Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 15.4 tuyên bố nếu lệnh phong tỏa của Mỹ “gây mất an ninh cho tàu buôn và tàu chở dầu của Iran”, Tehran sẽ coi đó là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong kịch bản đó, lực lượng vũ trang Iran “sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hay nhập khẩu nào diễn ra tại vịnh Ba Tư, biển Oman hoặc biển Đỏ”, theo Hãng tin Tasnim.
Cùng ngày, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này là “không thể tranh cãi”, dù mức độ và hình thức có thể đàm phán. “Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không thể bị tước đoạt bằng áp lực hay chiến tranh”, ông nói.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran không tìm kiếm xung đột mà hướng tới đối thoại, song cảnh báo mọi nỗ lực ép buộc Tehran “đầu hàng” sẽ thất bại.
Theo Hãng tin AP, nỗ lực trung gian nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran (dự kiến hết hạn vào ngày 22.4) đã đạt tiến triển nhất định. Các bên được cho là đã đạt “thỏa thuận về nguyên tắc” để kéo dài thêm ít nhất 2 tuần, tạo dư địa cho đàm phán. Ba vấn đề then chốt đang được thương lượng gồm chương trình hạt nhân, an ninh eo biển Hormuz và bồi thường xung đột.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 15.4 cho biết Ankara đang tích cực thúc đẩy gia hạn ngừng bắn và duy trì đối thoại. “Bàn đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng đang vấp trở ngại, đặc biệt ở vấn đề hạt nhân”, ông nói và nhấn mạnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đang có dấu hiệu leo thang trở lại.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ ngày 15.4 nói với Reuters rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn ngừng bắn, dù các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.
Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang gia tăng sức ép quân sự. Theo tờ The Washington Post, khoảng 6.000 binh sĩ trên tàu sân bay USS George H.W. Bush cùng các tàu chiến hộ tống có thể được điều động tới khu vực, trong khi thêm 4.200 binh sĩ khác dự kiến tham gia vào cuối tháng 4 – trùng thời điểm lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện tại hết hiệu lực.
Các nguồn tin cũng cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc các phương án quân sự bổ sung, bao gồm không kích, hoạt động trên bộ nhằm thu giữ vật liệu hạt nhân, triển khai lính thủy đánh bộ bảo vệ eo biển Hormuz, hoặc kiểm soát đảo Kharg – đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran. Mỹ chưa bình luận công khai về các thông tin này.
Tại họp báo ở Lầu Năm Góc ngày 16.4, có sự tham gia của Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine, các lãnh đạo quân đội Mỹ ra những cảnh báo mới với Iran, AP đưa tin.
Ông Hegseth cho biết Mỹ đang kiểm soát việc giao thương qua eo biển Hormuz, do Iran đã mất đi năng lực hải quân. Ông tuyên bố thêm Mỹ sẽ duy trì lệnh phong tỏa với các cảng của Iran chừng nào còn cần thiết. “Phép toán khá rõ ràng. Chúng tôi sử dụng 10% năng lực hải quân hùng mạnh nhất thế giới, còn các vị (Iran) thì có 0% hải quân”, theo ông Hegseth.
Người đứng đầu Lầu Năm Góc khẳng định Iran đang tái bố trí khí tài quân sự, tuy nhiên không thể bổ sung. “Các vị có thể di chuyển mọi vật xung quanh, thế nhưng không thể xây dựng lại từ đầu. Chúng tôi đang dõi theo các vị. Chúng tôi đã sẵn sàng tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran, vào các nhà máy phát điện còn lại và vào ngành công nghiệp năng lượng của các vị”, ông Hegseth nói.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ còn cho rằng người Mỹ đang “chứng kiến sự thành công” trong cuộc chiến Iran, trái ngược với thông tin phần lớn mang tính chỉ trích của báo chí.
“Họ thấy thành công. Họ thấy sự thật và họ không yêu cầu sự hoàn hảo. Các vị chỉ tìm những điều tiêu cực”, ông Hegseth nói với các phóng viên.
