PGS.TS.BS Phạm Thị Ngọc Thảo, Khoa Hồi sức tích cực Bệnh viện Chợ Rẫy, Phó chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, tại hội nghị khoa học tuần qua, cho biết mô hình “ICU xanh” (hồi sức tích cực xanh) đang được xem là bước đi cần thiết trong lộ trình chuyển đổi xanh của ngành y tế. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có một đơn vị ICU – khu vực điều trị bệnh nhân nặng, nguy kịch nhất trong bệnh viện – đúng nghĩa “xanh”.
So với Nhật Bản hay Singapore, nơi rác thải y tế được kiểm soát chặt nhờ phân loại nghiêm ngặt, lượng rác tại các bệnh viện tuyến trung ương ở Việt Nam vẫn rất lớn. Đại dịch Covid-19 là minh chứng rõ nét cho áp lực từ vật tư nhựa dùng một lần và mức tiêu thụ điện, nước lớn trong chăm sóc bệnh nhân nặng.
ICU và gây mê hồi sức là những khu vực tiêu tốn năng lượng và vật tư y tế cao hàng đầu. Để duy trì sự sống, các phòng hồi sức phải vận hành liên tục hệ thống máy móc dày đặc, sử dụng nhiều điện, oxy, khí y tế và nước. Đây cũng là nơi phát sinh lượng rác lớn, chủ yếu từ vật tư dùng một lần và các thiết bị khó xử lý khi hết vòng đời như máy thở.
Tác động môi trường từ hoạt động y tế đang tạo ra một vòng lặp nghịch lý: môi trường ô nhiễm (biến đổi khí hậu, kim loại nặng, El Nino…) làm gia tăng bệnh tật, từ đó lại tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế.
Nhận diện thách thức này, Bệnh viện Chợ Rẫy đã từng bước chuyển đổi từ nhiều năm trước, như thay thế hệ thống chiếu sáng bằng đèn LED, ứng dụng năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, để tiến tới mô hình xanh toàn diện, ngành y tế vẫn đối mặt nhiều rào cản.
Trong đó, chính sách đấu thầu chưa có tiêu chí ưu tiên vật tư tái sử dụng an toàn khiến việc lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường gặp khó. Việc nâng cấp đồng bộ hạ tầng, thiết bị cũng đòi hỏi chi phí lớn, trong khi thói quen sử dụng đồ dùng một lần của nhân viên y tế chưa thể thay đổi nhanh.
“Chi phí đầu tư ban đầu có thể cao, nhưng lợi ích dài hạn rất lớn”, bác sĩ Thảo nói, nhấn mạnh đây là hành trình cần thời gian và sự kiên trì.
Bệnh viện đã xây dựng lộ trình triển khai ICU xanh theo ba giai đoạn. Trước mắt, mô hình sẽ được thí điểm tại hai đơn vị hồi sức Khu B và Khu D, với các giải pháp như phân loại rác tại giường, rà soát chuỗi cung ứng, thiết kế không gian tận dụng ánh sáng tự nhiên và đào tạo thói quen tiết kiệm năng lượng.
Hiệu quả thí điểm không chỉ đo bằng mức giảm phát thải hay chi phí bù carbon mà còn ở cải thiện môi trường làm việc. Khi có dữ liệu thực tế, mô hình sẽ được cân nhắc mở rộng sang các chuyên khoa như hô hấp, tim mạch, thần kinh.
Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh ngành y tế đóng góp khoảng 4-5% tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Vì vậy, giảm phát thải trong bệnh viện, đặc biệt ở các khoa hồi sức, được xem là bước đi quan trọng hướng tới phát triển bền vững.
“Y học phát triển các kỹ thuật đỉnh cao để cứu người, nhưng cũng tạo tác động môi trường không nhỏ và ICU xanh không chỉ giảm tác động, tối ưu tài nguyên mà còn phải duy trì chất lượng chăm sóc bệnh nhân”, bác sĩ nhấn mạnh.
Theo kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hay Canada, “ICU xanh” được vận hành theo mô hình 4P. Trong đó, Product (sản phẩm) tập trung vào thiết bị, vật tư y tế bền vững, có thể tái chế hoặc tái sử dụng an toàn. Process (quy trình) hướng đến quy trình thân thiện môi trường, giảm đồ dùng một lần, phân loại rác tại nguồn và kiểm soát khí gây mê. People (con người) nhấn mạnh đào tạo nhân viên y tế, xây dựng thói quen tiết kiệm năng lượng và phối hợp đa chuyên ngành. Patient (bệnh nhân) chú trọng thiết kế không gian ICU với ánh sáng tự nhiên, thông gió tốt, giúp người bệnh phục hồi toàn diện.
