Tôi và anh quen nhau gần 3 năm. Anh 23 tuổi, còn tôi 21 tuổi. Mọi thứ diễn ra tốt đẹp cho đến ngày anh ra trường, phải đi tìm việc làm. Anh là người giỏi giang, nhạy bén và điều đó được chứng tỏ từ khi anh còn ngồi trên ghế nhà trường. Những thành tích nổi trội của anh là lý do khiến tôi ấn tượng về anh. Thế nhưng tôi chẳng hiểu sự xui xẻo sao cứ xuất hiện quanh anh lúc này. Em trai anh mắc bệnh, gia đình phải chạy tiền để lo cho em.
Hoàn cảnh nhà cũng không tốt, anh phải kiếm việc thêm để trang trải cho gia đình. Anh chỉ còn mẹ và em, bố lấy vợ khác từ khi anh mới lớp một. Đợt đó, mẹ anh ở trong bệnh viện lo em trai, anh đi làm suốt nên bị trộm vào lấy hết tiền để dành lo cho em anh, những vật dụng trong nhà có thể bán được cũng bị lấy sạch. Khi hàng xóm phát hiện tri hô thì không đuổi kịp, công an vào cuộc tới nay cũng không tìm được người lấy. Gia đình anh đã khổ lại càng khổ hơn.
Mức lương kỹ sư của sinh viên mới tốt nghiệp không đủ để anh trang trải cho cả nhà trong hoàn cảnh này. Nhiều lần anh có ý định đi xuất khẩu lao động nhưng vì tôi buồn, không muốn xa anh nên anh nán lại, kiếm việc làm thêm sau khi rời công ty. Anh có một ưu điểm, cũng là yếu điểm, đó là quá tình cảm. Tôi chỉ hơi rưng rưng nước mắt, anh sẽ ôm chặt lấy và hứa ở đây cố gắng đi làm, không xa tôi.
Giờ áp lực công việc, tiền bạc nên anh dễ nổi nóng, anh cũng không còn nhường nhịn tôi như trước. Thay vì năn nỉ, dỗ ngọt, nay anh sẽ im lặng, mặc kệ, tới khi tôi tự động nói chuyện với anh. Chúng tôi thường xuyên cãi nhau vì anh đã thay đổi quá nhiều. Anh giờ chỉ nghĩ phải làm gì để kiếm được thật nhiều tiền. Tôi muốn anh như trước kia. Thậm chí khi tôi nói chán, muốn chia tay, anh cũng không níu kéo, chỉ nhẹ nhàng nói tôi đi đi. Anh khóa hết tất cả mạng xã hội. Tôi biết anh còn yêu tôi nên mới làm vậy. Anh sợ sẽ nhìn thấy tôi và nhớ.
Vậy là gần hai tháng chúng tôi không liên lạc với nhau. Tôi đã nghĩ với người sống tình cảm như anh sẽ không bao giờ rời tôi được, anh sẽ nhớ và đi tìm tôi, năn nỉ quay lại, thực tế không có chuyện đó. Tới khi tôi không thể chịu nổi, bấm số gọi anh. Tôi muốn quay lại. Anh không đồng ý vì đã đậu phỏng vấn đi Nhật xuất khẩu lao động. Với tiếng Nhật có sẵn, anh đã hoàn tất mọi thủ tục, chỉ đang chờ ngày bay sang đó, tầm hơn tháng nữa thôi. Anh quyết bỏ tôi ở lại dẫu còn yêu tôi sao? Tôi thật không tin anh có thể làm được điều đó. Hình như là anh đang lừa tôi, muốn trừng phạt vì tôi ngang bướng, đòi chia tay anh, phải không các bạn? Tôi phải làm sao đây?
Tôi 27 tuổi và bạn trai 35 tuổi quen nhau gần hai năm. Ngay từ đầu anh đã nói rõ từng có một đời vợ và có một bé trai, hiện bé sống với mẹ. Khi đó tôi suy nghĩ khá nhiều nhưng rồi vẫn quyết định tìm hiểu vì thấy anh sống tử tế, công việc ổn định và đối xử với tôi chân thành. Anh nói chuyện ly hôn đã dứt điểm, con do vợ cũ nuôi nên cuộc sống sau này sẽ không bị ảnh hưởng nhiều. Hai đứa dự định cuối năm nay sẽ làm đám cưới, gia đình hai bên cũng đã gặp mặt và cơ bản đồng ý.
Mọi chuyện đang diễn ra bình thường thì gần đây phía vợ cũ bất ngờ đề nghị chuyển bé về cho bạn trai tôi nuôi. Lý do là cô ấy chuẩn bị lấy chồng mới, gia đình chồng không muốn cô ấy mang con riêng theo. Ông bà ngoại của bé cũng đã lớn tuổi, sức khỏe yếu, bệnh nhiều nên không thể chăm sóc lâu dài. Vì vậy, họ muốn chuyển khẩu bé về nhà bố ruột để anh trực tiếp nuôi dưỡng. Bạn trai tôi khá trầm lặng khi nói chuyện này, nhưng anh khẳng định đó là con mình nên nếu bên kia không nuôi nữa thì anh phải nhận về. Anh nói không thể để con rơi vào tình trạng không có ai chăm sóc.
