Một dự án có tên “colleague.skill” đang lan truyền trong giới công sở Trung Quốc. Đây là công cụ AI dùng dấu vết kỹ thuật số của một nhân viên như lịch sử chat, email, tài liệu cùng với các mô tả trong prompt để tạo thành một tác nhân AI (AI Agent) với kỹ năng tương tự.
“Colleague.skill” được chia sẻ miễn phí trên GitHub bởi một người Trung Quốc có biệt danh titanwings. Đầu tháng 4, dự án được 2.000 lượt đánh dấu sao trên Github, tương tự nút like trên mạng xã hội. Đến 9/4, con số này đạt gần 11.000.
Dự án được mô tả giúp mọi người hoàn thiện các công việc mà đồng nghiệp, đối tác nghỉ việc để lại, hoặc giúp nhân viên dễ tiếp quản từ người tiền nhiệm. Dù vậy, một số lo ngại công cụ có thể được các “sếp” tận dụng để tạo AI Agent thay thế lực lượng lao động, trong bối cảnh nhiều công ty Trung Quốc yêu cầu nhân viên lưu lại chi tiết công việc, từ quy trình làm việc, ra quyết định đến quá trình giao tiếp.
“Colleague.skill” gây lo ngại vì có thể tạo ra bản sao kỹ thuật số của một người nơi công sở khi chưa cho phép. Trên mạng xã hội Trung Quốc, điều này được gọi là “chưng cất kỹ năng”, ám chỉ việc biến con người thành một bộ kỹ năng để lưu trữ và sử dụng.
Ngày 3/4, nhà sáng tạo nội dung Deng Xiaoxian đăng video phản đối “chưng cất kỹ năng” và chia sẻ công cụ “anti-distillation skill” (kỹ thuật chống chưng cất).
“Không ai muốn bị biến thành một tệp kỹ năng rồi mất việc. Vậy nên tôi tạo ra cái này”, cô nói. “Anti-distillation skill” lấy tệp kỹ năng – dữ liệu chi tiết công việc và giao tiếp mà nhiều nhân viên công sở ở Trung Quốc bị yêu cầu nộp cho cấp quản lý – rồi xử lý để biến thông tin này thành vô giá trị.
Tệp kỹ năng sau khi xử lý sẽ loại bỏ hoặc thay thế các thông tin quan trọng như kinh nghiệm khi ra quyết định, khả năng phán đoán theo ngữ cảnh và các tri thức về công việc – những thông tin AI sẽ tập trung vào để hiểu cách làm việc của một người.
“Anti-distillation.skill” tạo ra hai phiên bản đầu ra. Một bản “sạch” để nộp với cấu trúc chuyên nghiệp, cố tình mơ hồ ở những chỗ quan trọng, và một bản sao lưu riêng tư với tri thức thật để người dùng có thể tự lưu trữ.
Deng Xiaoxian giải thích, phiên bản làm sạch có ba mức độ: nhẹ, trung bình và nặng. Mức nhẹ dành cho những công ty kiểm tra kỹ. Mức nặng dành cho môi trường mà cấp quản lý chỉ muốn hoàn thành thủ tục. “Nếu công ty của bạn chỉ làm cho có, chỉ kiểm tra xem bạn có nộp hay chưa thôi, hãy dùng mức làm sạch dữ liệu nặng”, Deng nói.
Công cụ này cũng đang lan truyền mạnh trên GitHub những ngày qua, “đối đầu với “colleague.skill” và cho thấy giới công sở đang quan tâm và bắt đầu tìm cách chống lại quá trình trích xuất tri thức.
Nỗi sợ bị AI thay thế đang phổ biến trong lực lượng lao động Trung Quốc. Chủ đề #AIAnxiety (lo ngại về AI) trên nền tảng Xiaohongshu đã thu hút khoảng 2,6 triệu lượt xem. Người dùng chia sẻ những lo lắng như: “Cố gắng theo kịp AI còn mệt hơn cả công việc”, hay “Sếp tôi yêu cầu tôi viết mã AI để thay thế một số nhân viên, bao giờ sẽ đến lượt tôi?”.