Ngày 16.4, bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Hoàng Cát Tiên, Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ, cho biết bệnh viện xây dựng danh mục dịch vụ đa dạng, đồng thời minh bạch chi phí ngay từ đầu và tư vấn rõ ràng dựa trên nhu cầu thực tế của từng bệnh nhân. Cách tiếp cận này không chỉ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc lựa chọn dịch vụ chăm sóc sức khỏe mà còn hạn chế tình trạng chỉ định không cần thiết hoặc phát sinh chi phí ngoài dự kiến, từ đó tạo dựng sự tin tưởng trong quá trình thăm khám và điều trị.
Theo bác sĩ Cát Tiên, bên cạnh việc đáp ứng đa dạng nhu cầu khám chữa bệnh ở nhiều lĩnh vực như nội tiết, tim mạch, nội thần kinh... bệnh viện tập trung đầu tư chiều sâu vào các lĩnh vực chẩn đoán và tầm soát để giúp phát hiện sớm bệnh lý và nâng cao hiệu quả điều trị. Trong đó, nội soi tiêu hóa, chẩn đoán hình ảnh và tầm soát sức khỏe sinh sản là những thế mạnh nổi bật, góp phần định hình mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động cho người dân.
Bệnh viện đầu tư hệ thống nội soi tiêu hóa, hệ thống chụp cắt lớp vi tính 128 lát cắt tích hợp trí tuệ nhân tạo với hình ảnh sắc nét độ phân giải cao hỗ trợ bác sĩ quan sát rõ niêm mạc tiêu hóa và nhận diện các tổn thương ngay từ giai đoạn sớm như viêm loét, polyp hay dấu hiệu tiền ung thư, từ đó gia tăng cơ hội điều trị hiệu quả.
"Bên cạnh các dịch vụ chẩn đoán, tầm soát sức khỏe sinh sản là một trong những lĩnh vực được Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ chú trọng trong xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động ngày càng gia tăng. Hiện nay, nhiều cặp đôi trẻ lựa chọn kiểm tra sức khỏe sinh sản từ sớm như một bước chuẩn bị cho kế hoạch gia đình trong tương lai. Thông qua các gói tầm soát toàn diện cho cả nam và nữ, bác sĩ có thể đánh giá chức năng sinh sản, phát hiện sớm các bệnh lý phụ khoa, nam khoa cũng như những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai", bác sĩ Cát Tiên chia sẻ.
Đó là ngồi hàng giờ. Một bác sĩ tim mạch đã lên tiếng cảnh báo tác hại khó lường của thói quen này.
Tiến sĩ Sanjay Bhojraj, bác sĩ tim mạch đang làm việc tại Ấn Độ, với hơn 20 năm kinh nghiệm, trong bài đăng gần đây trên mạng xã hội, đã nhấn mạnh rằng ngồi quá nhiều làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch đe dọa tính mạng.
Bác sĩ Sanjay Bhojraj cảnh báo: Thói quen ngồi nhiều hằng ngày làm tăng gấp đôi nguy cơ nhồi máu cơ tim, theo tờ Hindutan Times.
Trong khi nhiều người tập trung vào chế độ ăn uống hoặc hút thuốc, bác sĩ Bhojraj cho biết thiếu vận động thể chất là nguyên nhân chính gây ra bệnh tim mạch.
Bác sĩ Bhojraj cho biết, sau hơn 20 năm theo dõi, ông nhận thấy một thói quen phổ biến là ngồi quá lâu. Việc ngồi hàng giờ làm chậm lưu thông máu, tăng đường huyết và nguy cơ hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Bác sĩ Bhojraj nhấn mạnh, không cần tập luyện quá nhiều, điều quan trọng là tránh ngồi quá lâu. Ông khuyên nên đứng dậy sau mỗi 30 - 60 phút, đi lại nhẹ nhàng, thực hiện vài động tác đơn giản như ngồi xổm để kích hoạt cơ thể. Những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn này đã đủ mang lại lợi ích đáng kể.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đã xác định rằng thiếu hoạt động thể chất là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tử vong do các bệnh không lây nhiễm. Lối sống ít vận động là nguyên nhân trực tiếp làm tăng huyết áp, béo phì và bệnh tiểu đường - những yếu tố chính gây ra bệnh tim mạch.
