Thảo luận kinh tế – xã hội tại Quốc hội chiều 20/4, Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Thủy cho biết thời gian qua người dân đã được thụ hưởng nhiều chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, trong đó có giáo dục.
Trong đó, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đưa ra nhiều chính sách mang tính chiến lược. Từ năm 2025, Nhà nước miễn toàn bộ học phí từ bậc mầm non đến hết lớp 12 tại các cơ sở giáo dục công lập. Dự kiến từ năm 2030, học sinh trên cả nước sẽ được cấp miễn phí sách giáo khoa.
Trong 9 tháng qua, cả nước đã khởi công 428 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, góp phần tăng cường tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng khó khăn.
Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả đạt được, đại biểu Thủy băn khoăn về việc tổ chức dạy học liên kết trong các trường công lập. Theo phản ánh của phụ huynh, dù học phí đã được miễn và có hỗ trợ ăn trưa, chi phí học tập vẫn nặng ở các khoản liên quan đến chương trình liên kết.
Thực tế, nhiều trường đã ký hợp đồng với doanh nghiệp để tổ chức dạy các môn bổ trợ như tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, trí tuệ nhân tạo, kỹ năng sống… Nhu cầu cho con học thêm các nội dung này là có thật. Tuy nhiên, việc triển khai dày đặc các chương trình liên kết như thời gian qua có nguy cơ chồng chéo nội dung giảng dạy, trong khi các môn bổ trợ chưa được kiểm định, đánh giá chất lượng.
“Vấn đề bức xúc nhất là nhiều trường xếp các môn liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa. Khi đó, nếu không đăng ký, học sinh phải tách ra sinh hoạt riêng, dễ nảy sinh tâm lý mặc cảm, nên nhiều gia đình buộc phải cho con tham gia”, bà Thủy nêu.
Từ thực trạng này, đại biểu đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiêm cấm việc bố trí các môn liên kết xen kẽ với giờ học chính khóa. Việc tổ chức chương trình liên kết nếu có – phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch tài chính và chia sẻ chi phí với phụ huynh, tránh tình trạng trường công hoạt động như trường tư, phát sinh gánh nặng chi phí.
Về lâu dài, bà Thủy kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo có kế hoạch tuyển dụng, bồi dưỡng và điều phối giáo viên trong từng địa phương để đáp ứng nhu cầu giảng dạy các môn kỹ năng, tránh tình trạng học sinh muốn học đầy đủ phải tham gia các chương trình liên kết hoặc học thêm.
Trước đó, tại cuộc tiếp xúc cử tri Hà Nội cuối năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm cho biết đã nhận được nhiều phản ánh về việc một số trường liên kết với doanh nghiệp, đưa giáo viên bên ngoài vào giảng dạy và thu thêm tiền, nhiều hơn phần học phí mà Nhà nước đã miễn.
Ông nhấn mạnh Nhà nước chịu trách nhiệm quản lý giáo dục và chương trình phổ cập. Trường hợp thiếu giáo viên các môn như âm nhạc, mỹ thuật, ngoại ngữ thì phải tổ chức đào tạo, bố trí hợp lý, không thể đưa giáo viên bên ngoài vào dạy để thu tiền của phụ huynh.
“Không thể biến trường học thành nơi làm dịch vụ, thu tiền”, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ, đồng thời đề nghị địa phương kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Sáng 7-4, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển chủ trì cuộc họp Hội đồng thẩm định liên ngành nhằm xem xét nhiệm vụ điều chỉnh ranh giới, diện tích Khu bảo tồn biển Lý Sơn. Tham dự có đại diện UBND đặc khu Lý Sơn, các sở, ngành và đơn vị liên quan.
Khu bảo tồn biển Lý Sơn được thành lập từ năm 2016 với diện tích hơn 9.613ha, là một trong những khu vực có giá trị cao về đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản.
Khu bảo tồn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ sinh thái biển, duy trì nơi cư trú, sinh sản của nhiều loài sinh vật, đồng thời góp phần phát triển du lịch sinh thái và cải thiện sinh kế cho người dân địa phương.
Tuy nhiên những năm gần đây, cùng với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh, nhiều công trình hạ tầng đã được đầu tư xây dựng trên đảo Lý Sơn.