“Cảm giác như đang chơi Squid Game vậy, bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào”, Lambert Li, nhân viên văn phòng ở Thượng Hải, nói với Rest of World. Li cho biết công ty của mình đã sa thải 30% lực lượng lao động năm 2025, trong đó có những người không thích nghi đủ nhanh với AI.
Theo phân tích của Đại học Bắc Kinh dựa trên hơn một triệu tin tuyển dụng, nhu cầu tìm người ở các vị trí có thể bị AI thay thế như lập trình, biên tập, bán hàng đã giảm mạnh ở Trung Quốc trong giai đoạn 2018-2024.
Trước đó vào tháng 3, AI được đề cập là nguyên nhân hàng đầu gây sa thải ở Mỹ, chiếm một phần tư trong hơn 60.000 trường hợp cắt giảm nhân sự được công bố. Trên toàn cầu, theo khảo sát của Đại học Duke và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ trên 750 giám đốc tài chính (CFO), số vụ sa thải được gán cho AI trong năm 2026 được dự báo cao gấp 9 lần so với 2025.
Tuy nhiên, không phải mọi vụ “sa thải vì AI” đều thực sự liên quan đến AI, tức một số trong đó là những đợt điều chỉnh nhân sự vì những lý do khác, nhưng vẫn được gán cho công nghệ này. Ngoài ra, năng lực phán đoán, xác định ngữ cảnh và trực giác là những yếu tố mà đến nay AI vẫn khó sao chép.
Kết quả khảo sát được thực hiện bởi Censuswide trên 11.000 người dùng smartphone tại Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Ý, Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan, Na Uy, Hà Lan và Bỉ. Theo khảo sát, hơn một nửa người châu Âu thừa nhận từng liếc nhìn màn hình điện thoại của người lạ nơi công cộng.
Báo cáo của Censuswide cho thấy gần 56% người được khảo sát cho biết họ đã vô tình nhìn vào màn hình điện thoại của người lạ và 24% làm vậy là vì tò mò. Từ ứng dụng hẹn hò đến thông tin tài chính, 33% cho biết họ đã thấy nội dung cá nhân trên điện thoại của người lạ ở nơi công cộng.
57% người dùng cho rằng phương tiện công cộng là nơi dễ nhìn thấy màn hình của người khác nhất. Khi được hỏi về khả năng bảo mật của điện thoại ở nơi công cộng, 48% người được hỏi tự tin về việc dùng smartphone ở chỗ đông người, trong khi 52% nói màn hình điện thoại rất dễ bị "soi" ở những nơi này.
Nghiên cứu cũng cho thấy cảm nhận rõ rệt của người dùng về quyền riêng tư trên điện thoại di động. 48% người tham gia khảo sát cho rằng việc dùng smartphone ở nơi công cộng vẫn đảm bảo quyền riêng tư. Trong khi đó, 52% còn lại cho rằng màn hình điện thoại dễ bị xoi mói bởi người lạ ở nơi công cộng.
Dù người dùng nhận thức được rủi ro, nghiên cứu của Censuswide lại phát hiện thấy nội dung hiển thị trên màn hình thường mang tính cá nhân và nhạy cảm hơn nhiều. Những nội dung thường bị nhìn thấy nhiều nhất là: Ảnh cá nhân, thư viện ảnh (38%); Khuôn mặt hoặc giọng nói của người khác trong cuộc gọi video (33%); Tin nhắn riêng tư từ người yêu, vợ chồng (29%); Thông báo hoặc hồ sơ mạng xã hội (27%); Hoạt động mua sắm trực tuyến (17%); Thông báo hoặc hồ sơ ứng dụng hẹn hò (12%) và số dư tài khoản hoặc thông tin ngân hàng (11%).