Cũng trong họp báo trên, ông Dan Caine tuyên bố Mỹ sẽ tích cực truy đuổi bất kỳ tàu nào mang cờ Iran, hoặc tàu hỗ trợ vật chất cho Iran “ở bất cứ đâu trên thế giới”. Ông cũng cảnh báo đến các tàu muốn né phong tỏa của Mỹ tại Hormuz: “Hãy quay đầu hoặc sẵn sàng để bị đột kích. Chúng tôi sẽ dùng vũ lực. Có 13 tàu đã sáng suốt khi quay đầu”.
Theo Al Jazeera ngày 16.4, quân đội Mỹ đã mở rộng lệnh phong tỏa ở Hormuz, theo đó sẽ bao gồm các tàu bị nghi chở hàng lậu. Ngoài ra, tàu nào bị nghi tiếp cận lãnh thổ Iran “sẽ bị kiểm tra và khám xét và tịch thu”.
Bộ trưởng Hegseth cũng kêu gọi Iran nhanh chóng đạt thỏa thuận, đồng thời nói rằng Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei nhiều khả năng đã bị thương.
Tehran chưa bình luận thông tin này, cũng như không lập tức phản hồi thông tin trong buổi họp báo của Lầu Năm Góc.
Hồi đầu ngày 16.4, cố vấn quân sự cho Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei, ông Mohsen Rezaei, cảnh báo Tehran sẽ đánh chìm tàu Mỹ ở eo biển Hormuz, nếu Washington quyết định điều tàu kiểm soát tuyến đường này.
Ông Rezaei cũng dọa bắt giữ binh sĩ Mỹ nếu họ đổ bộ lên Iran và “đòi 1 tỉ USD cho mỗi con tin”. “Cá nhân tôi nghĩ gia hạn ngừng bắn không có lợi cho chúng tôi. Một lệnh ngừng bắn chỉ có ý nghĩa khi các điều khoản và quyền của chúng tôi được đáp ứng. Áp lực phải được tăng cường. Tên lửa của chúng tôi đã sẵn sàng và sẽ đánh chìm tất cả”, The Guardian dẫn lời ông Rezaei.
Trong diễn biến liên quan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf ngày 16.4 đã có cuộc điện đàm với người đồng cấp Lebanon Nabih Berri. Ông Qalibaf khẳng định lệnh ngừng bắn tại Lebanon cũng quan trọng với Tehran tương tự lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiết lộ lãnh đạo Israel và Lebanon sẽ có cuộc thảo luận trong ngày 16.4, tuy nhiên truyền thông đưa tin Tổng thống Lebanon Joseph Aoun đã từ chối điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Fox News hôm nay dẫn nguồn tin quan chức Mỹ cho biết tàu hàng Touska, treo cờ Iran, đã nhiều lần cập cảng tại thành phố Chu Hải của Trung Quốc, sau đó đến Malaysia tiếp nhận thêm container rồi bắt đầu hải trình hướng về cảng Bandar Abbas, trước khi bị Mỹ chặn bắt trên vịnh Oman.
Reuters dẫn các nguồn tin trong lĩnh vực an ninh hàng hải cho biết tàu Touska có thể đang chở theo "các loại hàng hóa lưỡng dụng" vào thời điểm bị bắt. Đây là khái niệm dùng để gọi những vật tư, thiết bị có thể được dùng trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự. Mỹ xếp nhiều mặt hàng như hóa chất, kim loại, ống dẫn và linh kiện điện tử vào diện "lưỡng dụng".
Một nguồn tin thêm rằng con tàu từng vận chuyển những loại hàng tương tự trong quá khứ, nhưng không nêu chi tiết cụ thể.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết các lực lượng nước này đang kiểm tra toàn bộ container trên tàu Touska, song chưa công bố kết quả.
Bộ Ngoại giao Iran hôm nay chỉ trích hành động của hải quân Mỹ là "vi phạm luật pháp quốc tế". Tehran yêu cầu Washington lập tức thả tàu Touska, thủy thủ đoàn và gia đình đi cùng, đồng thời cảnh báo Mỹ sẽ phải chịu trách nhiệm nếu căng thẳng leo thang.
