn gì và chấp nhận hệ quả, đó là trưởng thành. Còn nếu chỉ trôi theo hoàn cảnh thì dễ hối tiếc”, bạn đọc này nói.
Giữa tháng 4, Kim Ánh, 27 tuổi, tìm vé ôtô từ Hà Nội về Nghệ An cho kỳ nghỉ 30/4 nhưng các hãng xe quen đều báo hết chỗ. Chuyển hướng tìm vé tàu hỏa, cô thấy các chuyến tàu ngày cao điểm 25-26/4 đều hết vé giường nằm, ngày thường chỉ còn vài vé với giá 700.000 đến 900.000 đồng một chiều.
"Tôi phải tăng ca để xin nghỉ 9 ngày, giờ không thể mua vé vì các nhóm sang nhượng chỉ toàn người tìm mua, không ai bán", Ánh nói.
Phương án ra bến Nước Ngầm bắt xe ngoài cũng bị cô loại bỏ do lo ngại cảnh nhồi nhét và bắt khách dọc đường.
Trái với Ánh, Hà Thư, 22 tuổi, chủ động liên hệ đặt vé từ Hà Nội về Hà Tĩnh từ giữa tháng 3. Sau khi gọi 5 nhà xe, cô mua được vé giường đôi với giá hơn một triệu đồng, gấp đôi năm ngoái. Tuy nhiên, Thư chưa thể mua vé chiều ra Hà Nội vào ngày 3/5. "Nếu không có vé xe khách, tôi sẽ thuê xe ghép với chi phí cao hơn", cô cho biết.
Theo khảo sát của VnExpress, đến ngày 21/4, nhiều hãng xe lớn tuyến Hà Nội đi Nghệ An, Hà Tĩnh đã khóa hệ thống đặt vé trực tuyến, tổng đài liên tục báo bận do kín chỗ. Tình trạng tương tự diễn ra ở hệ thống đường sắt. Các chuyến tàu từ Hà Nội đi Nghệ An, Quảng Trị ngày 24, 25 và 30/4 đã kín chỗ, giá 700.000 đồng đến 1,3 triệu đồng một lượt.
Trên diễn đàn trao đổi vé tàu xe Nghệ An - Hà Tĩnh với hơn 41.000 thành viên, mỗi ngày có hàng chục bài viết tìm mua lại vé, tập trung vào chiều về ngày 24/4 và chiều đi 2-3/5. Thi thoảng có một số người nhượng lại vé giá 250.000-350.000 đồng và lập tức có người chốt mua sau vài phút.
Ông Dũng, Giám đốc nhà xe Dũng Minh chuyên tuyến Hà Nội - Nghệ An - Hà Tĩnh, cho biết toàn bộ vé dịp lễ đã bán hết trong ngày đầu mở cửa hệ thống hồi tháng 3. Đơn vị phải huy động thêm 30 xe tăng cường suốt kỳ nghỉ nhưng vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu.
Theo ông Dũng, do kỳ nghỉ giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 sát nhau, khách có xu hướng đặt khứ hồi chặng dài để nghỉ xuyên suốt 9 ngày. Lượng khách năm nay tăng gấp đôi năm ngoái.
Lý giải nguyên nhân nhiều tuyến xe miền Trung luôn khan hiếm vé, Trọng An, một phụ xe khách tuyến Hà Nội - Nghệ An, cho biết người dân các tỉnh lân cận thủ đô như Ninh Bình, Thanh Hóa có thể linh động đi xe máy. Trong khi đó, với quãng đường trên 300 km, ôtô giường nằm là lựa chọn tối ưu của người miền Trung. Ám ảnh cảnh nhồi nhét dịp lễ, hành khách thường ưu tiên chốt vé xe chất lượng cao từ sớm.
Tại các bến xe truyền thống, lượng vé bán tại quầy vẫn còn, hoạt động theo nguyên tắc khách đến trước xếp chỗ trước.
Cùng với sự khan hiếm, chi phí đi lại cũng tăng. Ngành đường sắt điều chỉnh giá vé tăng 10-15% do biến động giá nhiên liệu. Tính đến đầu tháng 4, hơn 44.200 vé đã bán ra. Đường sắt Việt Nam đã tăng cường hàng loạt chuyến tàu khu đoạn trên tuyến Bắc - Nam và các tuyến trọng điểm như Hà Nội đi Lào Cai, Hải Phòng, Đồng Hới; TP HCM đi Nha Trang, Phan Thiết.
Tình hình hàng không cũng không kém phần căng thẳng. Dữ liệu từ các hãng bay cho thấy các chặng giờ đẹp ngày 29-30/4 và 3-4/5 đã kín chỗ. Vé bay lệch ngày lệch giờ rẻ hơn khoảng 1-2 triệu đồng.
Vừa được cấp trên duyệt nghỉ thông 9 ngày dịp lễ, Thảo Nhi, 30 tuổi, ở TP HCM thấy vé máy bay về Nghệ An ngày 25/4 vọt lên 4 triệu đồng một chiều, gần gấp đôi dịp Tết. Chuyển sang tìm vé tàu, hệ thống chỉ báo còn ghế ngồi.
Không muốn đi ôtô giường nằm đường dài, Nhi lùi lịch về quê 2 ngày và quay lại thành phố sớm hơn. Cô chấp nhận bay chuyến đêm muộn để mua được vé với giá 2-2,5 triệu đồng.
Do không mua được vé xe khách, anh Quang Minh, 30 tuổi, quê Nghệ An chọn ở lại Hà Nội. Hiện giá vé tàu giường nằm dao động 800.000 đến một triệu đồng, tương đương dịp Tết. "Chi phí đi lại quá tốn kém, lại ngại cảnh chen chúc ở bến xe nên tôi chọn ở lại", anh Minh nói.