Việc này phần nào tác động đến ranh giới, diện tích cũng như các phân khu chức năng của khu bảo tồn, đồng thời ảnh hưởng nhất định đến hệ sinh thái biển.
Đáng chú ý, theo quy hoạch tổng thể phát triển Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045 đã được Thủ tướng phê duyệt, khu vực đảo Lý Sơn có nhu cầu khai thác, sử dụng mặt nước biển rất lớn để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, điều chỉnh lại ranh giới khu bảo tồn nhằm tạo dư địa phát triển, nhưng vẫn đảm bảo các mục tiêu bảo tồn.
Phát biểu tại cuộc họp, ông Đỗ Tâm Hiển, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi - nhấn mạnh việc điều chỉnh là cần thiết trong bối cảnh hiện nay, song phải tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật và phù hợp với các quy hoạch đã được phê duyệt.
Việc điều chỉnh cần đảm bảo nguyên tắc hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên biển, đa dạng sinh học với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Đồng thời, yêu cầu UBND đặc khu Lý Sơn chỉ đạo đơn vị tư vấn tiếp thu đầy đủ ý kiến của Hội đồng thẩm định, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, làm rõ ranh giới, mốc tọa độ và đánh giá toàn diện tác động đến môi trường, hệ sinh thái biển cũng như sinh kế của người dân.
UBND tỉnh đề nghị các sở, ngành liên quan cần phối hợp chặt chẽ trong quá trình thẩm định, đảm bảo phương án điều chỉnh được xem xét khách quan, toàn diện. Việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư cũng được nhấn mạnh nhằm tạo sự đồng thuận trong xã hội.
Ông Hiển giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức thẩm định theo đúng trình tự, thủ tục, sớm hoàn thiện phương án điều chỉnh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.
Thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội tại Quốc hội sáng 21/4, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Đặng Ngọc Huy cho biết giáo dục luôn được Đảng, Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt đối với phát triển bền vững.
Tuy nhiên theo ông, bên cạnh những kết quả đạt được, nền giáo dục hiện vẫn đối mặt với "căn bệnh trầm kha" là chạy theo thành tích. Dù vấn đề này đã nhiều lần được nêu tại nghị trường và có giải pháp từ Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, thực tế ở nhiều địa phương, các chỉ tiêu như tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp, học sinh giỏi vẫn được báo cáo rất cao trong khi chất lượng thực chất chưa tương xứng.
Ông dẫn chứng tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm duy trì trên 98%, song các khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy không ít học sinh ra trường thiếu kỹ năng tư duy phản biện, thiếu khả năng làm việc nhóm và chưa có nền tảng để học tiếp hoặc làm việc trong môi trường thực tế.
Đại biểu cho rằng nhiều giáo viên và nhà trường bị cuốn vào vòng xoáy thi đua phải làm đẹp điểm số, tô hồng báo cáo. "Không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy", ông nói, đồng thời chỉ ra cơ chế thi đua hiện nay gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỷ lệ, còn tỷ lệ lại gắn với thành tích, khiến thành tích không còn phản ánh đúng thực chất mà trở thành áp lực đè lên giáo viên và hệ thống giáo dục.
Trong bối cảnh đó, học sinh chịu áp lực học để đạt điểm cao, vào trường chuyên, có bằng khen, thay vì học để hiểu biết, sáng tạo và phát triển bản thân. Các em ít có cơ hội được rèn luyện cách đặt câu hỏi, cách chấp nhận thất bại và đứng dậy, cách trở thành chính mình. Hệ quả là học sinh mất dần niềm vui học tập và động lực khám phá, giáo viên kiệt sức vì áp lực hình thức, còn xã hội dần mất niềm tin vào chất lượng giáo dục.
Theo ông, Việt Nam không thể xây dựng nền kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh nếu tiếp tục dựa vào những "con số ảo". Vì vậy, giáo dục cần quay về các giá trị cốt lõi là dạy thật, học thật, thi thật.
Từ thực tế này, ông đề nghị Quốc hội và Chính phủ cải cách toàn diện cơ chế thi đua, khen thưởng trong ngành giáo dục, trong đó trọng tâm là thay đổi cách đánh giá học sinh. Các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi cần được loại bỏ, thay bằng hệ thống đánh giá dựa trên tiến bộ thực chất của người học theo thời gian.