Touska thuộc sở hữu của hãng Vận tải Biển Quốc gia Iran (IRISL), doanh nghiệp nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Touska nằm trong diện trừng phạt do "lịch sử hoạt động phi pháp".
Tàu khu trục USS Spruance hôm 19/4 nã pháo, vô hiệu hóa tàu hàng Touska với cáo buộc tìm cách vượt vòng phong tỏa do Mỹ áp đặt. Thủy quân lục chiến Mỹ triển khai từ tàu đổ bộ USS Tripoli đã khống chế tàu hàng Iran sau đó.
Giới phân tích cho rằng con tàu cố di chuyển, bất chấp cảnh báo từ tàu quân sự Mỹ, cho thấy lô hàng có thể mang tính ưu tiên cao đối với Iran. Một số chuyên gia cũng lưu ý hành trình qua Đông Nam Á, đặc biệt khu vực gần eo biển Singapore, thường được sử dụng cho hoạt động hoán đổi hàng hóa trên biển giữa các tàu.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc bày tỏ quan ngại về vụ Mỹ "cưỡng chế chặn bắt" tàu hàng Iran, kêu gọi các bên tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn và hành xử có trách nhiệm.
Liên quan vụ các bộ trưởng Peru từ chức, AFP hôm 23.4 đưa tin Ngoại trưởng lẫn Bộ trưởng Quốc phòng cho rằng uy tín của Peru đang bị đe dọa sau khi Tổng thống lâm thời Jose Maria Balcazar hôm 21.4 cho biết sẽ để người chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai vào tháng 6 quyết định việc hoàn tất thương vụ mua tiêm kích F-16.
Phát biểu trên đài phát thanh RPP, Ngoại trưởng Hugo de Zela giải thích rằng "quyết định chính trị của ông Balcazar gây nguy hại cho đất nước và làm suy giảm uy tín quốc gia".
Theo ông, các hợp đồng mua F-16 đã được ký kết, và việc ngừng triển khai vào thời điểm này đã biến Peru trở thành "một quốc gia không đáng tin cậy trong quá trình đàm phán".
Còn Bộ trưởng Quốc phòng Carlos Diaz cũng đưa ra lý do tương tự cho quyết định rời ghế, đồng thời nhấn mạnh việc mua máy bay chiến đấu không mang tính chính trị mà nhằm "bảo đảm an ninh và quốc phòng" của Peru.
Tuần trước, Đại sứ Mỹ tại Peru Bernardo Navarro đã đưa ra lời cảnh báo được cho là liên quan đến thương vụ này.
Trên mạng xã hội X, Đại sứ Navarro nhấn mạnh nếu có bên đối xử với Mỹ "thiếu thiện chí và làm tổn hại lợi ích của Mỹ", thay mặt cho chính quyền Tổng thống Donald Trump, ông sẽ viện dẫn mọi công cụ cần thiết để bảo vệ lợi ích, sự thịnh vượng và an ninh của Mỹ cũng như tại khu vực sân sau của nước này.
Hồi tháng 10.2024, Peru công bố kế hoạch hiện đại hóa lực lượng phòng không già cỗi bằng việc mua một phi đội máy bay chiến đấu hiện đại. Sau đó, ủy ban đánh giá của nhà nước của Peru đã chọn F-16 thay vì các dòng tiêm kích Rafale của Pháp và Gripen của Thụy Điển.
Tuy nhiên, hiện thương vụ quan trọng lại bị cuốn vào cuộc bầu cử tổng thống đầy hỗn loạn, với nhiều vấn đề về hậu cần, các cáo buộc gian lận chưa được kiểm chứng và việc kiểm phiếu bị chậm trễ.
Mười ngày sau khi cử tri Peru bỏ phiếu vòng đầu, vẫn chưa xác định được ứng viên nào sẽ đối mặt ứng viên bảo thủ Keiko Fujimori trong vòng hai dự kiến diễn ra vào tháng 6.