Các chuyên gia giải thích rằng ngồi lâu khiến quá trình trao đổi chất chậm lại. Khi cơ thể không vận động, các enzyme giúp phân giải chất béo trong máu giảm đi, khiến mỡ dễ tích tụ hơn. Lâu dần, tình trạng này làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, cản trở lưu thông máu và tạo điều kiện hình thành cục máu đông, từ đó làm gia tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.
Eshaan Karde, nhà sáng tạo nội dung ở Mumbai, gây chú ý khi chia sẻ hành trình giảm 12 kg trong 2 tháng trong một bài đăng trên Instagram hôm 3/3, theo NDTV. Anh cho biết vừa đi làm hành chính, vừa tập gym và ăn kiêng là thử thách khắc nghiệt nhất từng trải qua. Có những đêm mất ngủ, những lúc hoài nghi liệu có kết quả hay không nhưng Eshaan vẫn kiên trì không bỏ cuộc.
Anh cho hay bí quyết thành công nằm ở việc tuân thủ nghiêm ngặt một chế độ ăn và sinh hoạt lặp lại suốt 60 ngày. "Tôi duy trì tính kỷ luật 80-90% và tuyệt đối nói không với các bữa ăn 'xả kèo' (cheat meals), đường, khoai tây chiên hay bánh quy. Những hôm bận, tôi linh hoạt thay thế bữa trưa bằng các loại bánh cuộn gà giàu protein hoặc cơm để đảm bảo năng lượng", Eshaan, 23 tuổi, nói.
Chàng trai bắt đầu hành trình giảm cân từ ngày 26/1 đến 27/3. Trước đó, Eshaan nặng 80 kg, với 25-26% mỡ cơ thể. Sau 2 tháng điều chỉnh chế độ ăn, anh giảm còn 70 kg, mỡ cơ thể chỉ còn 14-15%. "Điều tuyệt vời nhất của hành trình này là tôi không mất quá nhiều cơ, chủ yếu giảm mỡ", Eshaan nói, cho biết gần đạt được mục tiêu vóc dáng mơ ước.
Anh cho biết chế độ ăn chia làm 4 bữa. Bữa sáng là một trong những bữa ăn quan trọng nhất trong ngày bởi nó cung cấp nguồn năng lượng cần thiết cho cơ thể hoạt động suốt cả ngày dài. Vì thế, Eshaan luôn đảm bảo thực đơn của mình có đủ protein cùng lượng tinh bột và chất béo cần thiết để duy trì năng lượng. Bữa sáng của anh thường gồm một muỗng đạm whey kết hợp với yến mạch và 150 ml sữa, cung cấp khoảng 35 gram protein, 35 gram tinh bột và 8 gram chất béo.
Bữa trưa, anh ưu tiên sự cân bằng dưỡng chất với 200 gram ức gà (hoặc phô mai tươi paneer truyền thống của Ấn Độ), ăn kèm với 2 ổ bánh mì roti, nước sốt nhẹ và rau xanh. Bữa ăn này cung cấp lượng dinh dưỡng cao hơn bữa sáng với khoảng 50 gram protein và 45-50 gram tinh bột.
Giai đoạn xế chiều thường là thời điểm dễ phá vỡ chế độ ăn kiêng nhất nhưng Eshaan đã khéo léo thay thế các loại đồ ăn nhanh bằng một khẩu phần nhẹ lành mạnh gồm một loại trái cây, một nắm hạt khô và 5 lòng trắng trứng, cung cấp khoảng 22-24 gram protein.
Cuối cùng, để kết thúc ngày dài một cách nhẹ nhàng nhưng vẫn đủ no, Eshaan cắt giảm tối đa tinh bột và chất béo trong bữa tối, chỉ tập trung vào 200 gram salad gà hoặc phô mai tươi, đảm bảo nạp thêm 45 gram protein cho quá trình phục hồi cơ bắp.
Theo Eshaan, chế độ ăn của anh được thiết kế xoay quanh ba nhóm dưỡng chất thiết yếu. Với thực đơn có thịt gà, anh nạp vào cơ thể khoảng 150-155 gram protein, 110-120 gram tinh bột và 35-40 gram chất béo, tương đương mức năng lượng 1.400-1.500 kcal mỗi ngày. Trong khi với phương án ăn chay sử dụng phô mai paneer, lượng protein đạt khoảng 130-135 gram nhưng lượng chất béo và calo sẽ cao hơn, dao động mức 1.700-1.800 kcal.