Phương pháp đánh giá cũng cần chuyển sang coi trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất. Đồng thời, ngành giáo dục cần giảm áp lực hành chính, "bệnh báo cáo" cho giáo viên, đi kèm với cơ chế giám sát độc lập và minh bạch hóa dữ liệu.
Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của phụ huynh và xã hội trong việc thay đổi cách nhìn, không đo giá trị của học sinh bằng điểm số và danh hiệu. "Áp lực sẽ không biến mất dù chính sách thay đổi, cần một cuộc chuyển đổi văn hóa từ chạy đua thành tích sang trân trọng giá trị thực chất", ông nêu.
Theo ông Huy, thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới, nhưng điều các em cần không phải là những tấm bằng khen mà là một nền giáo dục trung thực, nhân văn, giúp phát triển đúng năng lực. "Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có năng lực thật, phẩm chất thật. Đó mới là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới", ông nói.
Mới đây, UBND TP.HCM vừa công bố danh sách phân loại đơn vị hành chính cấp xã đợt 1 bao gồm 126 xã phường. Trong khi TP.HCM mới sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu có 168 xã phường, đặc khu.
Liên quan vấn đề này, đại diện Sở Nội vụ TP.HCM cho biết hiện thành phố mới công bố danh sách phân loại đợt 1 nên một số địa phương vẫn đang tiếp tục rà soát thủ tục, hồ sơ. Đồng thời, có xã dự kiến nộp hồ sơ để xét trình thành chính quyền đô thị (tức chuyển từ xã lên phường - PV).
Theo Nghị định 307/2025/NĐ-CP, hệ thống đơn vị hành chính được phân loại theo từng cấp. Trong đó, TP.HCM cùng Hà Nội là đơn vị hành chính cấp tỉnh loại đặc biệt, các tỉnh được phân thành ba loại gồm loại 1, 2 và 3. Ở cấp cơ sở, xã được chia thành ba loại 1, 2, 3, còn phường và đặc khu được phân thành bốn loại gồm loại đặc biệt, loại 1, 2 và 3.
Việc phân loại đơn vị hành chính để đánh giá quy mô, trình độ phát triển cũng như mức độ đáp ứng của bộ máy chính quyền địa phương trên từng địa bàn.
Đây là cơ sở để hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy, xác định biên chế và chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức phù hợp với từng loại đơn vị hành chính.
Theo quy định, việc phân loại được làm bằng phương pháp tính điểm, với tổng điểm tối đa 100 điểm, kèm điểm ưu tiên nếu có. Các tiêu chí chấm điểm gồm quy mô dân số, diện tích tự nhiên, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và các yếu tố đặc thù.
Cụ thể, tiêu chí dân số và diện tích được tính theo quy mô, mức tăng thêm được quy đổi thành điểm nhưng có giới hạn tối đa. Nhóm tiêu chí kinh tế - xã hội đánh giá khả năng cân đối ngân sách, cơ cấu kinh tế, tốc độ tăng trưởng, tỉ lệ lao động phi nông nghiệp, thu nhập và các chỉ số liên quan.
Ví dụ, một xã có quy mô dân số trên 16.000 người sẽ được tính từ mức cơ bản 10 điểm, cứ thêm 1.000 người được cộng 0,5 điểm nhưng tối đa không quá 25 điểm. Tương tự, phường thuộc thành phố trực thuộc trung ương từ 21.000 người trở xuống được tính 10 điểm, trên 21.000 người thì cứ thêm 1.000 người được tính thêm 0,5 điểm, cũng tối đa không quá 25 điểm…
Ngoài ra, một số yếu tố đặc thù như vị trí chiến lược đặc biệt, vai trò trung tâm, di sản, hay đặc điểm dân cư cũng được tính điểm.
Trên cơ sở tổng điểm, đơn vị hành chính được xếp loại 1 khi đạt từ 75 điểm trở lên, loại 2 từ 60 đến dưới 75 điểm và loại 3 dưới 60 điểm. Riêng phường và đặc khu có thể được xếp loại đặc biệt khi đạt từ 90 điểm trở lên và đáp ứng các tiêu chí ưu tiên theo quy định.
Theo lộ trình, TP.HCM sẽ tiếp tục công bố các đợt phân loại tiếp theo sau khi hoàn tất việc rà soát, thẩm định hồ sơ tại các địa phương còn lại.