Tôi hiểu điều đó là đúng nhưng từ khi nghe chuyện, tôi bắt đầu thấy bối rối. Bé năm nay 5 tuổi, lại bị tăng động giảm chú ý nên việc chăm sóc sẽ vất vả hơn bình thường. Nếu chúng tôi cưới nhau, gần như tôi sẽ sống chung và cùng chăm bé mỗi ngày. Tôi thương đứa trẻ vì bé không có lỗi trong chuyện của người lớn nhưng bản thân tôi chưa từng làm mẹ, lại phải bước vào vai trò mẹ kế trong hoàn cảnh như vậy khiến tôi lo lắng. Bạn trai nói sẽ cố gắng lo cho con, không để tôi phải gánh hết trách nhiệm, nhưng thực tế khi sống chung thì khó tách bạch rõ ràng. Tôi đang suy nghĩ rất nhiều vì tôi rất yêu anh và anh cũng rất yêu tôi.
Tôi về làm dâu hơn bốn năm, sống chung với mẹ chồng trong căn nhà nhỏ ở ngoại thành. Vợ chồng tôi mới đón mẹ chồng từ quê lên sống cùng được vài tháng. Bố chồng tôi mất sớm vì tai nạn giao thông, mình mẹ chồng gồng gánh nuôi hai anh em chồng ăn học nên người. Mẹ chồng tôi cực kỳ tiết kiệm, kể cả trong chuyện ăn uống. Bữa nào còn thức ăn thừa, bà đều cất vào tủ lạnh. Ăn lại trong ngày, tôi không ý kiến nhưng nhiều khi bà để từ ngày này sang ngày khác, hâm lại cho cả nhà ăn tiếp tới khi hết mới thôi.
Tôi đi làm gần nhà nên trưa nào cũng về ăn cơm với mẹ chồng cho vui. Thấy bà hay nấu nhiều, bữa nào cũng thừa, tôi góp ý nên nấu ít lại để tránh đồ ăn cũ nhưng bà bảo sợ thiếu, các con ăn không đủ no không có sức làm việc. Thành ra trong tủ lúc nào cũng có vài hộp thức ăn từ hôm trước. Dù còn đồ cũ nhưng bà vẫn đi chợ mua thêm thức ăn mới để chiều nấu cho cả nhà cùng ăn. Bà thường nấu đồ cũ ngày hôm trước vào trưa hôm sau rồi "động viên" tôi ăn, nói rằng: mẹ con mình ăn hết cái này đi, chiều hai bố con nó (chồng con tôi) về thì nấu đồ mới cả nhà cùng ăn.
Nhiều hôm tôi giành đi chợ rồi về sớm nấu cơm, cố ý nấu vừa đủ để cả nhà ăn hết trong một bữa, không để thừa nhưng mẹ chồng không hài lòng, cứ bóng gió tôi nấu ít quá, mọi người cứ nhường nhau, không dám gắp. Dù chồng tôi nói thêm vào là vậy vừa đủ, anh ăn cũng no lắm rồi, cố ăn cho hết nhưng bà không tin, cho rằng chồng tôi bênh vợ.
Trưa hôm nọ, trời nắng nóng, tôi đi làm về khá mệt, chỉ mong có bát canh nóng dễ ăn. Nhưng khi dọn cơm, thấy mẹ chồng đã hâm sẵn nồi canh cũ trên bếp, mùi hơi um ủm, không phải thiu nhưng cũng không thơm ngon, khá khó nuốt. Tôi nói canh không nên để qua đêm, sẽ sinh ra độc tố, không tốt cho sức khỏe, rồi tiền tiết kiệm tí thức ăn không lại với tiền thuốc nhưng bà vẫn bảo còn ăn được, có sao đâu. Bà bảo trước đây nghèo khổ, ăn vậy có sao đâu, hồi đó còn chẳng có tủ lạnh như bây giờ.
Tôi hiểu mẹ chồng một mình nuôi hai con vất vả, quen sống chắt chiu nên không muốn lãng phí, nhưng việc nấu nhiều rồi để thừa, sau đó lại cố ăn đồ cũ khiến tôi thấy không còn hào hứng với mỗi bữa ăn, thậm chí có chút sợ. Xin nói thêm, mẹ chồng quán triệt chúng tôi không ăn vặt bên ngoài, không ăn hàng quán vì vừa đắt vừa mất vệ sinh. Hồi đầu tôi còn mua đồ ăn sẵn ngon ngon về nhưng bị mẹ chồng nói vài lần nên giờ không dám mua nữa. Tôi đã nói với chồng, anh chỉ bảo tôi chịu khó chút rồi để anh góp ý dần với mẹ. Có cách nào thay đổi thói quen này của mẹ chồng tôi không?