Theo khảo sát, chỉ có 9% người dùng cho biết họ tiếp tục dùng smartphone khi cảm thấy có người đang nhìn trộm màn hình. Trong khi 42% người dùng dừng sử dụng thiết bị hoàn toàn. Chỉ 10% sẵn sàng lên tiếng nhắc nhở đối phương.
Những thay đổi này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong tư duy về quyền riêng tư, đó không chỉ là việc thiết lập các cài đặt trên thiết bị, mà còn là sự chủ động ứng phó với các tác động từ môi trường xung quanh.
Một giải pháp được nhiều người tìm đến là miếng dán màn hình chống nhìn trộm. Nhưng phụ kiện này bộc lộ nhiều hạn chế về khả năng hiển thị, tính thẩm mỹ của smartphone. Hiện nay, công nghệ xử lý điểm ảnh trên màn hình đã giúp người dùng chủ động bảo vệ quyền riêng tư của mình khi ở nơi công cộng. Hiện tại, Samsung đã tích hợp màn hình Chống nhìn trộm chủ động - Privacy Display lên dòng cao cấp Galaxy S26 Ultra.
Theo Cnet, không giống các miếng dán chống nhìn trộm truyền thống, công nghệ Privacy Display của Samsung là trải nghiệm liền mạch kết hợp sức mạnh của phần cứng lẫn phần mềm. Ngoài công nghệ được tích hợp trực tiếp vào cấu trúc màn hình, làm mờ các điểm ảnh phát ánh sáng rộng (Wide Pixel) và dùng điểm ảnh tập trung (Narrow Pixel) để hướng ánh sáng thẳng, cảm biến cũng đóng vai trò quan trọng. Di động của Galaxy S26 Ultra dùng camera trước và thuật toán nhận biết môi trường xung quanh, thiết bị có thể phát hiện khi có thêm khuôn mặt khác xuất hiện trong tầm nhìn. Nếu cảm nhận được ai đó đang đứng gần hoặc liếc nhìn từ bên cạnh, thiết bị có thể tự động kích hoạt chế độ bảo mật nâng cao.
Các chuyên gia cho rằng smartphone ngày nay không chỉ là thiết bị kết nối thông thường mà trở thành trung tâm lưu trữ dữ liệu quan trọng. Bên cạnh việc nâng cao nhận thức về quyền riêng tư, người dùng cũng nên tìm kiếm thêm các biện pháp bảo vệ chủ động, cả về phần cứng lẫn phần mềm, đặc biệt khi dùng smartphone ở những nơi công cộng.
Ông Trump điện đàm với phi hành đoàn Artemis II sau khi tàu vũ trụ Orion vượt qua vùng tối Mặt Trăng, khoảng 9h30 ngày 7/4 (giờ Hà Nội). Ông gọi điện từ xa và được Giám đốc NASA Jared Isaacman kết nối từ Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA ở Houston.
"Hôm nay các bạn đã làm nên lịch sử và khiến cả nước Mỹ vô cùng tự hào", Tổng thống Trump nói. "Gần đây, chúng ta có rất nhiều điều đáng tự hào, nhưng không sánh được với những gì các bạn đang làm, là bay vòng quanh Mặt Trăng lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ và phá kỷ lục về khoảng cách xa nhất so với Trái Đất".
Tổng thống Mỹ cũng cho biết "đích thân" gửi lời chào và chúc mừng đến chỉ huy Reid Wiseman, phi công Victor Glover, chuyên gia sứ mệnh Christina Koch và Jeremy Hansen, cũng như cảm ơn toàn bộ đội ngũ NASA. "Các bạn thực sự là những người tiên phong thời hiện đại", ông tiếp tục.
Người đứng đầu Nhà Trắng thêm rằng, ông muốn Isaacman đưa phi hành đoàn Artemis II đến Phòng Bầu dục sau khi họ trở về Trái Đất. "Tôi sẽ xin chữ ký của các bạn", Trump nói. "Tôi không thường xuyên xin chữ ký, nhưng các bạn xứng đáng với điều đó. Các bạn thực sự đặc biệt. Mọi người đang bàn tán về điều này, và tôi mong được gặp tại Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng, cùng nhau chúc mừng những thành tựu và thử thách phi thường".