Tôi ngoài 40 tuổi, có hơn một thập kỷ làm việc ở nước ngoài. Có một thời gian dài, tôi tin mình là người gánh vác gia đình. Nhìn lại, tôi nhận ra mình đã sống như một người cho đi không giới hạn, cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc. Tôi lớn lên với suy nghĩ phải sống có trách nhiệm, biết hy sinh. Những câu chuyện về lòng nghĩa khí khiến tôi tin nếu mình cố gắng đủ nhiều, đối xử đủ tốt, người bên cạnh sẽ trân trọng.
Tôi kết hôn với một người phụ nữ từng có gia đình riêng. Khi bước vào cuộc hôn nhân đó, tôi tự nhủ mình phải làm tốt hơn, bù đắp nhiều hơn để mọi thứ được trọn vẹn. Trong hơn 10 năm sống xa quê, tôi là người chu cấp chính cho gia đình. Tôi không tiếc tiền lo cho cuộc sống chung, cho việc học hành của các con, kể cả con riêng của vợ. Có những khoản chi mà đến bây giờ, khi ngồi tính lại, tôi mới thấy không hề nhỏ.
Điều khiến tôi day dứt không nằm ở tiền. Nó bắt đầu từ một chuyện xảy ra vài tháng sau khi cưới. Khi phát hiện một số tin nhắn không rõ ràng, thay vì đối thoại bình thường, mọi thứ lại trở thành cuộc tranh cãi mà tôi là người phải xuống nước để giữ hòa khí. Tôi đã chọn nhịn vì nghĩ đó là cách giữ gìn một cuộc hôn nhân còn quá mới. Nhìn lại, đó có lẽ là lần đầu tiên tôi chấp nhận đánh đổi lòng tự trọng để giữ một mối quan hệ. Khi bạn đã chấp nhận điều đó một lần, những lần sau sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Những năm sau đó, tôi tiếp tục làm việc, chu cấp, tin rằng chỉ cần mình cố gắng thêm một chút, mọi thứ sẽ tốt lên. Thế nhưng cảm giác mệt mỏi dần lớn hơn, khi những nỗ lực của mình không còn được nhìn nhận như trước mà trở thành điều "đương nhiên".
Có những lúc tôi tự hỏi: mình đang xây dựng một gia đình hay chỉ duy trì một guồng quay mà trong đó vai trò của mình chỉ gói gọn trong hai chữ "trách nhiệm tài chính"? Tôi từng tự trấn an rằng đó là bổn phận của người đàn ông, nhưng bổn phận không có nghĩa là không có giới hạn. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là khi nhận ra càng cho đi mà không có giới hạn, tôi càng đánh mất tiếng nói của mình. Không chỉ trong hôn nhân, mà cả trong gia đình lớn, tôi cũng quen với việc đứng ra lo liệu. Nhiều năm liền, tôi cố gắng làm tròn trách nhiệm với cha mẹ, người thân. Đôi khi, sự cố gắng đó lại không đi kèm với sự thấu hiểu như tôi từng kỳ vọng. Đến một lúc, tôi thấy mình mệt mỏi, không phải vì làm nhiều mà vì cảm giác những gì mình làm không còn mang lại ý nghĩa như ban đầu.
Bước ngoặt đến khi tôi buộc phải nhìn lại mọi thứ một cách thẳng thắn. Tôi nhận ra điều đơn giản nhưng trước đây đã bỏ qua: Không ai có thể bảo vệ mình tốt hơn chính mình. Tôi bắt đầu thay đổi, không còn cố gắng làm hài lòng mọi người. Tôi thiết lập lại ranh giới tài chính, rõ ràng hơn trong các quyết định, tập trung vào những gì thực sự quan trọng, đặc biệt là tương lai của con trai. Tôi không phủ nhận những gì mình đã làm trong quá khứ. Nhưng nếu được quay lại, tôi sẽ làm khác đi ở một điểm: biết dừng lại đúng lúc.
Từ câu chuyện của mình, tôi rút ra vài điều: Sự tử tế nếu không có ranh giới rất dễ bị hiểu thành nghĩa vụ. Một mối quan hệ chỉ bền khi có sự cân bằng. Khi một người cố gắng quá lâu, sự mệt mỏi là điều không tránh khỏi. Đừng dùng nỗi sợ "mất mặt" để giữ một cuộc sống khiến mình kiệt sức. Đôi khi, điều "hiệp nghĩa" nhất không phải là cố gắng cứu người khác mà là biết cách giữ lại chính mình. Tôi đã mất nhiều năm để hiểu điều đó. Hy vọng những ai đang ở trong hoàn cảnh giống tôi sẽ nhận ra sớm hơn.