Ông Trump cũng yêu cầu các phi hành gia kể lại điều gì gây ấn tượng nhất. Chỉ huy Reid Wiseman chọn mô tả khoảnh khắc chứng kiến nhật thực trên tàu Orion. "Chúng tôi có thể nhìn thấy vành nhật hoa của Mặt Trời, và sau đó là chuỗi các hành tinh thẳng hàng với sao Hỏa", Wiseman nói. "Tất cả đều rất háo hức khi nghĩ đến tương lai con người sẽ sống trên hai hành tinh".
"Tôi nghĩ điểm ấn tượng nhất, thưa ngài Tổng thống, là việc trở về từ phía xa của Mặt Trăng và được nhìn thấy Trái Đất sau khi mất liên lạc khoảng 45 phút", nữ phi hành gia Christina Koch nói. "Điều đó thực sự nhắc nhở chúng ta về một nơi đặc biệt, về tầm quan trọng mà quốc gia chúng ta phải nỗ lực dẫn đầu trong việc khám phá không gian sâu thẳm".
Jeremy Hansen của Cơ quan Vũ trụ Canada cho biết khi trở lại từ mặt tối của Mặt Trăng, cảm giác của ông "không ở trong một khoang tàu", và "thực sự choáng ngợp trước trải nghiệm phi thường". Ông cũng ca ngợi nước Mỹ và Tổng thống Trump về sự tiên phong trong chinh phục vũ trụ.
Đáp lại, ông Trump cho biết đã nói chuyện với Thủ tướng Canada Wayne Gretzky và "nhiều người bạn khác" ở Canada, bày tỏ niềm tự hào của họ về Hansen và phi hành đoàn Artemis II. "Bạn có rất nhiều sự can đảm, rất nhiều dũng khí và rất nhiều tài năng", ông Trump nói.
Koch, người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử hoàn thành chuyến bay ngang qua Mặt Trăng, nói thêm rằng bà đang thích nghi "rất tốt" với cuộc sống trong không gian. "Thời gian trôi qua quá nhanh. Tôi chưa sẵn sàng về nhà", Koch nói. "Được ở trong một tàu vũ trụ đang bay sâu vào không gian và tự mình điều khiển nó bay vòng quanh quả là trải nghiệm tuyệt vời".
Phi hành đoàn cho biết, khi mất liên lạc, họ đã cùng nhau ăn bánh quy kem vị siro phong do Hansen chuẩn bị để kỷ niệm "khoảnh khắc kỳ diệu".
Tàu vũ trụ Orion hiện rời phạm vi ảnh hưởng của Mặt Trăng - khu vực có lực hấp dẫn của Mặt Trăng mạnh hơn Trái Đất. Tàu dự kiến thực hiện lần đốt nhiên liệu đầu tiên để duy trì quỹ đạo trở về. Ngoài ra, phi hành đoàn sẽ thực hiện cuộc gọi đặc biệt trong không gian tới các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS trước khi trở về Trái Đất cuối tuần này.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, trở thành sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Nhiệm vụ Artemis II đánh dấu hàng loạt cột mốc trong ngành hàng không vũ trụ. Ví dụ, phi hành gia da màu, người phụ nữ, người không phải công dân Mỹ đầu tiên, phi hành gia lớn tuổi nhất đến Mặt Trăng.
Bên cạnh đó, đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion. Rất nhiều công nghệ trên tàu cũng lần đầu được thử nghiệm ngoài không gian như Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis II, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Trong bức ảnh chụp bằng ống kính 400 mm, Trái Đất có hình lưỡi liềm mỏng, chỉ phần rìa trên được chiếu sáng, màu xanh lam nhạt và những đám mây trắng rải rác nổi bật trên nền vũ trụ tối đen. Dọc theo đường chân trời Mặt Trăng, địa hình gồ ghề của thiên thể này trở thành bóng đen đối lập với phần lưỡi liềm sáng rực của Trái Đất. NASA cho biết, hình ảnh "mang đến một góc nhìn độc đáo về hành tinh quê hương của nhân loại từ không gian sâu".
Trước đó, nhiều người chờ đợi phi hành đoàn Artemis II ghi lại khoảnh khắc này nhằm tái hiện bức ảnh nổi tiếng chụp cách đây hơn nửa thế kỷ. Ngày 24/12/1968, ba phi hành gia Frank Borman, Jim Lovell, William Anders ghi lại hình ảnh Trái Đất và Mặt Trăng nhìn từ tàu vũ trụ Apollo 8. Bức ảnh sau này được biết đến với tên gọi "Trái Đất mọc" (Earthrise), trở thành nguồn cảm hứng lớn cho người yêu thiên văn. Apollo cũng là chương trình vũ trụ được nhiều người nhớ đến nhất của NASA với những cuộc đổ bộ Mặt Trăng mang tính lịch sử.
Hình ảnh hành tinh xanh nhỏ bé phía trên Mặt Trăng cằn cỗi thể hiện sự mong manh của nhân loại giữa vũ trụ, đồng thời cho thấy, dù có nhiều khác biệt, mọi người đều cùng sống trên một hành tinh. Một phần vẻ đẹp của bức ảnh là nó không được lên kế hoạch và hoàn toàn bất ngờ, một khoảnh khắc hoàn hảo trong sứ mệnh không gian táo bạo nhất của nhân loại tính ở giai đoạn đó, và rơi đúng vào dịp Giáng sinh.
Tàu Orion chở phi hành đoàn Artemis II bay vòng qua Mặt Trăng vào chiều 6/4 (sáng 7/4 giờ Hà Nội), tới cách thiên thể này gần nhất 6.545 km.
Lúc bay qua phía sau Mặt Trăng, các phi hành gia chứng kiến "Trái Đất lặn" - khi hành tinh xanh khuất sau Mặt Trăng theo tầm nhìn từ tàu Orion - khoảng 18h41 ngày 6/4 (5h44 ngày 7/4 giờ Hà Nội). Vài phút sau, tín hiệu vô tuyến và laser - vốn cho phép trao đổi thông tin hai chiều giữa tàu Orion và Trái Đất - cũng bị Mặt Trăng chặn lại, dẫn đến gián đoạn liên lạc. Phi hành đoàn trải qua khoảng 40 phút mất kết nối với Trái Đất.
Sau thời gian này, tàu Orion ra khỏi phía sau Mặt Trăng, cho phép phi hành đoàn tiếp tục chứng kiến cảnh tượng "Trái Đất mọc" - hành tinh xanh xuất hiện trở lại từ rìa Mặt Trăng. Điều này cũng kèm theo liên lạc được khôi phục.
Ảnh Trái Đất mọc và lặn của Artemis II không giống thời Apollo 8 do lúc này tàu Orion ở độ cao lớn hơn so với Apollo 8. Ngoài ra, thiết bị chụp và điều kiện ánh sáng cũng khác nhau.
Phi hành đoàn Artemis II - gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen - đã sử dụng nhiều camera để chụp hàng nghìn bức ảnh. NASA mới chỉ công bố một số và dự kiến có thêm nhiều hình ảnh nữa trong những ngày tới, khi phi hành đoàn trên đường trở về Trái Đất.
Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) cùng tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa phi hành đoàn Artemis II bay lên không gian, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA tới Mặt Trăng sau 54 năm. Phi hành đoàn được ví "đại diện cho thế giới", khi lần đầu có phụ nữ, người da màu và thành viên không phải người Mỹ bay tới Mặt Trăng.
Artemis, chương trình hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng, đã trải qua nhiều trở ngại và bị chậm tiến độ. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu.
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
